November 18 Wednesday 2026

ദിൽജിത്, പുഷ്പവതി: പാട്ടിനെ ഭയക്കുന്ന അധികാരം; പൊതു ഇടങ്ങൾ ആരുടെ സ്വകാര്യ സ്വത്ത്?

Diljit, Pushpavathy

ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ജനാധിപത്യബോധം തിരിച്ചറിയാൻ അവിടുത്തെ ഭരണാധികാരികൾ എത്രത്തോളം സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നു എന്ന് പരിശോധിച്ചാൽ മാത്രം പോരാ. അവർക്ക് ഇഷ്ടമില്ലാത്ത ശബ്ദങ്ങളോട് എങ്ങനെ പെരുമാറുന്നു എന്നുകൂടി പരിശോധിക്കണം. അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന ചിരി, സാമൂഹിക അസമത്വങ്ങളെ വിമർശിക്കുന്ന പാട്ട്, രാഷ്ട്രീയ കാപട്യങ്ങളെ തുറന്നുകാട്ടുന്ന കവിത, തെരുവുകളിൽ ഉയരുന്ന കലാപ്രകടനങ്ങൾ എന്നിവയോട് ഒരു സമൂഹം എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കുന്നു എന്നതിലാണ് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ യഥാർഥ സഹിഷ്ണുത പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത്. കലാകാരന്റെ ശബ്ദം നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ ആവിഷ്കാരസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല. പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക അവകാശങ്ങൾ എത്രത്തോളം സുരക്ഷിതമാണ് എന്നതിന്റെ കൂടി പരീക്ഷണമാണ്.

നസിറുദ്ദീൻ ഷാ അഭിനയിച്ച Main Wapas Aaunga എന്ന സിനിമയിലൂടെയാണ് പഞ്ചാബി സംഗീതലോകത്തെ ശ്രദ്ധേയനായ ദിൽജിത് ദൊസാഞ്ജിനെ ആദ്യമായി കാണുന്നത്. സംഗീതത്തിലും സിനിമയിലും ഒരുപോലെ സാന്നിധ്യമറിയിച്ചിട്ടുള്ള ദിൽജിത് ഇന്ന് ഇന്ത്യൻ ജനപ്രിയ സംസ്കാരത്തിലെ ശ്രദ്ധേയമായ പേരുകളിലൊന്നാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രകടനങ്ങളിൽ വിനോദമുണ്ട്, സംഗീതത്തിന്റെ ഊർജമുണ്ട്, പ്രേക്ഷകരുമായി നേരിട്ട് സംവദിക്കാനുള്ള അസാധാരണമായ കഴിവുണ്ട്. എന്നാൽ ഒരു കലാകാരനെന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തെ ശ്രദ്ധേയനാക്കുന്നത് ജനപ്രീതി മാത്രമല്ല; തന്റെ കലയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ച് പരസ്യമായി നിലപാടെടുക്കാനുള്ള സന്നദ്ധത കൂടിയാണ്.

മധ്യപ്രദേശിലെ ഇൻഡോറിൽ നടന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ AURA India Tour പരിപാടി ഇതിന് ഉദാഹരണമായി. പരിപാടി തടയാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും ചില സംഘടനകളുടെ എതിർപ്പുകളും സുരക്ഷാഭീഷണികളും അതിനെ വലിയൊരു വിവാദത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചു. ബോംബ് ഭീഷണി സന്ദേശങ്ങൾ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സുരക്ഷാ ആശങ്കകൾ ഉയർന്നതിനെത്തുടർന്ന് പൊലീസ് വിപുലമായ സുരക്ഷാക്രമീകരണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തി. മുന്നൂറിലധികം പൊലീസുകാരെയും ആയിരത്തിലധികം വളന്റിയർമാരെയും വിന്യസിച്ച ശേഷമാണ് പരിപാടി നടന്നത്. ഒരു സംഗീതപരിപാടി നടത്താൻ ഇത്രയും വലിയ സുരക്ഷാസംവിധാനം ആവശ്യമായി വന്നത് തന്നെ ആവിഷ്കാരസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള അസഹിഷ്ണുതയുടെ ഗൗരവം വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഇതിനിടയിൽ ദിൽജിത്തിന്റെ നാല് ഗാനങ്ങൾ പരിപാടിയിൽ അവതരിപ്പിക്കരുതെന്ന് അധികൃതർ നിർദേശിച്ചു. മദ്യപാനത്തെയും ആയുധങ്ങളെയും പരാമർശിക്കുന്നുവെന്നായിരുന്നു കാരണം. ‘Patiala Peg’, ‘5 Taara’, ‘Case’, ‘Jatt Uthe Fire Karda’ എന്നീ ഗാനങ്ങളാണ് നിയന്ത്രണപ്പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെട്ടത്. കുട്ടികളിൽ ലഹരിയോടും ആയുധങ്ങളോടും അനുകൂല മനോഭാവം സൃഷ്ടിക്കാമെന്ന ആശങ്കയും ഉയർത്തപ്പെട്ടു. കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണവും പൊതുസമൂഹത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തവും തീർച്ചയായും ഗൗരവമുള്ള വിഷയങ്ങളാണ്. എന്നാൽ അതിന്റെ പേരിൽ കലാസൃഷ്ടികളുടെ അവതരണം നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ അതിന് വ്യക്തമായ നിയമപരമായ അടിത്തറയും ആനുപാതികതയും സുതാര്യതയും ഉണ്ടായിരിക്കണം. സാമൂഹിക വിമർശനത്തിനും നിയമപരമായ നിയന്ത്രണത്തിനും ഇടയിൽ വ്യക്തമായ അതിർത്തിയുണ്ട്. ആ അതിർത്തി മായ്ച്ചുകളയാൻ പാടില്ല.

ഒരു ഗാനത്തിലെ വരികൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ അതിനെ വിമർശിക്കാം. അതിന്റെ സാമൂഹിക പ്രത്യാഘാതങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചർച്ച നടത്താം. കലാകാരനോട് വിശദീകരണം ആവശ്യപ്പെടാം. എന്നാൽ, ഒരു ഗാനത്തിന്റെ ചില വരികൾ മാത്രം തിരഞ്ഞെടുത്ത് അവയുടെ അവതരണം തടയുമ്പോൾ ഉയരുന്ന ചോദ്യം കൂടുതൽ ഗൗരവമുള്ളതാണ്: കലയുടെ ഉള്ളടക്കത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അന്തിമവിധി പറയാനുള്ള അധികാരം ആർക്കാണ്? സമൂഹത്തിന്റെ ധാർമികതയുടെ പേരിൽ കലയുടെ പരിധി നിർണയിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ ആ ധാർമികതയുടെ രാഷ്ട്രീയ വ്യാഖ്യാനം ആരാണ് നടത്തുന്നത്?

ഇൻഡോറിലെ വേദിയിൽ ദിൽജിത് നടത്തിയ പ്രതികരണമാണ് ഈ സംഭവത്തെ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധേയമാക്കിയത്. തന്റെ ഗാനങ്ങൾക്കുമേൽ ഏർപ്പെടുത്തിയ നിയന്ത്രണങ്ങളെ പരാമർശിച്ച് അദ്ദേഹം പരിഹാസരൂപത്തിൽ പറഞ്ഞു: “ഇത് പാടരുത്, അത് പാടരുത്; ഇത് ചെയ്യരുത്, അത് ചെയ്യരുത്.” തുടർന്ന് ഇൻഡോറിന്റെ സ്വന്തം കവിയായ രാഹത്ത് ഇൻഡോറിയുടെ വിഖ്യാതമായ വരികൾ അദ്ദേഹം സദസ്സിനുമുന്നിൽ അവതരിപ്പിച്ചു: “Hamare munh se jo nikle wahi sadaqat hai, Hamare munh mein zubaan tumhari thodi hai.” നമ്മുടെ വായിൽനിന്ന് പുറത്തുവരുന്നത് നമ്മുടെ സത്യമാണ്; നമ്മുടെ നാവിൽ മറ്റൊരാളുടെ ഭാഷയല്ല എന്ന അർഥം വരുന്ന ഈ വരികൾ കലാകാരന്റെ സ്വതന്ത്രമായ ആവിഷ്കാരാവകാശത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ശക്തമായ ഓർമപ്പെടുത്തലായി മാറി.

അതിന് പിന്നാലെ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ച മറ്റൊരു വരി സദസ്സിൽ വലിയ ആവേശമുണ്ടാക്കി: “Sabhi ka khoon hai shamil yahan ki mitti mein, Kisi ke baap ka Hindustan thodi hai.” ഈ രാജ്യത്തിന്റെ മണ്ണിൽ എല്ലാവരുടെയും രക്തവും അധ്വാനവും ചരിത്രവും ചേർന്നിട്ടുണ്ടെന്നും ഇന്ത്യ ആരുടെയും സ്വകാര്യ സ്വത്തല്ലെന്നും പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന രാഹത്ത് ഇൻഡോറിയുടെ ഈ കവിതയ്ക്ക് ഇൻഡോറിന്റെ വേദിയിൽ പ്രത്യേകമായൊരു രാഷ്ട്രീയ അർഥമുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു കവിയുടെ വരികൾ മറ്റൊരു കലാകാരന്റെ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ ഭാഷയായി മാറുകയായിരുന്നു.

ദിൽജിത് നിരോധിക്കപ്പെട്ട ഗാനങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു എന്നതല്ല ഈ സംഭവത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം. നിയന്ത്രണങ്ങൾക്കിടയിലും തന്റെ വിയോജിപ്പ് പരസ്യമായി പ്രകടിപ്പിക്കാനും അതിനെ കവിതയുടെ രാഷ്ട്രീയശക്തിയിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കാനും അദ്ദേഹം തയ്യാറായി എന്നതാണ് ശ്രദ്ധേയമായ കാര്യം. ഒരു കലാകാരൻ അധികാരത്തോട് വിയോജിക്കുമ്പോൾ അതിന് എല്ലായ്പ്പോഴും രാഷ്ട്രീയ പ്രസംഗത്തിന്റെ ഭാഷ ആവശ്യമില്ല. ചിലപ്പോൾ ഒരു പാട്ടും ഒരു കവിതയും ഒരു പരിഹാസവാക്കും തന്നെ വലിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്താവനയായി മാറും. ഇൻഡോറിൽ സംഭവിച്ചത് അതാണ്. പരിപാടി തടയാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾക്കിടയിലും അദ്ദേഹം ആരാധകരുടെ മുന്നിലെത്തി. ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ പങ്കെടുത്ത പരിപാടി നടന്നു. ഒരു കലാകാരന്റെ വേദിയിലേക്കുള്ള യാത്ര തടസ്സപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കാമെങ്കിലും പ്രേക്ഷകരുടെ കലാപ്രണയത്തെ അത്ര എളുപ്പത്തിൽ നിയന്ത്രിക്കാനാവില്ലെന്ന സന്ദേശവും അതിലുണ്ടായിരുന്നു.

ഇവിടെ മറ്റൊരു അടിസ്ഥാന കാര്യം കൂടി മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു കലാകാരൻ എന്ത് പാടണം എന്ന് തീരുമാനിക്കാനുള്ള അവകാശം അധികാരികൾക്ക് മാത്രമല്ല. പ്രേക്ഷകർക്ക് ഒരു കലാപ്രകടനം കാണണോ വേണ്ടയോ എന്ന് തീരുമാനിക്കാം. ഒരു ഗാനത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കത്തോട് വിയോജിക്കാം. വിമർശിക്കാം. എന്നാൽ മറ്റുള്ളവർ അത് കേൾക്കുന്നത് തടയാനും കലാകാരന്റെ വേദി ഇല്ലാതാക്കാനും ശ്രമിക്കുന്നത് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനതത്വങ്ങൾക്ക് വിരുദ്ധമാണ്. അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം എന്നത് നമുക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള അഭിപ്രായങ്ങൾ മാത്രം കേൾക്കാനുള്ള അവകാശമല്ല; നമുക്ക് ഇഷ്ടമില്ലാത്ത ശബ്ദങ്ങൾക്കും നിലനിൽക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകാനുള്ള ജനാധിപത്യബോധമാണ്.

ഈ ചോദ്യത്തിന്റെ മറ്റൊരു മുഖമാണ് തിരുവനന്തപുരത്തെ മാനവീയം വീഥിയിൽ ഗായിക പുഷ്പവതിയുടെ പാട്ട് തടഞ്ഞ സംഭവം. ഇൻഡോറിലെ സംഭവവും തിരുവനന്തപുരത്തെ സംഭവവും ഒരേ സാഹചര്യത്തിലോ ഒരേ നിയമപരമായ പശ്ചാത്തലത്തിലോ നടന്നതാണെന്ന് പറയാനാവില്ല. എന്നാൽ, രണ്ടും പൊതുവിടങ്ങളിലെ സാംസ്കാരിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരേ അടിസ്ഥാന ചർച്ചയിലേക്ക് നമ്മെ എത്തിക്കുന്നു. ഒരു നഗരത്തിന്റെ തെരുവിൽ പാടാനുള്ള അവകാശം ആർക്കാണ്? ഒരു പൊതുവിടത്തിൽ എന്ത് കലാപ്രകടനം നടക്കണം എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത് ആരാണ്? പൊതുജനങ്ങളുടെ ഇടം നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള അധികാരവും അതിന്റെ ഉടമസ്ഥാവകാശവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ഭരണാധികാരികൾ തിരിച്ചറിയുന്നുണ്ടോ?

മാനവീയം വീഥി തിരുവനന്തപുരത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഭൂപടത്തിൽ സവിശേഷമായ ഇടമാണ്. നഗരത്തിന്റെ തിരക്കുകൾക്കിടയിൽ മനുഷ്യർക്ക് ഒത്തുചേരാനും പാടാനും സംസാരിക്കാനും കലാപ്രകടനങ്ങൾ നടത്താനും കഴിയുന്ന ഒരു തുറന്ന ഇടം. ഒരു നഗരത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ജനാധിപത്യത്തിന്റെ പ്രതീകമാകേണ്ട പൊതുവീഥിയാണത്. അവിടെ ഗായിക പുഷ്പവതിയുടെ പാട്ട് തടയപ്പെടുമ്പോൾ അത് ഒരു പരിപാടി മുടങ്ങിയെന്ന ഒറ്റവാചകത്തിൽ അവസാനിപ്പിക്കാവുന്ന വിഷയമല്ല. പൊതുവിടങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും അവയുടെ മേൽ അധികാരികൾക്കുള്ള നിയന്ത്രണത്തിന്റെ പരിധിയും സംബന്ധിച്ച ഗൗരവമുള്ള ചോദ്യമാണത്.

മാനവീയം വീഥി മേയറുടെ സ്വകാര്യ സ്വത്തല്ല. ഏതെങ്കിലും രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെയോ ഭരണകൂടത്തിന്റെയോ സ്വകാര്യ സാംസ്കാരിക ഇടവുമല്ല. അത് പൊതുജനങ്ങളുടെ ഇടമാണ്. അതിന്റെ പരിപാലനത്തിനും സുരക്ഷയ്ക്കും ക്രമീകരണങ്ങൾക്കും തദ്ദേശഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് ഉത്തരവാദിത്തമുണ്ട്. എന്നാൽ ആ ഉത്തരവാദിത്തം പൊതുവിടത്തെ സ്വന്തം ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള ഉടമസ്ഥാവകാശമായി വ്യാഖ്യാനിക്കാനാവില്ല. പൊതു ഇടങ്ങളിൽ ശബ്ദനിയന്ത്രണം, സമയപരിധി, ഗതാഗതക്രമീകരണം, സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ ന്യായമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. പക്ഷേ അവ എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ ബാധകമായ സുതാര്യമായ മാനദണ്ഡങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണം. വ്യക്തിപരമായോ രാഷ്ട്രീയമായോ സാംസ്കാരികമായോ ഉള്ള ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് കലാകാരന്മാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കാനും ഒഴിവാക്കാനും പൊതു ഇടങ്ങളെ ഉപയോഗിക്കാനാവില്ല.

നഗരഭരണം എന്നത് റോഡുകൾ വൃത്തിയാക്കുന്നതിലും തെരുവുവിളക്കുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിലും പൂന്തോട്ടങ്ങൾ പരിപാലിക്കുന്നതിലും മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. നഗരത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ സാംസ്കാരിക അവകാശങ്ങളും അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും സംരക്ഷിക്കുന്നതും അതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. ഒരു നഗരം എത്രത്തോളം മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നതിലല്ല അതിന്റെ സാംസ്കാരിക പുരോഗതി. അവിടെ എത്ര വ്യത്യസ്തമായ ശബ്ദങ്ങൾക്ക് ഇടമുണ്ട് എന്നതിലാണ്. തെരുവുകൾ വാഹനങ്ങൾക്കു മാത്രമുള്ളതല്ല. പാർക്കുകൾ വിനോദത്തിനും വാണിജ്യത്തിനും മാത്രമുള്ളതല്ല. പൊതു ഇടങ്ങൾ മനുഷ്യരുടെ കൂട്ടായ ജീവിതത്തിന്റെയും ആശയവിനിമയത്തിന്റെയും സാംസ്കാരിക ഇടപെടലുകളുടെയും ഭാഗമാണ്.

ഈ ചർച്ചയിൽ സ്ത്രീകളുടെ പൊതുവിടങ്ങളിലെ സാന്നിധ്യവും പ്രത്യേകം പരിഗണിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു തെരുവിൽ ഒരു സ്ത്രീ പാടുമ്പോൾ അതിനെ അസ്വസ്ഥതയായി കാണുന്ന മനോഭാവം എന്താണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്? പൊതു ഇടം പുരുഷന്മാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിനും ശബ്ദത്തിനും കൂടുതൽ സ്വാഭാവികമായ ഇടമായി കണക്കാക്കപ്പെടുകയും സ്ത്രീകളുടെ സാംസ്കാരിക ഇടപെടലുകൾക്ക് കൂടുതൽ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ടോ? സ്ത്രീകൾക്ക് പൊതു ഇടങ്ങളിൽ സ്വതന്ത്രമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടാനും സംസാരിക്കാനും പാടാനും കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ ആ നഗരത്തിന്റെ ജനാധിപത്യപരമായ അവകാശവാദങ്ങൾ അപൂർണമാണ്. സ്ത്രീകളുടെ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കേണ്ടത് അവരുടെ ശബ്ദത്തെ നിയന്ത്രിച്ചുകൊണ്ടല്ല; അവർക്ക് സ്വതന്ത്രമായി പൊതു ഇടങ്ങളിൽ ഇടപെടാൻ കഴിയുന്ന അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടാണ്.

ജനാധിപത്യത്തിൽ ഭരണകൂടത്തിന് നിയന്ത്രണാധികാരമുണ്ട്. എന്നാൽ, ആ അധികാരത്തിന് അതിരുകളുമുണ്ട്. പൊതുസമാധാനവും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുള്ള നടപടികൾ കലയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ അനാവശ്യമായി ചുരുക്കുന്ന രീതിയിലാകരുത്. നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തുന്നുവെങ്കിൽ അതിന്റെ കാരണം വ്യക്തമാക്കണം. എല്ലാവർക്കും ബാധകമായ മാനദണ്ഡങ്ങൾ വേണം. തീരുമാനങ്ങൾ ചോദ്യം ചെയ്യാനും അപ്പീൽ ചെയ്യാനും അവസരമുണ്ടാകണം. പൊതു ഇടങ്ങളുടെ ഉപയോഗം ഭരണാധികാരികളുടെ വ്യക്തിപരമായ വിവേചനാധികാരത്തിൽ മാത്രം അധിഷ്ഠിതമാകരുത്. അതാണ് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള നഗരഭരണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനമാനം.

ദിൽജിത് ഇൻഡോറിൽ രാഹത്ത് ഇൻഡോറിയുടെ കവിത ചൊല്ലിയപ്പോൾ അതിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പ്രസക്തി ഒരു സംഗീതവേദിയുടെ അതിരുകൾ കടന്നിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ മണ്ണും അതിന്റെ പൊതുസാംസ്കാരിക ഇടവും ആരുടെയും സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയല്ലെന്ന പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നു അത്. അതേ പ്രഖ്യാപനം മാനവീയം വീഥിയിലും പ്രസക്തമാണ്. അവിടെ പുഷ്പവതി പാടുമ്പോൾ അത് ഒരു ഗായികയുടെ വ്യക്തിപരമായ പ്രകടനം മാത്രമല്ല; നഗരത്തിന്റെ പൊതുസാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിലേക്കുള്ള ഒരു പൗരന്റെ പങ്കാളിത്തമാണ്.

ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം എല്ലാവരും ഒരേ പാട്ട് പാടുന്നതിലല്ല. വ്യത്യസ്ത പാട്ടുകൾക്കും വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾക്കും ഒരേ പൊതുവിടത്തിൽ ഇടമുണ്ടാകുന്നതിലാണ്. അധികാരികൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള ശബ്ദങ്ങൾ മാത്രം കേൾക്കുന്ന നഗരം സാംസ്കാരികമായി സമ്പന്നമല്ല. അധികാരികൾക്ക് അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങൾക്കുപോലും ഇടം നൽകാൻ കഴിയുന്ന നഗരമാണ് യഥാർഥത്തിൽ ജനാധിപത്യപരമായ നഗരം. ഒരു പാട്ട് തടയുമ്പോൾ നിശ്ശബ്ദമാകുന്നത് ഒരു ഗായിക മാത്രമല്ല; പൊതുവിടത്തിൽ സ്വതന്ത്രമായി ജീവിക്കാനുള്ള പൗരന്റെ അവകാശമാണ്. ഒരു കവിതയെ നിയന്ത്രിക്കുമ്പോൾ നഷ്ടപ്പെടുന്നത് കുറച്ച് വരികൾ മാത്രമല്ല; വിയോജിപ്പുകളെ ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള സമൂഹത്തിന്റെ ശേഷിയാണ്.

പൊതു ഇടങ്ങൾ അധികാരികളുടെ ഔദാര്യമല്ല, പൗരന്മാരുടെ അവകാശമാണ്. മേയർ നഗരത്തിന്റെ ഉടമയല്ല, ജനങ്ങൾ തെരഞ്ഞെടുത്ത ഭരണനിർവാഹകനാണ്. അധികാരം എന്നത് പൊതുസ്ഥലങ്ങളുടെ മേൽ ഉടമസ്ഥാവകാശം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള അവസരമല്ല; അവയെ എല്ലാവർക്കും തുല്യമായി ഉപയോഗിക്കാനാകുന്ന വിധത്തിൽ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. ഒരു നഗരം നിശ്ശബ്ദമായിരിക്കുമ്പോഴല്ല സാംസ്കാരികമായി വളരുന്നത്. അവിടെ പാട്ടുകളും കവിതകളും ചിരികളും വിമർശനങ്ങളും പ്രതിഷേധങ്ങളും സ്വതന്ത്രമായി ഇടകലരുമ്പോഴാണ്. കാരണം ജനാധിപത്യം അധികാരികൾ സംസാരിക്കുമ്പോൾ മാത്രം ശബ്ദിക്കുന്ന ഒന്നല്ല; സാധാരണ മനുഷ്യർക്ക് ഭയമില്ലാതെ സ്വന്തം ശബ്ദം ഉയർത്താനാകുമ്പോഴാണ് അത് യാഥാർഥ്യമാകുന്നത്.

Related