“അനധികൃത ബംഗ്ലാദേശികളെ” കണ്ടെത്താനുള്ള നടപടികൾ എന്ന പേരിൽ രാജ്യത്ത് ശക്തമാകുന്ന രാഷ്ട്രീയ-ഭരണ സമീപനങ്ങൾക്കിടയിൽ ദെഹ്റാദൂണിൽ ത്രിപുര സ്വദേശിയായ വിദ്യാർഥി കൊല്ലപ്പെട്ട സംഭവം മറ്റൊരു അസ്വസ്ഥമായ യാഥാർഥ്യം മുന്നിലെത്തിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള മനുഷ്യർ രാജ്യത്തിന്റെ പല നഗരങ്ങളിലും ഇന്നും സംശയത്തിന്റെയും വംശീയ മുൻവിധിയുടെയും ഇരകളാണ്. ഒരേ രാജ്യത്തിന്റെ പൗരന്മാരായിട്ടും രൂപം, ഭാഷ, പേര്, വേഷം എന്നിവയുടെ പേരിൽ അവർ പലപ്പോഴും “പുറത്തുനിന്നുള്ളവർ” ആയി മുദ്രകുത്തപ്പെടുന്നു. നഗരത്തിന്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിൽ അവരുടെ അധ്വാനം അനിവാര്യമായിരിക്കുമ്പോഴും നഗരത്തിന്റെ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിൽ അവരുടെ സാന്നിധ്യം പലപ്പോഴും താൽക്കാലികമായി മാത്രം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യക്കാരുടെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല. തൊഴിൽ തേടി ഒരു സംസ്ഥാനത്തുനിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് പോകുന്ന കോടിക്കണക്കിന് ആഭ്യന്തര കുടിയേറ്റക്കാരുടെ ജീവിതം തന്നെ ഈ അനിശ്ചിതത്വത്തിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. നിർമ്മാണത്തൊഴിലാളി, ഹോട്ടൽ ജീവനക്കാരൻ, വീട്ടുജോലിക്കാരൻ, സുരക്ഷാ ജീവനക്കാരൻ, ഡെലിവറി തൊഴിലാളി, തെരുവുകച്ചവടക്കാരൻ, ഫാക്ടറി തൊഴിലാളി തുടങ്ങി നഗരത്തിന്റെ ദൈനംദിന ജീവിതം മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്ന അനേകം മനുഷ്യർ നഗരത്തിൽ ജീവിക്കുന്നു; എന്നാൽ നഗരത്തിന്റെ ഔദ്യോഗിക രേഖകളിലും രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധാനത്തിലും അവരുടെ സാന്നിധ്യം പലപ്പോഴും പൂർണമല്ല. കോവിഡ് മഹാമാരിയുടെ കാലത്തെ കൂട്ടപ്പലായനം ഈ വിരോധാഭാസത്തെ രാജ്യത്തിന് മുന്നിൽ നഗ്നമായി തുറന്നുകാട്ടിയിരുന്നു.
നഗരങ്ങളുടെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ നിശ്ചലമായപ്പോൾ ആദ്യം തകർന്നത് കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളികളുടെ ജീവിതമായിരുന്നു. ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ടു, താമസസ്ഥലം നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഭക്ഷണം ലഭിക്കാതെ വന്നു. ഒടുവിൽ ആയിരക്കണക്കിന് കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള സ്വന്തം ഗ്രാമങ്ങളിലേക്ക് കാൽനടയായി പോലും മടങ്ങേണ്ടിവന്നു. അത് ഒരു മാനുഷിക ദുരന്തം മാത്രമായിരുന്നില്ല; ഇന്ത്യയുടെ നഗരവൽക്കരണ മാതൃകയുടെ പരാജയത്തിനുള്ള മുന്നറിയിപ്പായിരുന്നു. എന്നാൽ ആ മുന്നറിയിപ്പിൽ നിന്ന് നമ്മൾ എന്താണ് പഠിച്ചത് എന്നതാണ് ഇപ്പോഴത്തെ ചോദ്യം. നഗരത്തിലേക്ക് ആളുകളെ കൊണ്ടുവരുന്ന സാമ്പത്തിക സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തിപ്പെട്ടിട്ടും അവരെ നഗരത്തിന്റെ സ്ഥിരം സാമൂഹിക ഘടനയുടെ ഭാഗമാക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ ശക്തിപ്പെട്ടിട്ടില്ല. തൊഴിലാളിക്ക് ജോലി വേണം, പക്ഷേ നഗരത്തിൽ അവന്റെ രേഖാപരമായ സാന്നിധ്യം ഉറപ്പാക്കാനുള്ള സംവിധാനം ദുർബലമാണ്. വാടകയ്ക്ക് വീട് വേണം, പക്ഷേ വിലാസം തെളിയിക്കാൻ രേഖകൾ വേണം. കുട്ടികൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസവും ആരോഗ്യപരിചരണവും പൊതുസേവനങ്ങളും വേണം; എന്നാൽ നഗരത്തിലെ അവരുടെ ജീവിതത്തെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിക്കുന്ന സംവിധാനങ്ങൾ പലപ്പോഴും അപര്യാപ്തമാണ്.
രാഷ്ട്രീയമായി നോക്കുമ്പോൾ സ്ഥിതി അതിലും സങ്കീർണ്ണമാണ്. നഗരത്തിൽ വർഷങ്ങളോളം ജീവിച്ചാലും വോട്ടർ പട്ടികയിൽ പേര് ഇല്ലെങ്കിൽ ആ മനുഷ്യന്റെ രാഷ്ട്രീയ ശബ്ദം നഗരത്തിനകത്ത് കേൾക്കപ്പെടുന്നില്ല. ഒരു നഗരത്തിൽ ജീവിക്കുകയും ജോലി ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന് ആ നഗരവുമായി രേഖാപരവും സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ബന്ധം ഉണ്ടാകണം. അത് ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ കുടിയേറ്റക്കാരൻ നഗരത്തിന്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിൽ അനിവാര്യനായിട്ടും നഗരത്തിന്റെ ഭരണത്തിൽ അദൃശ്യനായിത്തീരുന്നു. “അനധികൃത കുടിയേറ്റം” എന്ന യഥാർഥ പ്രശ്നത്തെ നേരിടേണ്ടതില്ല എന്നല്ല ഇതിന്റെ അർഥം. രാജ്യത്തിന്റെ അതിർത്തി സുരക്ഷയും നിയമവിരുദ്ധ കുടിയേറ്റവും നിയമപരമായി കൈകാര്യം ചെയ്യേണ്ട വിഷയങ്ങളാണ്. എന്നാൽ അതിന്റെ പേരിൽ ആഭ്യന്തര കുടിയേറ്റക്കാരെയും വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഇന്ത്യക്കാരെയും ഭാഷ, രൂപം, പേര്, മതം, വംശീയ തിരിച്ചറിയൽ എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ സംശയത്തിന്റെ വലയത്തിലാക്കുന്നത് മറ്റൊരു പ്രശ്നമാണ്. അനധികൃത കുടിയേറ്റത്തെ നേരിടാനുള്ള ഭരണനടപടി നിയമപരമായി രാജ്യത്തിനകത്ത് സഞ്ചരിക്കുകയും തൊഴിൽ ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന പൗരന്മാരുടെ സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഉപാധിയായി മാറാൻ പാടില്ല. ഇന്ത്യയുടെ നഗരങ്ങൾ സുരക്ഷിതമാക്കുക എന്നത് നഗരവാതിലുകൾ അടയ്ക്കുക എന്നല്ല; നഗരത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവരുടെ അവകാശങ്ങളും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കുക എന്നതാണ്. സഞ്ചാരസ്വാതന്ത്ര്യം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലൂടെ നഗരപ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാനാവില്ല. മറിച്ച്, നഗരത്തിലേക്കുള്ള മനുഷ്യരുടെ സ്വാഭാവിക സഞ്ചാരത്തെ സംശയത്തോടെ കാണുന്ന ഭരണസംവിധാനം കൂടുതൽ സാമൂഹിക വിഭജനമാണ് സൃഷ്ടിക്കുക.
ഇന്ത്യയുടെ നഗരവൽക്കരണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന വൈരുധ്യം ഇതാണ്: നഗരങ്ങൾ തൊഴിലാളികളെ ക്ഷണിക്കുന്നു, പക്ഷേ പൗരന്മാരായി സ്വീകരിക്കുന്നില്ല. നഗരത്തിന് അവരുടെ കൈകൾ വേണം; അവരുടെ ശബ്ദം വേണ്ട. അവരുടെ അധ്വാനം വേണം; അവരുടെ രാഷ്ട്രീയ സാന്നിധ്യം വേണ്ട. അവരുടെ സേവനം വേണം; എന്നാൽ അവരുടെ അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ അവർ “പുറത്തുനിന്നുള്ളവർ” ആയി മാറുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കുടിയേറ്റക്കാരുടെ രേഖാപരമായ ബന്ധം നഗരവുമായി ശക്തിപ്പെടുത്തുക എന്നത് ഒരു ഭരണപരിഷ്കാരം മാത്രമല്ല, നഗര ആസൂത്രണത്തിന്റെ അനിവാര്യ ഘടകമാണ്. നഗരത്തിലെ യഥാർഥ ജനസംഖ്യ എത്രയാണെന്ന് അറിയാതെ എങ്ങനെ വീടുകൾ ആസൂത്രണം ചെയ്യും? എത്ര തൊഴിലാളികൾ നഗരത്തിലുണ്ട് എന്ന് അറിയാതെ എങ്ങനെ പൊതുഗതാഗതം, ആരോഗ്യസംവിധാനം, സ്കൂളുകൾ, കുടിവെള്ളം, മാലിന്യസംസ്കരണം എന്നിവ ആസൂത്രണം ചെയ്യും? സ്ഥിരമായി നഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്നവരെ കണക്കുകളിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കുമ്പോൾ നഗരത്തിന്റെ യഥാർഥ ആവശ്യങ്ങൾ തന്നെ അദൃശ്യമായി പോകുന്നു. കുടിയേറ്റക്കാരെ രേഖകളില്ലാത്തവരായി നിലനിർത്തുന്നത് ഭരണപരമായ ഒരു ചെറിയ വീഴ്ചയല്ല; അത് നഗരത്തിന്റെ ജനസംഖ്യാ ആസൂത്രണത്തെയും സാമ്പത്തിക കണക്കുകളെയും പൊതുസേവന വിതരണത്തെയും ബാധിക്കുന്ന ഘടനാപരമായ പ്രശ്നമാണ്. നഗരങ്ങൾ വളരണമെങ്കിൽ നഗരത്തിലേക്ക് വരുന്ന മനുഷ്യരെ കണക്കാക്കണം, അവരെ തിരിച്ചറിയണം, അവരുടെ തൊഴിലും ജീവിതവും ഔദ്യോഗിക നഗരഘടനയുടെ ഭാഗമാക്കണം. രാഷ്ട്രീയ പ്രതിനിധാനമാണ് മറ്റൊരു വലിയ വിടവ്. നഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് നഗരത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങളിൽ അഭിപ്രായമുണ്ടാകുമ്പോൾ ആ അഭിപ്രായം രാഷ്ട്രീയമായി പ്രകടിപ്പിക്കാനുള്ള അവസരവും ഉണ്ടായിരിക്കണം. നഗരസഭകളിലും പ്രാദേശിക ഭരണത്തിലും കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളികളുടെ ജീവിതപ്രശ്നങ്ങൾ പ്രതിഫലിക്കണം. വാടകവീട്, തൊഴിലാളി താമസകേന്ദ്രങ്ങൾ, പൊതുഗതാഗതം, ആരോഗ്യസേവനം, കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിൽസുരക്ഷ, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷ എന്നിവയെല്ലാം നഗരഭരണത്തിന്റെ വിഷയങ്ങളാണ്. എന്നാൽ അവ അനുഭവിക്കുന്നവരുടെ രാഷ്ട്രീയ ശബ്ദം തന്നെ നഗരത്തിൽ ഇല്ലെങ്കിൽ നയങ്ങൾ എങ്ങനെ രൂപപ്പെടും? കോവിഡ് കാലത്തെ പലായനം വീണ്ടും ഓർക്കേണ്ടത് അതുകൊണ്ടാണ്. അന്ന് മനുഷ്യർ നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് ഒഴുകിപ്പോയത് അവരുടെ നഗരബന്ധം ദുർബലമായതിനാലായിരുന്നു. ജോലി നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ നഗരത്തിന് അവരെ പിടിച്ചുനിർത്താൻ സാമൂഹിക സുരക്ഷാ സംവിധാനമില്ലായിരുന്നു. ഇന്ന് അതിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു പാഠം പഠിക്കേണ്ട സമയമാണ്. മനുഷ്യർ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പോകുന്നത് തടയുക എന്നതല്ല ലക്ഷ്യം. അവർക്ക് നഗരത്തിൽ തുടരണമെങ്കിൽ തുടരാനും, പോകണമെങ്കിൽ സുരക്ഷിതമായി പോകാനും, തിരിച്ചുവരണമെങ്കിൽ വീണ്ടും നഗരവുമായി ബന്ധപ്പെടാനും കഴിയുന്ന ഒരു തുറന്ന സാമൂഹിക സംവിധാനമാണ് ആവശ്യം. ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ വളർച്ചയ്ക്ക് ആളുകളുടെ സഞ്ചാരം അനിവാര്യമാണ്. തൊഴിൽ ലഭിക്കുന്നിടത്തേക്ക് മനുഷ്യർ പോകും. അവസരം ലഭിക്കുന്നിടത്തേക്ക് കുടുംബങ്ങൾ മാറും. അതിനെ ഭരണപരമായി തടയുന്നത് വികസനത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ചലനത്തെ തന്നെ തടയുകയാണ്. ഇന്ത്യയുടെ നഗരങ്ങൾ കൂടുതൽ മനുഷ്യരെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയാകണം; കുറച്ച് മനുഷ്യരെ മാത്രം അനുവദിക്കുന്ന കോട്ടകളായി മാറരുത്.
ഇന്ന് കുടിയേറ്റക്കാരെ സംശയത്തോടെ കാണുന്ന നഗരത്തിന് നാളെ സ്വന്തം സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെ സംശയിക്കേണ്ടിവരും. കാരണം നഗരത്തിന്റെ റോഡുകളും കെട്ടിടങ്ങളും ഹോട്ടലുകളും ആശുപത്രികളും ഫാക്ടറികളും വീടുകളും ഡെലിവറി സംവിധാനങ്ങളും വിപണികളും പ്രവർത്തിക്കുന്നത് മനുഷ്യരുടെ സഞ്ചാരത്തിലൂടെയാണ്. ആ സഞ്ചാരത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനു പകരം സുരക്ഷിതവും നിയമപരവുമായതും മാന്യവുമായതാക്കുകയാണ് ഭരണത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം. നഗരവൽക്കരണത്തിന്റെ ഭാവി അതിർത്തികൾ കൂടുതൽ ഉയർത്തുന്നതിലല്ല; നഗരവും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്നതിലാണ്. കുടിയേറ്റക്കാരനെ പുറത്താക്കേണ്ട പ്രശ്നമായി കാണുന്ന നഗരത്തിന് സ്വന്തം വളർച്ചയുടെ അടിത്തറ തന്നെ നഷ്ടപ്പെടാം. കാരണം ഒരു നഗരം കെട്ടിടങ്ങളുടെ കൂട്ടമല്ല. അതിലേക്ക് ദിവസവും എത്തുന്ന, ജോലി ചെയ്യുന്ന, ജീവിക്കുന്ന, സ്വപ്നം കാണുന്ന മനുഷ്യരുടെ കൂട്ടായ ജീവിതമാണ്. ആ മനുഷ്യരെ നഗരത്തിന്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിൽ മാത്രം ഉൾപ്പെടുത്തി നഗരത്തിന്റെ പൗരജീവിതത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം ഒടുവിൽ നഗരത്തെയും പുറത്താക്കും.
