November 19 Thursday 2026

നാടകങ്ങളിലെ വലിപ്പവും അധികാരവും: ഫാസിസത്തിനെതിരായ പ്രതിരോധത്തിൽ വലിയ സ്റ്റേജുകളുടെ പരിമിതികളും മൈക്രോ-തിയേറ്ററുകളുടെ പ്രസക്തിയും

Anand Math: Maa Ne Phir Bulaya Hai
ഇന്ത്യയിലെ വലിയ നാടക-സാംസ്കാരിക മാമാങ്കങ്ങൾ പലപ്പോഴും ജനാധിപത്യപരമായ പ്രതിരോധങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ വേദികളാകുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുന്നു. പ്രത്യേകിച്ചും ഫാസിസത്തിന്റെ ആശയങ്ങൾക്കും സ്വേച്ഛാധിപത്യ പ്രവണതകൾക്കുമെതിരെ കലാപരമായ പ്രതിരോധങ്ങൾ തീർക്കുമ്പോൾ, ഇത്തരം വമ്പൻ ആവിഷ്കാരങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി വിപരീതഫലമാണ് ഉണ്ടാക്കുന്നത്. കാരണം, ഫാസിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയവും ഭരണകൂട നിയന്ത്രണങ്ങളും സമൂഹത്തിൽ ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കുന്ന അതേ കേന്ദ്രീകൃത ശൈലിയെയാണ് ഇത്തരം കൂറ്റൻ സ്റ്റേജുകളും അനുകരിക്കുന്നത്. നൂറുകണക്കിനോ ആയിരക്കണക്കിനോ കലാകാരന്മാരും കൂറ്റൻ സ്റ്റേജും ദേശീയ തലത്തിലുള്ള സംപ്രേക്ഷണവും ഔദ്യോഗിക ചടങ്ങുകളും ചേരുമ്പോൾ, അവിടെ കാണികൾ ഒരു ഫാസിസ്റ്റ് വിരുദ്ധ രാഷ്ട്രീയ സംവാദത്തിൽ പങ്കാളികളാകുകയല്ല, മറിച്ച് ഭരണകൂടത്തിന്റെ അതികായമായ ശക്തിയെയും ഏകതാനതയെയും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്.

‘ഏക്താ നഗറിലെ’ നാഷണൽ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമയുടെ (NSD) പുതിയ നാടകങ്ങൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്; ‘നക്സൽ മുക്ത ഭാരത്’, ‘ ആനന്ദ്മട്’ തുടങ്ങിയവയിലൂടെ ആദിവാസി കലാകാരന്മാരെയും വലിയൊരു താരനിരയെയും ഒരേകുടക്കീഴിൽ അണിനിരത്തി, പ്രധാനമന്ത്രിയുടെയും സുരക്ഷാ സേനയുടെയും മുന്നിൽ “നക്സൽ വിരുദ്ധ ഭാരതത്തിന്റെയും” ദേശീയ ഐക്യത്തിന്റെയും ഔദ്യോഗിക കഥയാണ് അവർ അവതരിപ്പിച്ചത്. ഒരു രാഷ്ട്രം, ഒരു സംസ്കാരം, ഒരു നേതാവ് എന്ന ഫാസിസ്റ്റ് ഏകതാവാദത്തെയാണ് ഇത്തരം മെഗാ-നാടകങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നത്.

​വലിപ്പത്തിന്റെ പ്രശ്നവും ഫാസിസ്റ്റ് സൗന്ദര്യശാസ്ത്രവും
​ശ്രദ്ധയെ ഒരേയൊരു കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവിടുക എന്നത് ഫാസിസത്തിന്റെയും അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനപരമായ തന്ത്രമാണ്. ഒരു വലിയ പരിപാടി സ്വാഭാവികമായും ചെയ്യുന്നത് അതുതന്നെയാണ്. അവിടെ ഒരു സ്റ്റേജേ ഉണ്ടാകൂ, ഒരേയൊരു തിരക്കഥയേ കാണൂ, മുൻകൂട്ടി നിശ്ചയിച്ച ഒരേയൊരു അർത്ഥവും അധികാരകേന്ദ്രീകൃതമായ ഒരു ഫ്രെയ്മും മാത്രമേ അതിനുണ്ടാവുകയുള്ളൂ. ഫാസിസ്റ്റ് ഭരണകൂടങ്ങൾ സാംസ്കാരിക ഇടങ്ങളെ കൈയടക്കുമ്പോൾ, പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട സമൂഹങ്ങളെ ഇത്തരം പരിപാടികളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയാൽപ്പോലും, അവരുടെ സ്വരങ്ങൾ ഔദ്യോഗിക ആഖ്യാനങ്ങൾക്കുള്ളിൽ അലിഞ്ഞുപോവുകയാണ് പതിവ്. കലാകാരന്മാർ സംഘർഷബാധിത പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരായിരിക്കാം, എന്നാൽ നാടകത്തിന്റെ ഘടന അവരുടെ അനുഭവങ്ങളെ ഫാസിസ്റ്റ് ആഖ്യാനങ്ങൾക്ക് അനുകൂലമായ സമാധാനത്തിന്റെയും വികസനത്തിന്റെയും വ്യാഖ്യാനത്തിനടിയിലൊതുക്കുന്നു. സങ്കീർണ്ണതകളെയും വിമർശനങ്ങളെയും യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളെയും ഇത്തരത്തിലുള്ള നാടകങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുന്നു. പകരം, ഫാസിസത്തിന്റെ കാതലായ “ഞങ്ങളും അവരും” (Us vs. Them) എന്ന ലളിതവൽക്കരിച്ച ധാർമ്മിക ആഖ്യാനമാണ് അവ നിർമ്മിക്കുന്നത്.

​ഇതുകൊണ്ടാണ് ഫാസിസത്തിനെതിരായ പ്രതിരോധ പോരാട്ടങ്ങളിൽ മെഗാ-തിയേറ്ററുകൾ പരാജയപ്പെടുന്നത്. പ്രതിരോധത്തിന് ഉരയൽ അഥവാ ഘർഷണം (Friction) അനിവാര്യമാണ്—അതായത് തടസ്സപ്പെടുത്തലുകൾ, അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ, പ്രാദേശിക ഓർമ്മകൾ, പെട്ടെന്നുള്ള കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ, കാണികൾക്ക് തിരിച്ച് മറുപടി പറയാനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവയൊക്കെ അതിലുണ്ടാകണം. വലിയ നാടകങ്ങൾ കാണികളെ കേവലം നിശ്ശബ്ദരായ കാഴ്ചക്കാരാക്കി മാറ്റുമ്പോൾ, സ്വതന്ത്ര കല അവരെ ഫാസിസ്റ്റ് പ്രവണതകൾക്കെതിരെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ഒരു കൂറ്റൻ നാടകത്തിന് മനുഷ്യന്റെ കഷ്ടപ്പാടുകളെക്കുറിച്ചുള്ള ചിത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞേക്കും, എന്നാൽ ഫാസിസത്തിന്റെ അധികാരത്തെ നേരിട്ട് ചോദ്യം ചെയ്യാനോ, തങ്ങളുടെ ദുരിതങ്ങൾ എങ്ങനെയൊക്കെ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടണം എന്ന് തീരുമാനിക്കാനോ അത് ഒരു ജനതയെ അനുവദിക്കുന്നില്ല.

​ദൃശ്യസംസ്കാരവും ഫാസിസ്റ്റ് ആൾക്കൂട്ട നിർമ്മിതിയും
​സമകാലിക ദൃശ്യസംസ്കാരം ഈ പ്രശ്നത്തെ കൂടുതൽ തീവ്രമാക്കുന്നു. ഒരു പരേഡ്, വൈറലായ ചെറിയൊരു ക്ലിപ്പ്, കൂറ്റൻ സ്റ്റേജ്, ഒരു നേതാവിന്റെ സാന്നിധ്യം എന്നിങ്ങനെ എല്ലാറ്റിനെയും ഫാസിസ്റ്റ് സൗന്ദര്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായ പ്രൗഢഗംഭീരമായ കാഴ്ചകളായി ഉപഭോഗം ചെയ്യാൻ നാം ശീലിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ ശ്രദ്ധ എന്നത് ഏതാനും നിമിഷങ്ങളിലെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തലുകളിൽ ഒതുങ്ങുകയും, ആഴത്തിലുള്ള രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകൾക്ക് പകരം ക്ഷണികമായ വിസ്മയങ്ങൾക്ക് വഴിവെക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ചരിത്രപരമായിത്തന്നെ ഫാസിസവും അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളും ഇത്തരം കൂറ്റൻ ആൾക്കൂട്ടങ്ങളെ (Mass spectacles) തങ്ങളുടെ പ്രചാരണത്തിന് ഇന്ധനമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

​ഇന്ത്യയിലെ സിനിമാ-കലാപ്രേമങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തിലും ഇടങ്ങളിലും വന്ന മാറ്റങ്ങൾ ഇതിനോട് ചേർത്തു വായിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പഴയ സിംഗിൾ സ്ക്രീൻ തിയേറ്ററുകൾ പ്രേക്ഷകർക്ക് ശബ്ദമുയർത്താനും മുദ്രാവാക്യം വിളിക്കാനും തിയേറ്ററിനെ ഒരു കൂട്ടായ്മയുടെ സജീവ വേദിയാക്കാനും കഴിഞ്ഞിരുന്ന ഇടങ്ങളായിരുന്നുവെന്ന് അതിനെക്കുറിച്ച് പഠിച്ചവർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഫാസിസത്തിന്റെ കാലത്തെ സമകാലികമായ കാഴ്ചാശീലങ്ങൾ പ്രേക്ഷകരെ ഏകാന്തമായ ഉപഭോഗത്തിലേക്ക് തളച്ചിടുന്നു. മെഗാ-ഇവന്റുകൾ ഈ രീതിയെ ലൈവ് പെർഫോമൻസുകളിലേക്കും വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു: അവ ഒരു പ്രത്യേക ഫാസിസ്റ്റ് ആശയത്തെ ഏറ്റുപാടുന്ന വലിയ ജനക്കൂട്ടത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഫാസിസത്തെ ചെറുക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ഒരു കൂട്ടായ പൊതുസമൂഹത്തെയല്ല നിർമ്മിക്കുന്നത്.

​കേരളീയ പശ്ചാത്തലവും മൈക്രോ-തിയേറ്ററുകളുടെ പ്രതിരോധശേഷിയും
​ഫാസിസത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകൃതമായ കടന്നുകയറ്റങ്ങളെ ചെറുക്കുന്നതിൽ കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ചരിത്രത്തിന് വലിയൊരു മാതൃക നൽകാനുണ്ട്. കേരളത്തിലെ തെരുവ് നാടക പ്രസ്ഥാനങ്ങളും ചെറു സാംസ്കാരിക കൂട്ടായ്മകളും എക്കാലത്തും വലിയ സ്റ്റേജുകളുടെ ആർഭാടങ്ങളിൽ നിന്നല്ല, മറിച്ച് ജനങ്ങളുടെ ദൈനംദിന ഇടങ്ങളിൽ നിന്നാണ് വളർന്നുവന്നത്.

​അടിയന്തരാവസ്ഥക്കാലത്തും പിൽക്കാല വർഗീയ-ഫാസിസ്റ്റ് ധ്രുവീകരണങ്ങൾക്കെതിരെയും കേരളത്തിലെ സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകർ ഒരു ചായക്കട, വായനശാല മുറ്റം, ജനകീയ കവലകൾ, കോളേജ് കോറിഡോറുകൾ, പ്രാദേശിക സാംസ്കാരിക വേദികൾ എന്നിവയെല്ലാം ഫാസിസത്തിനെതിരെയുള്ള പ്രതിരോധത്തിന്റെ വേദികളാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്. ഇത്തരത്തിലുള്ള കേരളത്തിന്റെ മൈക്രോ-തിയേറ്ററുകൾ ഫാസിസത്തെ നേരിടുന്നത് താഴെ പറയുന്ന മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയാണ്:
​നാടൻ കലകളും പ്രാദേശിക ആവിഷ്കാരങ്ങളും: കേരളത്തിലെ നാടൻപാട്ടുകൾ, അനുഷ്ഠാന കലകളുടെ രൂപങ്ങൾ, പ്രാദേശിക ആക്ഷേപഹാസ്യങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ ഫാസിസ്റ്റ് ആശയങ്ങളെ ജനകീയ ഭാഷയിൽ തുറന്നുകാട്ടുന്നു.

​സ്വതന്ത്ര സംവാദങ്ങളുടെ തുറന്ന വേദി: കേരളത്തിലെ കാണികൾ കേവലം കാഴ്ചക്കാരല്ല; നാടകത്തിനൊപ്പമോ അതിനുശേഷമോ ഫാസിസത്തിനെതിരെ സംവദിക്കാനും വിമർശിക്കാനും ചോദ്യം ചെയ്യാനും തയ്യാറാകുന്ന ഒരു പൊതുസമൂഹം (Public Sphere) ഇവിടെ നിലവിലുണ്ട്.

​സെൻസർഷിപ്പിനെയും നിയന്ത്രണങ്ങളെയും മറികടക്കൽ: ഫാസിസ്റ്റ് പ്രവണതകളുള്ള ഭരണകൂടങ്ങൾ ഔദ്യോഗിക വേദികളിൽ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, വായനശാലകളും പ്രാദേശിക കൂട്ടായ്മകളും സമാന്തരമായി നടത്തുന്ന ഇത്തരം ചെറിയ നാടകങ്ങൾ അധികാരത്തിന്റെ കണ്ണുവെട്ടിച്ച് സത്യം വിളിച്ചുപറയുന്നു.
​ഒരു ചായക്കടയോ, ഒരു വായനശാലയോ, ഒരു ഗ്രാമീണ സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രത്തിന്റെ മുറ്റമോ കേരളത്തിൽ ഫാസിസത്തിനെതിരെയുള്ള വലിയൊരു ചിന്താധാരയ്ക്ക് തിരികൊളുത്താറുണ്ട്. കേന്ദ്രീകൃത അധികാരങ്ങളും ഫാസിസവും ഭയപ്പെടുന്നതും ഈ വികേന്ദ്രീകൃതമായ ജാഗ്രതയെയാണ്.

​മറ്റൊരു വഴി,
​”ചെറുതെല്ലാം നല്ലതാണ്, വലുതെല്ലാം ചീത്തയാണ്” എന്ന ലളിതമായ സമവാക്യമല്ല ഇവിടെ പരിഹാരം. വലിയ നാടകങ്ങൾ സ്വയംഭരണാധികാരമുള്ളതും പ്രാദേശികമായി ഉത്തരവാദിത്തമുള്ളതും വിമർശനങ്ങളെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നതുമാകുമ്പോൾ അവ വിലപ്പെട്ടതായി മാറാറുണ്ട്. എന്നാൽ വലിപ്പം, ഭരണകൂട ധനസഹായം, ഔദ്യോഗിക ചടങ്ങുകൾ, ഒരേയൊരു ദേശീയ ആഖ്യാനം എന്നിവയെല്ലാം ഒന്നിച്ചുചേരുമ്പോൾ അത് ഫാസിസത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഉപകരണമായി മാറുന്നു.

​അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഫാസിസത്തിനെതിരെയുള്ള ഇന്ത്യയുടെയും കേരളത്തിന്റെയും നാടകീയമായ ഭാവി എന്നത്, ഔദ്യോഗികമായി പടുത്തുയർത്തിയ കൂറ്റൻ സംസ്ഥാന നിർമ്മിതികളിൽ നിന്ന് മാറി, മൈക്രോ-തിയേറ്ററുകളുടെ സാന്ദ്രമായ ഒരു ആവാസവ്യവസ്ഥയിലേക്ക് മാറേണ്ടതുണ്ട്: ലളിതമായ ഇടങ്ങൾ, പ്രാദേശിക കലാകാരന്മാരും അവതാരകരും, അസ്ഥിരമായ തിരക്കഥകൾ, ഫാസിസത്തോട് മുഖത്തോടുമുഖം നിന്ന് സംസാരിക്കാൻ കഴിയുന്ന പ്രേക്ഷകർ. അത്തരം നാടകങ്ങൾ ഫാസിസത്തിന്റെ അക്രമങ്ങളെ സൗന്ദര്യാത്മകമാക്കിക്കൊണ്ട് നിശബ്ദമാക്കുകയല്ല ചെയ്യുന്നത്; മറിച്ച് ഫാസിസ്റ്റ് വിരുദ്ധ പ്രതിരോധങ്ങളെ നിരന്തരം സംസാരയോഗ്യമാക്കി അവയെ സജീവമായി നിലനിർത്തുന്നു.

എൻ.എസ്.ഡിയുടെ ‘ഭാരത് രംഗ മഹോത്സവം’ പോലുള്ളവ വിപുലീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ തന്നെ, വലിപ്പം കൊണ്ടുമാത്രം ഫാസിസ്റ്റ് വിരുദ്ധ ജനാധിപത്യ ഇടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടില്ല എന്ന് കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ചരിത്രം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ത്യക്ക് ആവശ്യമുള്ളത് കൂറ്റൻ സ്റ്റേജുകളല്ല, മറിച്ച് ഫാസിസത്തിനെതിരെ ജനങ്ങൾക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം റിഹേഴ്സൽ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് ചെറിയ മുറികളാണ്.

Related