രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ധാർമ്മിക തന്ത്രങ്ങളാണ് നിരാഹാര സമരം. ഭരണവർഗങ്ങളുടെ മനുഷ്യബോധത്തെ ഉണർത്താൻ അത് ഉപകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രമെന്ന നിലയിൽ, അധികാരത്തെ മാനുഷികമാക്കുന്നതിനും സമൂഹത്തെ കൂടുതൽ പൊതുനന്മയ്ക്കായി ജനാധിപത്യവൽക്കരിക്കുന്നതിനും ഭരണവർഗങ്ങൾക്കെതിരായ വിവിധ പോരാട്ടങ്ങളിൽ ഇത് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ പോരാട്ടത്തിൽ പങ്കുചേരാൻ ജനങ്ങളെ പ്രേരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ അവബോധം സൃഷ്ടിക്കാൻ മഹാത്മാഗാന്ധി നിരാഹാര സമരം ഉപയോഗിച്ചു. ഇന്ത്യാ വിഭജന സമയത്ത് ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലീങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വർഗീയ സംഘർഷം അവസാനിപ്പിക്കാൻ, സമൂഹത്തിന്റെ ധാർമ്മിക മനസ്സാക്ഷിയെ ആകർഷിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു തന്ത്രമായി അദ്ദേഹം “മരണം വരെ നിരാഹാരം” എന്ന ഭീഷണിയും ഉപയോഗിച്ചു. തന്ത്രം വിജയിച്ചു; ഗാന്ധിയുടെ അഹിംസാ ഇടപെടലിലൂടെ നോഖാലി കലാപം നിർത്തിവച്ചു.
ഒരു രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രമെന്ന നിലയിൽ, ഇന്ത്യ, ആഫ്രിക്ക, അയർലൻഡ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ നിരാഹാര സമരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു. ഭരണകൂടങ്ങളിൽ നിന്ന് ആവശ്യങ്ങൾ നേടിയെടുക്കാൻ ജയിലിൽ തടവുകാർ പോലും നിരാഹാര സമരം സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അങ്ങനെ, അഹിംസാ പ്രതിരോധത്തിന്റെ തന്ത്രപരമായ ഇടപെടലായി നിരാഹാര സമരം നിലനിൽക്കുന്നു. ഗാന്ധി മുതൽ സോനം വാങ്ചുക്ക് വരെ, കൊളോണിയലാനന്തര ഇന്ത്യയിൽ സ്വയം ത്യാഗത്തിന്റെ ആദർശങ്ങളിൽ വേരൂന്നിയ അഹിംസാത്മക പ്രതിഷേധത്തിന്റെ ഒരു രൂപമായി നിരവധി നിരാഹാര സമരങ്ങൾ നടന്നിട്ടുണ്ട്. ഭരണാധികാരിയുടെയും ഭരിക്കുന്നവരുടെയും ധാർമ്മിക മനസ്സാക്ഷിയെ ആകർഷിക്കുന്ന, വ്യക്തികളെയും സമൂഹത്തെയും ഒരുപോലെ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നതിനായി സമാധാനത്തിലേക്കും അഹിംസയിലേക്കും നയിക്കുന്ന സ്വയം അച്ചടക്കത്തിന്റെയും വ്യക്തിപരമായ ശുദ്ധീകരണത്തിന്റെയും ഒരു രീതിയായിട്ടാണ് ഗാന്ധി ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്.
ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്നതിലും, ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തെ ആഴത്തിലാക്കുന്നതിലും, പൗരാവകാശങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുന്നതിലും ഈ പ്രതിഷേധങ്ങൾ ഒരു പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. നിരാഹാര സമരത്തിലൂടെയുള്ള ആത്മത്യാഗം, അഹിംസാത്മക രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒരു ധാർമ്മിക സൂചകമായി വർത്തിക്കുന്നു. പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ഭിന്നതകൾ കണക്കിലെടുക്കാതെ, എല്ലാ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളും, രാഷ്ട്രീയേതര ഗ്രൂപ്പുകളും, വ്യക്തികളും അവരുടെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടിയെടുക്കുന്നതിനായി ഈ തന്ത്രം സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. മഹാത്മാഗാന്ധി 21 ദിവസം നിരാഹാര സമരം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ, ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ പ്രതിഷേധത്തിന്റെ റെക്കോർഡ് ഇറോം ശർമിളക്കാണ്. 1958 ലെ സായുധ സേന (പ്രത്യേക അധികാരങ്ങൾ) നിയമം നിർത്തലാക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് അവർ 16 വർഷമാണ് ഭക്ഷണം ഉപേക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് നിരാഹര സമരം ചെയ്തത്. പലപ്പോഴും അധികാരികൾ മൂക്കിലൂടെ ട്യൂബ് വഴി നിർബന്ധിച്ച് ഭക്ഷണം നൽകിയതിനാൽ മാത്രമാണ് അവർ അതിജീവിച്ചത്.
2011 ഏപ്രിലിൽ, ആർഎസ്എസിന്റെയും ബിജെപിയുടെയും പിന്തുണയോടെ, പിന്തിരിപ്പൻ ആശയഗതിക്കാരനായ, ഗാന്ധിയനും സാമൂഹിക പ്രവർത്തകനായ അണ്ണാ ഹസാരെ ആ മാസം 5-ന് ന്യൂഡൽഹിയിലെ ജന്തർ മന്തറിൽ അനിശ്ചിതകാല നിരാഹാര സമരം ആരംഭിച്ചു. “അഴിമതിക്കെതിരായ ഇന്ത്യ” പ്രസ്ഥാനം ആരംഭിച്ച അദ്ദേഹം, കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഐക്യ പുരോഗമന സഖ്യ സർക്കാരിനെ പുറത്താക്കാൻ ആത്യന്തികമായി കാരണമായ ഒരു ബഹുജന പ്രചാരണമാക്കി അതിനെ മാറ്റി. ഇന്ന് ഇന്ത്യ ഭരിക്കുന്ന മോദിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ബിജെപി സർക്കാരിനെ അധികാരത്തിലെത്തിച്ച രാഷ്ട്രീയ ചുഴലിക്കാറ്റിന് ഈ പ്രസ്ഥാനം നിർണായകമായി.
രാഷ്ട്രീയത്തെ ഫലപ്രദമായി എൻജിഒ-വൽക്കരിക്കുകയും ഭരണവർഗങ്ങൾക്ക് ഒരു ഷോക്ക് അബ്സോർബറായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്ത ആം ആദ്മി പാർട്ടി എന്ന പുതിയ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിക്കും ഈ പ്രസ്ഥാനം ജന്മം നൽകി. അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടത്തിൽ അതിന്റെ നല്ല ഉദ്ദേശ്യങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള നിരവധി ചെറുതും വലുതുമായ റാഡിക്കൽ രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളെ ഈ പ്രസ്ഥാനം നിർവീര്യമാക്കുകയും ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപ്രകൃതിയെ കൂടുതൽ അരാഷ്ട്രീയവൽക്കരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഹസാരെയുടെ 13 ദിവസത്തെ നിരാഹാര സമരത്തിന് മറുപടിയായി, യുപിഎ സർക്കാർ, സമരം ഉന്നയിച്ച വിഷയങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുകയും പാർലമെന്റിൽ അവ ചർച്ച ചെയ്യുകയും ലോക്പാൽ ബിൽ പാസാക്കിക്കൊണ്ട് നടപടിയെടുക്കുകയും ചെയ്തു. ലോക്പാൽ, ലോകായുക്ത നിയമം യുപിഎ സർക്കാരിന്റെ കീഴിലാണ് ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റ് ഔദ്യോഗികമായി നടപ്പിലാക്കിയത്.
ഈ നിയമനിർമ്മാണ നേട്ടം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, അണ്ണാ ഹസാരെയുടെ പ്രസ്ഥാനത്തിനുള്ള ജനകീയ പിന്തുണ യുപിഎ ഭരണകൂടത്തിൻറെ മരണമണിയായി മാറി. രാജ്യത്തുടനീളമുള്ള കോൺഗ്രസ് പാർട്ടിയുടെ ആധിപത്യം ഇത് അവസാനിപ്പിക്കുകയും ആർഎസ്എസിന്റെയും ബിജെപിയുടെയും ഏകീകരണത്തിനും ഉയർച്ചയ്ക്കും ഒരു രാഷ്ട്രീയ അവസരം സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്തു, ഒടുവിൽ ഇന്ന് ഇന്ത്യ ഭരിക്കുന്ന നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ സർക്കാർ രൂപീകരിക്കുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചു. ഹിന്ദുത്വ ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തത്തിന് കീഴിൽ അഴിമതി, വികേന്ദ്രീകൃതവും സാധാരണവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായ ഔന്നായി മാറിയിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ, ഇന്ന് സമകാലിക ഇന്ത്യയിലെ അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടത്തിൽ അണ്ണാ ഹസാരെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇന്ത്യ എഗൈൻസ്റ്റ് കറപ്ഷൻ ഗ്രൂപ്പും അദൃശ്യമാണ്. ബിജെപിയെ അധികാരത്തിലെത്തിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ള ഒരു പിന്തിരിപ്പൻ രാഷ്ട്രീയ തട്ടിപ്പായിരുന്നു ആ പ്രസ്ഥാനം എന്ന് ഇപ്പോൾ ബോധ്യപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഹസാരെയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, അഴിമതി ഹിന്ദുത്വ ദേശസ്നേഹികളായ ആളുകളുടെ ഒരു ദേശീയ പ്രവർത്തനമാണെന്ന് തോന്നുന്നു – അതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹം ഇപ്പോൾ നിശബ്ദനും അദൃശ്യനുമായിരിക്കുന്നതും. കിരൺ ബേദി, അരവിന്ദ് കെജ്രിവാൾ തുടങ്ങിയ ഹസാരെയുടെ സജീവ പ്രവർത്തകരോടൊപ്പം ബിജെപിയും ഈ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള ഗുണഭോക്താക്കളാണ്.
സോനം വാങ്ചുക്കിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസ നവീകരണങ്ങൾക്കും പരിസ്ഥിതിവാദത്തിനും മാത്രമല്ല, സംസ്ഥാന പദവിക്കും ജല-പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ പദ്ധതികൾക്കുമായി ലഡാക്കിൽ നിരാഹാര സമരം നടത്തിയ ഒരു പ്രവർത്തക എന്ന നിലയിലും സോനം വാങ്ചുക്ക് അറിയപ്പെടുന്നു. 2026 ജൂൺ 28-ന് ന്യൂഡൽഹിയിലെ ജന്തർ മന്തറിൽ തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം നിരാഹാര സമരം ആരംഭിച്ചത്. എന്നിരുന്നാലും, വാങ്ചുക്കിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ അണ്ണാ ഹസാരെയേക്കാൾ ലളിതമായിരുന്നു. നിരവധി വിദ്യാർത്ഥികളുടെ മരണത്തിന് കാരണമായ നീറ്റ് പേപ്പർ ചോർച്ചയുടെ ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുത്ത് വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി ധർമ്മേന്ദ്ര പ്രധാൻ രാജിവെക്കണമെന്നാണ് ആവശ്യം. നിരവധി വിദ്യാർത്ഥികൾ ഇതുവരെ പരീക്ഷ പേപ്പർ ചേർച്ചയുടെ മാനസിക ആഘാതത്തിൽ നിന്ന് കരകയറിയിട്ടില്ല.
നിരാഹാര സമരം തുടങ്ങി 22 ദിവസങ്ങൾ പിന്നിട്ടിട്ടും, മോദിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ബിജെപി സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭ്യർത്ഥന പരിഗണിച്ചിട്ടില്ല. പകരം, പോലീസ് അദ്ദേഹത്തെ ബലമായി സ്ഥലത്ത് നിന്ന് മാറ്റി ആശുപത്രിയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു. പൊതു ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെയും പ്രകടനത്തിന്റെയും വിലകൊടുത്ത് ബിജെപി സർക്കാർ തങ്ങളുടെ കഴിവില്ലാത്ത മന്ത്രിക്കൊപ്പം നിൽക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. സോനം വാങ്ചുക്കിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് വഴങ്ങിയില്ല, കാരണം ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയത്തിന് ജനാധിപത്യ ധാർമ്മികതയും ധാർമ്മിക ബോധവും ഇല്ല. ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയം, ഇന്ത്യയുടെ വിദ്യാഭ്യാസ സംവിധാനങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുക മാത്രമല്ല, അത് ഭരണഘടനയെയും ജനാധിപത്യത്തെയും ജനാധിപത്യ സംസ്കാരത്തെയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
യാങ്കി സാമ്രാജ്യത്വം നയിക്കുന്ന ദേശീയ, ആഗോള മുതലാളിത്ത വർഗങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക പദ്ധതിയാണ് ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയം. ഹിന്ദുത്വം കോവലമായ ഒരു ദേശീയവാദമോ ദേശസ്നേഹ ശക്തിയോ അല്ല; മറിച്ച്, ഇന്ത്യൻ ജനതയുടെ ചെലവിൽ കോർപ്പറേറ്റുകളുടെ താൽപ്പര്യങ്ങൾ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കാൻ രൂപകൽപ്പന ചെയ്ത ചങ്ങാത്ത മുതലാളിമാരുടെ ഒരു പ്രതിലോമ സാംസ്കാരിക പദ്ധതിയാണിത്. നിരാഹാര സമരങ്ങളുടെ രൂപത്തിലുള്ള ജനകീയ ജനാധിപത്യ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് ഹിന്ദുത്വ ഗവൺമെന്റിന് ആകർഷകത്വമില്ല, കാരണം അതിന് ഒരു ധാർമ്മിക ദിശാസൂചകവുമില്ല.
ഭരണത്തിൽ സ്വേച്ഛാധിപത്യം, സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രത്തിൽ മുതലാളിത്തം, സമൂഹത്തിൽ ബ്രാഹ്മണ-ജാതി അധിഷ്ഠിത ക്രമം, സംസ്കാരത്തിൽ പ്രതിലോമ ചിന്ത എന്നിവ നടപ്പിലാക്കുന്നതിനാണ് ഹിന്ദുത്വ രാഷ്ട്രീയം രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. അധികാരത്തിലൂടെയും അധികാര കേന്ദ്രീകരണത്തിലൂടെയുമാണ് അവർ ഈ ലക്ഷ്യങ്ങളെല്ലാം നേടിയെടുക്കുന്നത്. അത്തരമൊരു ഹിന്ദുത്വ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ, വ്യക്തിഗത നിരാഹാര സമരങ്ങളോ മരണം വരെ നിരാഹാരങ്ങളോ ഫലപ്രദമല്ല. അണ്ണാ ഹസാരെയുടെ പ്രസ്ഥാനം കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വത്തിലുള്ള യുപിഎ സർക്കാരിനെ അവസാനിപ്പിക്കാൻ കാരണമായതുപോലെ, ഹിന്ദുത്വ പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിനും അതിന്റെ സർക്കാരിനുമെതിരെ ഒരു ഏകീകൃത ബഹുജന പ്രസ്ഥാനം ആവശ്യമാണ്. ഹിന്ദുത്വ പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിനെതിരെ അതിന്റെ ഭരണം അവസാനിപ്പിക്കാനും ഭരണഘടനയെ സംരക്ഷിക്കാനും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പ് ഉറപ്പാക്കാനും ഒരു ബഹുജന സമരം നടത്തേണ്ട സമയം അതിക്രമിച്ചിരിക്കുന്നു.
(ലണ്ടൻ മെട്രോപൊളിറ്റൻ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിലെ Guildhall School of Business and Law-ൽ ബിസിനസ് മാനേജ്മെൻറിലെ പ്രൊഫസറും രാഷ്ട്രീയ- സാമ്പത്തിക വിദഗ്ദ്ധനുമാണ് ലേഖകൻ.)
