മധ്യപ്രദേശിൽ വീണ്ടും ഒരു ചോദ്യം: ബിജെപിയുടെ കോട്ടയിൽ വിള്ളൽ വീഴ്ത്തുമോ ജിത്തു പട്‌വാരി?

മധ്യപ്രദേശിലെ കോൺഗ്രസിന്റെ കഥ ഒരു തോൽവിയുടെ കഥ മാത്രമല്ല; അധികാരം നഷ്ടപ്പെടുന്നതിന്റെയും പതിനഞ്ച് വർഷത്തെ കാത്തിരിപ്പിന് ശേഷം അധികാരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവരുന്നതിന്റെയും തിരിച്ചെത്തിയ അധികാരം ആഭ്യന്തര അധികാരപ്പോരാട്ടത്തിലൂടെ വീണ്ടും നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നതിന്റെയും കഥയാണ്. 2003ൽ ബിജെപിയോട് അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ട കോൺഗ്രസ് 2018ലാണ് വീണ്ടും ഭോപ്പാലിലെ അധികാരകേന്ദ്രത്തിൽ തിരിച്ചെത്തിയത്. എന്നാൽ, ആ തിരിച്ചുവരവിനെ സ്ഥിരമായ രാഷ്ട്രീയ പുനർജന്മമാക്കി മാറ്റാൻ പാർട്ടിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. രാഹുൽ ഗാന്ധിയുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്ന ജ്യോതിരാദിത്യ സിന്ധ്യ മുഖ്യമന്ത്രിയാകുമെന്ന പ്രതീക്ഷ ശക്തമായിരുന്നെങ്കിലും, ദിഗ്‌വിജയ് സിംഗിന്റെ പിന്തുണയോടെ ഭൂരിപക്ഷം എംഎൽഎമാരെ ഒപ്പം നിർത്തിയ അന്നത്തെ പിസിസി അധ്യക്ഷൻ കമൽനാഥ് മുഖ്യമന്ത്രിയായി. അധികാരത്തിലെത്തിയ കോൺഗ്രസിനുള്ളിൽ തന്നെ അധികാരത്തിന്റെ രണ്ടാമത്തെ പോരാട്ടം ആരംഭിച്ചു. ഒടുവിൽ 2020ൽ ജ്യോതിരാദിത്യ സിന്ധ്യയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിമത നീക്കവും എംഎൽഎമാരുടെ കൂറുമാറ്റവും കമൽനാഥ് സർക്കാരിന്റെ പതനത്തിൽ കലാശിച്ചു. ബിജെപി വീണ്ടും അധികാരം പിടിച്ചു. 2023ൽ കോൺഗ്രസ് തിരിച്ചുവരുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിച്ചെങ്കിലും ബിജെപി ഇത്തവണ പഴയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രങ്ങളുമായി മാത്രം എത്തിയിരുന്നില്ല; ക്ഷേമപദ്ധതികളെ നേരിട്ടുള്ള രാഷ്ട്രീയ ബന്ധങ്ങളാക്കി മാറ്റിയ ഒരു പുതിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മാതൃകയുമായാണ് രംഗത്തെത്തിയത്. പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകളെ ലക്ഷ്യമിട്ട് നടപ്പാക്കിയ ലാഡ്ലി ബെഹ്നാ പദ്ധതി വലിയ രാഷ്ട്രീയ സ്വാധീനം സൃഷ്ടിച്ചു. 2023 ജൂണിൽ തന്നെ 1.25 കോടി സ്ത്രീകളുടെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടുകളിലേക്ക് ആദ്യ ഗഡുവായി ആയിരം രൂപ വീതം നേരിട്ട് കൈമാറിയിരുന്നു. 2023ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 230ൽ 163 സീറ്റുമായി ബിജെപി അധികാരം തിരിച്ചുപിടിച്ചപ്പോൾ കോൺഗ്രസ് 66 സീറ്റിലേക്ക് ചുരുങ്ങി. 2018ൽ 114 സീറ്റുമായി അധികാരത്തിലെത്തിയ പാർട്ടിക്കുണ്ടായ ഈ തകർച്ച വെറും സീറ്റുകളുടെ നഷ്ടമല്ലായിരുന്നു; ബിജെപിയുടെ ക്ഷേമരാഷ്ട്രീയം, ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയം, സംഘടനാ ശക്തി, ബൂത്ത് തലത്തിലുള്ള തിരഞ്ഞെടുപ്പ് മാനേജ്മെന്റ് എന്നിവയുടെ കൂട്ടിച്ചേരലിനെ കോൺഗ്രസ് നേരിടാൻ കഴിയാത്തതിന്റെ തെളിവായിരുന്നു.

ഇവിടെയാണ് ജിത്തു പട്‌വാരിയുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രവേശനം ഒരു പുതിയ അധ്യായമായി മാറുന്നത്. 2023ലെ തോൽവിക്ക് ശേഷം കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വം സംസ്ഥാന അധ്യക്ഷ സ്ഥാനത്തേക്ക് യുവ നേതാവായ ജിത്തു പട്‌വാരിയെ കൊണ്ടുവന്നു. ഔദ്യോഗികമായി അദ്ദേഹത്തെ നിയമിച്ചത് കോൺഗ്രസ് അധ്യക്ഷൻ മല്ലികാർജുൻ ഖർഗെയായിരുന്നെങ്കിലും, രാഹുൽ ഗാന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ശൈലിയോട് അടുത്തുനിൽക്കുന്ന പുതിയ തലമുറയുടെ പ്രതിനിധിയായാണ് പട്‌വാരിയുടെ ഉയർച്ചയെ രാഷ്ട്രീയമായി വായിക്കപ്പെട്ടത്. എന്നാൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ വലിയ പരീക്ഷണം 2024ലെ ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പായിരുന്നു. ഫലം കോൺഗ്രസിന് വീണ്ടും വലിയ ആഘാതമായി. മധ്യപ്രദേശിലെ 29 ലോക്സഭാ സീറ്റുകളും ബിജെപി സ്വന്തമാക്കി. പതിറ്റാണ്ടുകളായി കോൺഗ്രസിന്റെ കോട്ടയായിരുന്ന ചിന്ദ്‌വാര പോലും ബിജെപി പിടിച്ചെടുത്തു. ഒരൊറ്റ ലോക്സഭാ സീറ്റുപോലും നേടാനാകാതെ കോൺഗ്രസ് സംസ്ഥാനത്ത് രാഷ്ട്രീയമായി പൂജ്യത്തിലെത്തി. സാധാരണ രാഷ്ട്രീയ കണക്കിൽ ഇതോടെ പട്‌വാരിയുടെ നേതൃത്വവും ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതായിരുന്നു. പക്ഷേ, അതിനുശേഷം നടന്ന ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പുകളാണ് മധ്യപ്രദേശിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ മറ്റൊരു മുഖം തുറന്നുകാട്ടിയത്. കോൺഗ്രസ് എംഎൽഎമാർ ബിജെപിയിലേക്ക് കൂറുമാറിയതിനെ തുടർന്ന് നടന്ന ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ജിത്തു പട്‌വാരിക്ക് സംഘടനാ പരീക്ഷണങ്ങളായി മാറി. അമർവാരയിൽ ബിജെപി സ്ഥാനാർത്ഥി കമലേഷ് ഷാ 83,105 വോട്ടും കോൺഗ്രസ് സ്ഥാനാർത്ഥി ധീരൻ ഷാ ഇൻവാതി 80,078 വോട്ടും നേടിയപ്പോൾ ബിജെപിയുടെ ഭൂരിപക്ഷം വെറും 3,027 വോട്ടായിരുന്നു. അതേസമയം ഗോണ്ട്വാന ഗണതന്ത്ര പാർട്ടി 28,638 വോട്ടുകൾ നേടി. മൂന്നാം ശക്തിയുടെ ഈ വോട്ട് ബിജെപിയുടെ വിജയത്തിൽ നിർണായകമായെന്ന വിലയിരുത്തലും ഉയർന്നു. എന്നാൽ, രാഷ്ട്രീയമായി അതിനേക്കാൾ പ്രധാനപ്പെട്ടത് മറ്റൊന്നായിരുന്നു. ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കോൺഗ്രസ് തകർന്ന അതേ ചിന്ദ്‌വാര മേഖലയിലെ അമർവാരയിൽ കോൺഗ്രസ് വീണ്ടും ബിജെപിയെ കഴുത്തിന് പിടിച്ച് നിർത്തിയിരുന്നു. ഒരു പരാജയപ്പെട്ട പാർട്ടി വീണ്ടും പോരാട്ടം നടത്താൻ കഴിയുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തുന്നു എന്ന സൂചനയായിരുന്നു അത്.

മധ്യപ്രദേശിലെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ആദിവാസി വോട്ടിന്റെ പ്രാധാന്യം ഇവിടെ അവഗണിക്കാനാവില്ല. സംസ്ഥാന ജനസംഖ്യയിൽ ആദിവാസികൾ ഏകദേശം 21 ശതമാനമാണ്. 230 അംഗ നിയമസഭയിൽ 47 സീറ്റുകൾ പട്ടികവർഗ വിഭാഗത്തിനായി സംവരണം ചെയ്തവയാണ്. അതായത് മധ്യപ്രദേശിലെ അധികാരത്തിന്റെ ഗണിതത്തിൽ ആദിവാസി രാഷ്ട്രീയം ഒരു ഉപവിഭാഗമല്ല; അധികാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രഗണിതമാണ്. 2018ൽ ബിജെപിക്ക് ഈ മേഖലയിൽ വലിയ തിരിച്ചടി നേരിട്ടിരുന്നു. എന്നാൽ, 2023ൽ ബിജെപി ആദിവാസി മേഖലയിൽ ശക്തമായി തിരിച്ചെത്തി. അതുകൊണ്ടുതന്നെ 2028ലേക്കുള്ള കോൺഗ്രസിന്റെ യാത്രയിൽ ആദിവാസി വോട്ട് നിർണായകമാകും. അമർവാരയിലെ ഗോണ്ട്വാന ഗണതന്ത്ര പാർട്ടിയുടെ 28,638 വോട്ടുകൾ ഒരു പ്രധാന രാഷ്ട്രീയ യാഥാർഥ്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ബിജെപി വിരുദ്ധ വോട്ട് സ്വാഭാവികമായി കോൺഗ്രസിലേക്ക് ഒഴുകുന്നില്ല. ആദിവാസി സമൂഹത്തിനുള്ളിൽ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ സ്വത്വവും അവകാശവാദവും ഉയർത്തുന്ന പ്രാദേശിക ശക്തികൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. അതിനാൽ കോൺഗ്രസിന് ആദിവാസി മേഖലയിൽ വെറും ബിജെപി വിരുദ്ധ പ്രചാരണം മതിയാകില്ല; ഭൂമി, വനാവകാശം, തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, പ്രാദേശിക സ്വയംഭരണം, വിഭവങ്ങളിലെ അവകാശം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹിക കരാർ ആവശ്യമാണ്.

വിജയ്പൂരിലെ ഫലം അതിനേക്കാൾ ശക്തമായ മറ്റൊരു സന്ദേശം നൽകി. കോൺഗ്രസിൽ നിന്ന് ബിജെപിയിലേക്ക് കൂറുമാറി മന്ത്രിയായ മുതിർന്ന നേതാവ് രാംനിവാസ് റാവത്തിനെ കോൺഗ്രസ് സ്ഥാനാർത്ഥി പരാജയപ്പെടുത്തി. അധികാരവും ഭരണയന്ത്രവും ബിജെപിയുടെ കൈയിലായിരുന്നിട്ടും കൂറുമാറ്റത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിന് വോട്ടർമാർ മറുപടി നൽകിയെന്ന രീതിയിലാണ് ഈ ഫലം വായിക്കപ്പെട്ടത്. ഒരു നേതാവിന് പാർട്ടി മാറുന്നതിലൂടെ മന്ത്രിസ്ഥാനം നേടാം; എന്നാൽ അതേ രാഷ്ട്രീയ മൂലധനം വോട്ടർമാരുടെ മനസ്സിൽ സ്വയം കൈമാറപ്പെടില്ല എന്ന സന്ദേശമാണ് വിജയ്പൂർ നൽകിയത്. കോൺഗ്രസിന് ഇത് ഒരു സീറ്റ് നേടുന്നതിലും വലിയ രാഷ്ട്രീയ ആത്മവിശ്വാസം നൽകി.

പിന്നീട് ബുധനി. ശിവരാജ് സിംഗ് ചൗഹാന്റെ ദീർഘകാല രാഷ്ട്രീയ കോട്ട. 2023ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ചൗഹാൻ ഇവിടെ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം വോട്ടിന്റെ ഭൂരിപക്ഷത്തിലാണ് വിജയിച്ചത്. അത്തരമൊരു മണ്ഡലത്തിൽ ബിജെപിക്ക് ഭരണകൂടത്തിന്റെയും സംഘടനയുടെയും പൂർണ പിന്തുണ ഉണ്ടായിട്ടും ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബിജെപിയുടെ ഭൂരിപക്ഷം ഏകദേശം പതിനായിരത്തിലേക്ക് ചുരുങ്ങി. കോട്ട തകർന്നുവെന്ന് പറയാൻ ഇതുകൊണ്ട് കഴിയില്ല. എന്നാൽ, കോട്ടയുടെ മതിലുകൾ പഴയപോലെ അപ്രാപ്യമല്ലെന്ന സന്ദേശം വ്യക്തമാണ്. അതിന് പിന്നാലെ ദാതിയയിലും കോൺഗ്രസ് വിജയിച്ചു. മൂന്നാം ശക്തിയായ ആസാദ് സമാജ് പാർട്ടി വോട്ട് വിഭജിച്ച സാഹചര്യത്തിലും കോൺഗ്രസ് സ്ഥാനാർത്ഥി വിജയിച്ചത് കോൺഗ്രസിന് ചില സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങളിൽ വീണ്ടും അടിത്തറ രൂപപ്പെടുന്നുവെന്ന സൂചനയായി.

ഇവിടെയാണ് ജിത്തു പട്‌വാരിയുടെ യഥാർഥ രാഷ്ട്രീയ പ്രസക്തി. മധ്യപ്രദേശിലെ കോൺഗ്രസിന് ഇപ്പോൾ ആവശ്യം വെറും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലത്ത് വേദികളിൽ പ്രസംഗിക്കുന്ന ഒരു നേതാവല്ല; പരാജയപ്പെട്ട സംഘടനയെ വീണ്ടും മണ്ഡലങ്ങളിലേക്ക് ഇറക്കിവിടുന്ന ഒരു പോരാളിയാണ്. ബിജെപിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി അതിന്റെ ആശയധാര മാത്രം അല്ല; അതിന്റെ സംഘടനയാണ്. ബൂത്ത് തലത്തിൽ വോട്ടറെ തിരിച്ചറിയുക, ഓരോ കുടുംബത്തോടും ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുക, ക്ഷേമപദ്ധതികളുടെ ഗുണഭോക്താക്കളെ രാഷ്ട്രീയമായി ബന്ധിപ്പിക്കുക, തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന് മുമ്പേ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് യന്ത്രം സജീവമാക്കുക-ഇത് ബിജെപിയുടെ സ്ഥിരം രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. കോൺഗ്രസിന്റെ ചരിത്രപരമായ ദൗർബല്യം അതിന്റെ വിപരീതമാണ്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വരുമ്പോൾ നേതാക്കൾ മണ്ഡലങ്ങളിലേക്ക് എത്തുന്നു; ബിജെപിയുടെ പ്രവർത്തകൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഇല്ലാത്ത സമയത്തും അവിടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈ വ്യത്യാസം മറികടക്കാതെ ബിജെപിയെ തോൽപ്പിക്കാമെന്നത് വെറും രാഷ്ട്രീയ ആഗ്രഹമായി തുടരും.

ഇവിടെയാണ് രാഹുൽ ഗാന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലും ജിത്തു പട്‌വാരിയുടെ സംഘടനാ പ്രവർത്തനവും തമ്മിൽ ബന്ധപ്പെടേണ്ടത്. രാഹുൽ ഗാന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയം ഇന്ന് സാമൂഹിക നീതി, ജാതി സെൻസസ്, പ്രാതിനിധിത്വം, യുവാക്കളുടെ തൊഴിൽ, സാമ്പത്തിക അസമത്വം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിലേക്ക് കൂടുതൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുകയാണ്. മധ്യപ്രദേശിൽ ഈ രാഷ്ട്രീയ ഭാഷയെ പ്രാദേശിക സാമൂഹിക ഘടനയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കേണ്ടത് പട്‌വാരിയുടെ ദൗത്യമാണ്. OBCകൾ, ആദിവാസികൾ, ദലിതർ, സ്ത്രീകൾ, യുവാക്കൾ, കർഷകർ, നഗരത്തിലെ താഴ്ന്ന-മധ്യവർഗങ്ങൾ എന്നിവരെ ഒരൊറ്റ രാഷ്ട്രീയ കൂട്ടുകെട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ കോൺഗ്രസിന് കഴിഞ്ഞാൽ മാത്രമേ ബിജെപിയുടെ സാമൂഹിക ആധിപത്യത്തെ വെല്ലുവിളിക്കാൻ കഴിയൂ. മധ്യപ്രദേശിലെ OBC ജനസംഖ്യയെക്കുറിച്ച് വിവിധ കണക്കുകൾ വ്യത്യസ്തമാണെങ്കിലും, സംസ്ഥാന രാഷ്ട്രീയത്തിൽ OBC വിഭാഗങ്ങളുടെ പ്രാധാന്യം നിർണായകമാണെന്നത് തർക്കമില്ലാത്ത കാര്യമാണ്. ജിത്തു പട്‌വാരിയുടെ സ്വന്തം സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുവ നേതൃത്വവും ഈ രാഷ്ട്രീയ പുനഃസംഘടനയ്ക്ക് ഒരു പ്രതീകാത്മക മൂല്യം നൽകുന്നുണ്ട്. പക്ഷേ, അത് വെറും ജാതി പ്രതിനിധിത്വമായി ഒതുങ്ങിയാൽ ഫലം ഉണ്ടാകില്ല. തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, സംവരണം, കർഷക വരുമാനം, പ്രാദേശിക അധികാരം, സാമ്പത്തിക അവസരങ്ങൾ എന്നിവയെ OBC രാഷ്ട്രീയവുമായി ബന്ധിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

സ്ത്രീ വോട്ടർമാരാണ് മറ്റൊരു വലിയ യുദ്ധഭൂമി. 2023ലെ ലാഡ്ലി ബെഹ്നാ പദ്ധതി ബിജെപിക്ക് നൽകിയ രാഷ്ട്രീയ നേട്ടം നിഷേധിക്കാനാവില്ല. 1.25 കോടി സ്ത്രീകളുടെ ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടിലേക്ക് നേരിട്ട് പണം എത്തിച്ച ഒരു പദ്ധതി അവരുടെ ജീവിതത്തിൽ സർക്കാരിന്റെ സാന്നിധ്യം വ്യക്തമായി അനുഭവിപ്പിച്ചു. അതിനെ വെറും “പണം നൽകി വോട്ട് വാങ്ങൽ” എന്ന ലളിതമായ രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യത്തിലൂടെ തള്ളിക്കളയുന്നത് കോൺഗ്രസിന് അപകടകരമാണ്. കാരണം, സ്ത്രീകൾക്ക് ലഭിച്ച സാമ്പത്തിക സഹായം അവർ ക്ഷേമത്തിന്റെ അവകാശമായും കാണുന്നു. ബിജെപി വിജയകരമായി ചെയ്തത് ആ അവകാശത്തെ സ്വന്തം ഭരണത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസ്യതയുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. കോൺഗ്രസിന് അതിന് മറുപടി നൽകേണ്ടത് കൂടുതൽ പണം വാഗ്ദാനം ചെയ്തുകൊണ്ടല്ല; സ്ത്രീകളുടെ തൊഴിൽ, സുരക്ഷ, ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, സ്വത്തവകാശം, സ്വയംതൊഴിൽ, കുടുംബത്തിലെ തീരുമാനാധികാരം എന്നിവയെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ഒരു പുതിയ സ്ത്രീ രാഷ്ട്രീയത്തിലൂടെയാണ്.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ മധ്യപ്രദേശിലെ അടുത്ത പോരാട്ടം മോഹൻ യാദവ് സർക്കാരിനെതിരായ ഒരു സാധാരണ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പോരാട്ടമല്ല. അത് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത രാഷ്ട്രീയ മാതൃകകൾ തമ്മിലുള്ള മത്സരമാണ്. ഒരുവശത്ത് ക്ഷേമപദ്ധതിയെ വോട്ടുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്ന ബിജെപിയുടെ ഭരണ-സംഘടനാ മാതൃക. മറുവശത്ത് സാമൂഹിക നീതി, പ്രതിനിധിത്വം, തൊഴിൽ, കർഷക പ്രശ്നം, ആദിവാസി അവകാശം, സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവയെ പുതിയ രാഷ്ട്രീയ കൂട്ടുകെട്ടാക്കി മാറ്റാനുള്ള കോൺഗ്രസ് ശ്രമം. ഈ രണ്ടാമത്തെ രാഷ്ട്രീയത്തിന് ബൂത്ത് തലത്തിൽ ജീവൻ നൽകാൻ കഴിയുമോ എന്നതാണ് ജിത്തു പട്‌വാരിയുടെ യഥാർഥ പരീക്ഷണം.

2024ലെ ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പൂജ്യമായിരുന്ന കോൺഗ്രസിന് ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ പുതിയ ആത്മവിശ്വാസം നൽകിയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ, ഈ ഫലങ്ങളെ ബിജെപിയുടെ തകർച്ചയായി വായിക്കുന്നത് തെറ്റായിരിക്കും. 2023ലെ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 163 സീറ്റും 2024ലെ ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ 29ൽ 29 സീറ്റും നേടിയ ബിജെപി ഇപ്പോഴും അതിശക്തമാണ്. അതിന്റെ ബൂത്ത് ഘടനയും വിഭവശേഷിയും സാമൂഹിക കൂട്ടുകെട്ടുകളും ഭരണപരമായ നേട്ടങ്ങളും കോൺഗ്രസിനേക്കാൾ ശക്തമാണ്. പക്ഷേ, രാഷ്ട്രീയ മാറ്റത്തിന്റെ ആദ്യ സൂചന എല്ലായ്പ്പോഴും വലിയ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടണമെന്നില്ല. ചിലപ്പോൾ അത് ഭൂരിപക്ഷം കുറയുന്നതായിരിക്കും. ചിലപ്പോൾ കോട്ടയിൽ മത്സരം കടുപ്പിക്കുന്നതായിരിക്കും. ചിലപ്പോൾ കൂറുമാറിയ നേതാവിനെ ജനങ്ങൾ തിരസ്കരിക്കുന്നതായിരിക്കും. ചിലപ്പോൾ മൂന്നാം ശക്തിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിനിടയിലും കോൺഗ്രസ് സ്വന്തം വോട്ട് നിലനിർത്തുന്നതായിരിക്കും.

അമർവാരയിലെ 3,027 വോട്ടിന്റെ വ്യത്യാസം, വിജയ്പൂരിലെ ബിജെപി മന്ത്രിയുടെ പരാജയം, ബുധനിയിലെ വൻ ഭൂരിപക്ഷത്തിന്റെ ചുരുക്കം, ദാതിയയിലെ കോൺഗ്രസ് വിജയം-ഇവയെല്ലാം ചേർന്നുണ്ടാക്കുന്നത് അധികാരമാറ്റത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനം അല്ല; അധികാരമാറ്റത്തിനുള്ള സാധ്യതയുടെ സൂചനയാണ്. ആ സാധ്യതയെ യാഥാർഥ്യമാക്കാൻ കോൺഗ്രസിന് ഇനിയും വലിയ ദൂരം സഞ്ചരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. കമൽനാഥ് കാലഘട്ടത്തിലെ ആഭ്യന്തര അധികാരവടംവലിയും സിന്ധ്യയുടെ കൂറുമാറ്റവും കോൺഗ്രസിന് നൽകിയ പാഠം മറക്കാനാവില്ല. നേതാക്കളുടെ വ്യക്തിപരമായ ജനപ്രീതി മാത്രം ഒരു പാർട്ടിയെ അധികാരത്തിൽ നിലനിർത്തുന്നില്ല. സംഘടനയും സാമൂഹിക കൂട്ടുകെട്ടും പ്രവർത്തകരുടെ വിശ്വാസവും വോട്ടർമാരുമായുള്ള തുടർച്ചയായ ബന്ധവുമാണ് അതിന്റെ അടിത്തറ.

അതിനാൽ, ജിത്തു പട്‌വാരിയുടെ മുന്നിലുള്ള ദൗത്യം വളരെ വലുതാണ്. ബിജെപിയുടെ ഓരോ ബൂത്തിനും മറുപടിയായി കോൺഗ്രസിന് ഒരു പ്രവർത്തകസംഘം ഉണ്ടാകണം. ഓരോ ക്ഷേമപദ്ധതിക്കും വെറും രാഷ്ട്രീയ വിമർശനം അല്ല, ജനങ്ങളുടെ ജീവിതവുമായി ബന്ധപ്പെടുന്ന ഒരു ബദൽ നയം വേണം. ഓരോ ആദിവാസി മണ്ഡലത്തിലും പ്രാദേശിക നേതൃനിര വളരണം. OBC രാഷ്ട്രീയത്തെ വെറും ജാതി കണക്കിൽ നിന്ന് പ്രതിനിധിത്വത്തിന്റെയും സാമ്പത്തിക നീതിയുടെയും രാഷ്ട്രീയമാക്കി മാറ്റണം. സ്ത്രീ വോട്ടർമാരെ ക്ഷേമത്തിന്റെ ഗുണഭോക്താക്കളായി മാത്രം കാണാതെ സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ അവകാശങ്ങളുടെ ഉടമകളായി കാണണം. യുവാക്കളോട് തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, കുടിയേറ്റം, ഡിജിറ്റൽ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കണം. അങ്ങനെ ഒരു പുതിയ സാമൂഹിക കരാർ രൂപപ്പെടുമ്പോഴേ കോൺഗ്രസിന് മധ്യപ്രദേശിൽ ബിജെപിയുടെ ആധിപത്യത്തെ വെല്ലുവിളിക്കാൻ കഴിയൂ.

മധ്യപ്രദേശ് ഇപ്പോഴും ബിജെപിയുടെ കോട്ടയാണ്. എന്നാൽ രാഷ്ട്രീയ കോട്ടകൾ ശാശ്വതമല്ല. 2003ൽ അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ട കോൺഗ്രസ് 2018ൽ തിരിച്ചെത്തിയത് തന്നെ അതിന്റെ തെളിവാണ്. 2020ൽ കോൺഗ്രസ് വീണ്ടും അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടതും മറ്റൊരു പാഠമാണ്. ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ മനോഭാവം മാറുന്നതിനേക്കാൾ വേഗത്തിൽ പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ അധികാരപ്പോരാട്ടം മുന്നേറിയാൽ അധികാരം കൈവിടാം. അതിനാൽ ഇത്തവണ കോൺഗ്രസിന് മുന്നിലുള്ള യഥാർഥ വെല്ലുവിളി ബിജെപിയെ മാത്രം നേരിടുക എന്നതല്ല; സ്വന്തം പഴയ ദൗർബല്യങ്ങളെ മറികടക്കുക എന്നതുമാണ്.

ഇപ്പോൾ മധ്യപ്രദേശിൽ ചോദ്യം “ബിജെപിയെ തോൽപ്പിക്കാമോ?” എന്നതല്ല. “ബിജെപിയെ തോൽപ്പിക്കാമെന്ന് ജനങ്ങളെ വീണ്ടും വിശ്വസിപ്പിക്കാൻ ജിത്തു പട്‌വാരിക്ക് കഴിയുമോ?” എന്നതാണ്. 2024ലെ പൂജ്യത്തിൽ നിന്ന് 2028ലെ അധികാരത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര വളരെ ദൂരെയാണ്. പക്ഷേ രാഷ്ട്രീയ യാത്രകൾ പലപ്പോഴും ഒരു വലിയ വിജയത്തോടെ അല്ല, ഒരു ചെറിയ ഭൂരിപക്ഷം കുറയുന്നതിലൂടെയാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്. അമർവാരയിൽ ബിജെപി 3,027 വോട്ടിന് രക്ഷപ്പെടുമ്പോഴും, വിജയ്പൂരിൽ ഒരു കൂറുമാറിയ മന്ത്രിയെ കോൺഗ്രസ് തോൽപ്പിക്കുമ്പോഴും, ബുധനിയിൽ ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം ഉണ്ടായിരുന്ന ഭൂരിപക്ഷം പതിനായിരത്തിലേക്ക് ചുരുങ്ങുമ്പോഴും, ദാതിയയിൽ കോൺഗ്രസ് വീണ്ടും വിജയിക്കുമ്പോഴും മധ്യപ്രദേശിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടത്തിൽ ചെറിയ വരകൾ വരയ്ക്കപ്പെടുകയാണ്. ആ വരകൾ ചേർത്ത് ഒരു പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം വരയ്ക്കാൻ ജിത്തു പട്‌വാരിക്ക് കഴിയുമോ എന്നതാണ് ഇനി കാണേണ്ടത്. കാരണം, കോട്ടകൾ ആദ്യം വോട്ടിൽ തകരുന്നില്ല; മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിലാണ് അവയുടെ മതിലുകളിൽ ആദ്യ വിള്ളൽ വീഴുന്നത്. മധ്യപ്രദേശിൽ ആ ആദ്യ വിള്ളൽ ഇപ്പോൾ കാണുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, അതിനെ അധികാരമാറ്റത്തിന്റെ വഴിയാക്കി മാറ്റുകയാണ് ജിത്തു പട്‌വാരിയുടെ മുന്നിലുള്ള ചരിത്രപരമായ ദൗത്യം.