റൂം ഫോർ ദി റിവർ: ഡച്ച് മാതൃകയും കേരളത്തിലെ യാഥാർഥ്യങ്ങളും – സമഗ്ര വിശകലനം

കേരളം വീണ്ടും ഒരു പ്രളയത്തെ നേരിടുകയാണ്. എല്ലാ വർഷവും ഇത് ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു. 2018 ആഗസ്റ്റിൽ കേരളം നേരിട്ട നൂറ്റാണ്ടിലെ ഏറ്റവും വലിയ മഹാപ്രളയത്തിന് ശേഷം, ദുരന്തങ്ങളെ അതിജീവിക്കാൻ കെൽപ്പുള്ള ഒരു പുതിയ കേരളം പടുത്തുയർത്തുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ സംസ്ഥാന സർക്കാർ പ്രഖ്യാപിച്ച പദ്ധതിയായിരുന്നു ‘റീബിൽഡ് കേരള ഇനിഷ്യേറ്റീവ്’ . ഇതിന്റെ ഭാഗമായി പ്രളയ നിയന്ത്രണ മാതൃകകൾ പഠിക്കുന്നതിനായി 2019 മെയ് മാസത്തിൽ അന്നത്തെ കേരള മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയനും ചീഫ് സെക്രട്ടറിയും അടങ്ങുന്ന ഉന്നതതല സംഘം നെതർലൻഡ്‌സ് സന്ദർശിച്ചു. അവിടെ അവർ കണ്ട ഡച്ച് സർക്കാരിന്റെ വിജയകരമായ പ്രളയ നിയന്ത്രണ പദ്ധതിയായ ‘റൂം ഫോർ ദ് റിവർ’ (Room for the River) കേരളത്തിലും നടപ്പിലാക്കുമെന്ന് വലിയ ആഘോഷത്തോടെ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. പ്രത്യേകിച്ച് കുട്ടനാടിനെ പ്രളയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാൻ ഈ പദ്ധതി സഹായകമാകുമെന്നായിരുന്നു പ്രഖ്യാപനം. എന്നാൽ, 2018-ൽ നിന്ന് 2026-ൽ എത്തിനിൽക്കുമ്പോൾ, പിണറായി വിജയന് 2021-ൽ തുടർഭരണം ലഭിക്കുകയും, പിന്നീട് 2026 മെയ് മുതൽ വി.ഡി. സതീശൻ മുഖ്യമന്ത്രിയായി അധികാരമേൽക്കുകയും ചെയ്തിട്ടും ‘റൂം ഫോർ ദ് റിവർ’ എന്ന ഈ ബൃഹത്തായ പദ്ധതി കടലാസുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുകയാണ്. എന്താണ് ഈ പദ്ധതി? ഇത് കേരളത്തിൽ പ്രായോഗികമായിരുന്നോ? എന്തുകൊണ്ടാണ് കോട്ടയം, പത്തനംതിട്ട ജില്ലകൾ നിരന്തരം പ്രളയബാധിതമാകുന്നത്? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്കുള്ള ഉത്തരങ്ങൾ പരിശോധിക്കാം.

എന്താണ് ‘റൂം ഫോർ റിവർ’ പദ്ധതി? എന്താണ് ഡച്ച് രീതി?
നദികൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകുമ്പോൾ അവയ്ക്ക് ഒഴുകിപ്പരക്കാൻ കൂടുതൽ ഇടം നൽകുക (Give more room for the river) എന്നതാണ് ഈ പദ്ധതിയുടെ അടിസ്ഥാന തത്വം. പരമ്പരാഗതമായി നദികളുടെ ഇരുവശവും കൂറ്റൻ കോൺക്രീറ്റ് മതിലുകളോ അണക്കെട്ടുകളോ പണിത് വെള്ളത്തെ തടഞ്ഞു നിർത്താനാണ് മനുഷ്യർ ശ്രമിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ, അമിതമായി വെള്ളം വരുമ്പോൾ ഈ മതിലുകൾ തകരുകയും വലിയ ദുരന്തങ്ങൾ ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിന് പകരമായി ഡച്ച് സർക്കാർ ആവിഷ്കരിച്ച പ്രകൃതിയോടിണങ്ങിയ രീതിയാണിത്.
ഡച്ച് മാതൃകയിലെ പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങൾ:
• നദിയുടെ ആഴം കൂട്ടൽ (Deepening Summer Beds): വേനൽക്കാലത്ത് നദിയുടെ അടിത്തട്ട് ആഴം കൂട്ടി കൂടുതൽ വെള്ളം ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള ശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കുക.
• തടയണകൾ പിന്നോട്ട് മാറ്റൽ (Relocating Dikes): നദീതീരത്തോട് ചേർന്ന് നിൽക്കുന്ന തടയണകൾ കുറച്ചുകൂടി കരയിലേക്ക് മാറ്റി സ്ഥാപിച്ച്, മഴക്കാലത്ത് നദിക്ക് പരന്നൊഴുകാൻ ഒരു ‘ഫ്ലഡ് പ്ലെയിൻ’ (Floodplain) സൃഷ്ടിക്കുക.
• തടസ്സങ്ങൾ നീക്കൽ (Removing Obstacles): നദിയുടെ ഒഴുക്കിനെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന പഴയ പാലങ്ങൾ, നിർമ്മാണങ്ങൾ എന്നിവ പൊളിച്ചുമാറ്റുക.
• പുതിയ ജലപാതകൾ (High-water channels): പ്രധാന നദിയിൽ വെള്ളം കൂടുമ്പോൾ അത് തിരിച്ചുവിടാൻ ബൈപാസ് കനാലുകൾ നിർമ്മിക്കുക.
• ജലസംഭരണികൾ (Water Storage): അധികജലം താത്കാലികമായി സംഭരിച്ച് നിർത്താൻ കൃത്രിമ തടാകങ്ങളോ തണ്ണീർത്തടങ്ങളോ നിലനിർത്തുക.

സമുദ്രനിരപ്പിനേക്കാൾ താഴെ കിടക്കുന്ന രാജ്യമാണ് നെതർലൻഡ്‌സ്. 1993, 1995 വർഷങ്ങളിൽ ഉണ്ടായ വലിയ പ്രളയഭീഷണികൾക്ക് ശേഷമാണ് അവർ റൈൻ, മ്യൂസ്, വാൽ തുടങ്ങിയ നദികളിൽ 30-ലധികം വമ്പൻ പ്രോജക്റ്റുകളിലൂടെ ഈ പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കിയത്. കോടിക്കണക്കിന് രൂപ ചെലവിട്ട് കൃഷിഭൂമികളും ചില വാസസ്ഥലങ്ങളും ഒഴിപ്പിച്ചാണ് അവർ നദിക്ക് ഇടം നൽകിയത്. ഈ പദ്ധതി നെതർലൻഡ്‌സിൽ വൻ വിജയമായിരുന്നു.

കേരളത്തിലെ പ്രഖ്യാപനം: യാഥാർത്ഥ്യബോധമോ വെറും പ്രഖ്യാപനമോ?
മുഖ്യമന്ത്രി പിണറായി വിജയന്റെ ഡച്ച് സന്ദർശനത്തിന് ശേഷം വലിയ പ്രതീക്ഷകളോടെയാണ് ഇത് കേരളത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. പമ്പ, അച്ചൻകോവിൽ, മണിമല നദികളിൽ നിന്നെത്തുന്ന വെള്ളം റെഗുലേറ്ററുകൾ ഉപയോഗിച്ച് നിയന്ത്രിച്ച് തോട്ടപ്പള്ളി സ്പിൽവേ, കായംകുളം കായൽ എന്നിവയിലൂടെ ഒഴുക്കി കുട്ടനാട്ടിലെ പ്രളയം നിയന്ത്രിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ലക്ഷ്യം.
പദ്ധതിക്ക് യാഥാർത്ഥ്യബോധം ഉണ്ടായിരുന്നോ? വളരെ പെട്ടെന്നുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രഖ്യാപനം മാത്രമായിരുന്നു അതെന്ന് ഇപ്പോൾ വിലയിരുത്തേണ്ടി വരും. കാരണം, നെതർലൻഡ്‌സിന്റെ ഭൂപ്രകൃതിയോ ജനസാന്ദ്രതയോ അല്ല കേരളത്തിന്റേത്. പദ്ധതി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന് മുൻപ് കേരളത്തിലെ നദികളുടെ ഘടനയെക്കുറിച്ചോ സാമൂഹിക ആഘാതങ്ങളെക്കുറിച്ചോ യാതൊരുവിധ ശാസ്ത്രീയ സാധ്യതാ പഠനങ്ങളും നടത്തിയിരുന്നില്ല.

പദ്ധതിയുടെ ഇപ്പോഴത്തെ സ്റ്റാറ്റസ് :
• ഏഴ് വർഷം കഴിഞ്ഞിട്ടും പദ്ധതി ഒരു ശതമാനം പോലും ഭൂമിയിൽ നടപ്പിലായിട്ടില്ല.
• തുടക്കത്തിൽ തന്നെ കൺസൾട്ടൻസിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിൽ അഴിമതി ആരോപണങ്ങളും ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ ഇടപെടലുകളും മൂലം പദ്ധതി വൈകി.
• ഒടുവിൽ 2021 മാർച്ചിൽ 1.38 കോടി രൂപയ്ക്ക് ചെന്നൈ ഐഐടിയെ പദ്ധതിയുടെ ‘ഹൈഡ്രോ ഡൈനാമിക് പഠനം’ നടത്താൻ ചുമതലപ്പെടുത്തി.
• ഇതിനിടയിൽ കേരളത്തിൽ ഭരണമാറ്റങ്ങളും വകുപ്പുകളിൽ അഴിച്ചുപണികളും നടന്നു. നിലവിൽ വി.ഡി. സതീശൻ സർക്കാരിന്റെ കാലത്തും ഈ പദ്ധതിക്കായുള്ള വലിയ ഫണ്ടുകളോ ഭൂമിയേറ്റെടുക്കൽ നടപടികളോ എങ്ങുമെത്തിയിട്ടില്ല. ചുരുക്കത്തിൽ, പദ്ധതി പൂർണ്ണമായും ചുവപ്പു നാടയിൽ കുടുങ്ങി കടലാസിലുറങ്ങുകയാണ്.

കേരളത്തിന്റെ പരിസ്ഥിതിയും ജനസാന്ദ്രതയും: പദ്ധതി പ്രായോഗികമാണോ?
കേരളത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം യൂറോപ്പിലെ ‘റൂം ഫോർ റിവർ’ അതുപോലെ പകർത്തിവെയ്ക്കുന്നത് ഒരു ശുദ്ധ ബ്ലണ്ടർ ആണെന്ന് പറയാതിരിക്കാനാവില്ല. അതിന് വ്യക്തമായ കാരണങ്ങളുണ്ട്:
1. ഭൂപ്രകൃതി (Topography): നെതർലൻഡ്‌സ് വളരെ പരന്ന, സമുദ്രനിരപ്പിന് താഴെയുള്ള പ്രദേശമാണ്. നദികൾ വളരെ സാവധാനത്തിലാണ് അവിടെ ഒഴുകുന്നത്. എന്നാൽ, കേരളത്തിന്റെ കിഴക്ക് അതിരുതിരിക്കുന്ന പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് അറബിക്കടലിലേക്കുള്ള ദൂരം വെറും 50 മുതൽ 120 കിലോമീറ്റർ വരെ മാത്രമാണ്. മലമുകളിൽ നിന്ന് അതിശക്തമായാണ് നമ്മുടെ നദികൾ താഴേക്ക് കുതിക്കുന്നത്. ഈ മലവെള്ളപ്പാച്ചിലിന് ഇടം കൊടുക്കാൻ മാത്രം പരന്ന ഭൂമി കേരളത്തിലില്ല.
2. ജനസാന്ദ്രതയും ഭൂമിയുടെ ലഭ്യതക്കുറവും: ഡച്ച് പദ്ധതിയുടെ കാതൽ എന്നത് നദീതീരങ്ങളിലെ മനുഷ്യരെ ഒഴിപ്പിച്ച് നദിക്ക് ഒഴുകാൻ നൂറുകണക്കിന് ഏക്കർ ഭൂമി വിട്ടുകൊടുക്കുക എന്നതാണ്. ഒരു ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിൽ 860-ലധികം ആളുകൾ തിങ്ങിപ്പാർക്കുന്ന കേരളത്തിൽ നദീതീരങ്ങളിൽ നിന്ന് ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളെ കുടിയൊഴിപ്പിക്കുക എന്നത് സാമൂഹികമായും സാമ്പത്തികമായും അസാധ്യമായ കാര്യമാണ്.
3. സാമ്പത്തിക ബാധ്യത: ആയിരക്കണക്കിന് കോടി രൂപ ഭൂമിയേറ്റെടുക്കാൻ മാത്രം ഈ പദ്ധതിക്ക് ആവശ്യമാണ്. കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി നേരിടുന്ന കേരളത്തിന് ഇത് താങ്ങാനാവില്ല. എങ്കിലും, ഡച്ച് പദ്ധതിയുടെ അടിസ്ഥാന തത്വമായ “നദിയുടെ സ്വാഭാവിക ഒഴുക്കിനെ തടസ്സപ്പെടുത്താതിരിക്കുക” എന്നത് കേരളത്തിനും ബാധകമാണ്. പദ്ധതി പൂർണ്ണമായും ബ്ലണ്ടർ ആണെങ്കിലും അതിലെ ചില ആശയങ്ങൾ (ഉദാഹരണത്തിന്: നദികളിലെ എക്കൽ മാറ്റുക, കൈയേറ്റങ്ങൾ തടയുക) നമുക്ക് ഉപകാരപ്രദമാണ്.

സമാനമായ ആവാസ വ്യവസ്ഥകൾ പ്രളയത്തെ നേരിടുന്നതെങ്ങനെ?
കേരളത്തിന് സമാനമായി ഉയർന്ന ജനസാന്ദ്രതയും, പെട്ടെന്ന് പെയ്യുന്ന കനത്ത മഴയും , മലയോരങ്ങളുമുള്ള ലോകത്തെ മറ്റ് പ്രദേശങ്ങൾ എങ്ങനെ പ്രളയത്തെ നേരിടുന്നു എന്ന് നോക്കാം:
• ജപ്പാൻ – മലനിരകളും ജനസാന്ദ്രതയുമേറിയ ജപ്പാനിൽ റൂം ഫോർ റിവർ അല്ല നടപ്പാക്കിയത്. പകരം ടോക്കിയോ നഗരത്തിന് കീഴിലായി ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ഭൂഗർഭ പ്രളയജല തിരിച്ചുവിടൽ കനാലുകൾ അവർ നിർമ്മിച്ചു. നദികൾ കരകവിയുമ്പോൾ വെള്ളം ഈ വമ്പൻ ടണലുകളിലൂടെ കടലിലേക്ക് ഒഴുകും. കൂടാതെ കർശനമായ ലാൻഡ്-യൂസ് സോണിങ്ങും അവിടെയുണ്ട്.
• വിയറ്റ്നാം & ബംഗ്ലാദേശ് – ഇവിടങ്ങളിൽ വെള്ളത്തെ തടഞ്ഞുനിർത്തുകയല്ല, മറിച്ച് ‘വെള്ളത്തോടൊപ്പം ജീവിക്കുക’ എന്ന നയമാണ്. വീടുകൾ കോൺക്രീറ്റ് തൂണുകൾക്ക് മുകളിൽ നിർമ്മിക്കുക, പ്രളയത്തെ അതിജീവിക്കുന്ന നെൽകൃഷി രീതികൾ അവലംബിക്കുക, കണ്ടൽക്കാടുകൾ വ്യാപകമായി സംരക്ഷിക്കുക എന്നിവയാണ് അവർ ചെയ്യുന്നത്. കേരളത്തിലെ കുട്ടനാടിന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ മാതൃക ഇതാണ്.

പത്തനംതിട്ട, കോട്ടയം ജില്ലകളിൽ നദീതീരങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായ പ്രളയം എന്തുകൊണ്ട്?
2018-ന് ശേഷം പത്തനംതിട്ട, കോട്ടയം ജില്ലകളിലെ പമ്പ, മണിമല, മീനച്ചിലാർ, അച്ചൻകോവിൽ നദീതീരങ്ങളിൽ മഴ പെയ്താൽ ഉടൻ പ്രളയമുണ്ടാകുന്ന അവസ്ഥയാണ്. ഇതിന് പ്രധാനമായും 4 കാരണങ്ങളാണുള്ളത്:
1. നദികളുടെ ആഴം കുറഞ്ഞത് (Siltation): 2018-ലും തുടർന്നുമുണ്ടായ ഉരുൾപൊട്ടലുകളിൽ മലമുകളിൽ നിന്ന് ഒഴുകിയെത്തിയ ലക്ഷക്കണക്കിന് ടൺ മണ്ണും ചെളിയും മണലും അടിഞ്ഞ് ഈ നദികളുടെ അടിത്തട്ട് വളരെ ഉയർന്നുപോയി. നദികളുടെ വാഹകശേഷി കുത്തനെ കുറഞ്ഞു. അതിനാൽ ചെറിയ മഴ പെയ്യുമ്പോൾ തന്നെ നദി കരകവിയുന്നു.
2. തണ്ണീർത്തടങ്ങളും നെൽവയലുകളും നികത്തിയത്: പണ്ട് നദികളിൽ വെള്ളം കൂടുമ്പോൾ അത് ഒഴുകിപ്പരന്നിരുന്നത് ഇരുവശങ്ങളിലുമുള്ള പാടശേഖരങ്ങളിലേക്കാണ്. ഈ പാടങ്ങൾ വലിയ സ്പോഞ്ചുകൾ പോലെ വെള്ളം വലിച്ചെടുത്തിരുന്നു. എന്നാൽ റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് താത്പര്യങ്ങൾക്കായി ഈ വയലുകളെല്ലാം നികത്തി കോൺക്രീറ്റ് കെട്ടിടങ്ങൾ വെച്ചതോടെ വെള്ളത്തിന് ഒഴുകാൻ നദി അല്ലാതെ മറ്റ് വഴികളില്ലാതായി.
3. കൈയേറ്റങ്ങളും അശാസ്ത്രീയ നിർമ്മാണങ്ങളും: നദീതീരങ്ങൾ കൈയേറി വീതി കുറച്ചു. കൂടാതെ നദികൾക്ക് കുറുകെ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്ന പല പാലങ്ങളുടെയും തൂണുകൾ (Pillars) തമ്മിലുള്ള അകലം കുറവായതിനാൽ അവിടെ വലിയ മരങ്ങളും മാലിന്യങ്ങളും തടഞ്ഞ് നിന്ന് ഡാം പോലെ പ്രവർത്തിക്കുകയും വെള്ളം കരയിലേക്ക് കയറുകയും ചെയ്യുന്നു.
4. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം: പണ്ട് ഒരാഴ്ച കൊണ്ട് പെയ്തിരുന്ന മഴ ഇപ്പോൾ മേഘവിസ്ഫോടനങ്ങൾക്ക് സമാനമായി ഒന്നോ രണ്ടോ മണിക്കൂറുകൾ കൊണ്ട് പെയ്തിറങ്ങുകയാണ്. ഈ അമിതജലം ഉൾക്കൊള്ളാൻ നമ്മുടെ നദികൾക്ക് ശേഷിയില്ല.

പ്രായോഗികവും വ്യവസ്ഥാപിതവുമായ പരിഹാരമാർഗ്ഗങ്ങൾ
കേരളത്തിൽ വൻകിട വിദേശ പ്രോജക്റ്റുകൾ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന് പകരം താഴെ പറയുന്ന തികച്ചും പ്രായോഗികവും ശാസ്ത്രീയവുമായ മാർഗ്ഗങ്ങളാണ് അടിയന്തരമായി നടപ്പിലാക്കേണ്ടത്:
1. ശാസ്ത്രീയമായ ഡീ-സിൽറ്റിംഗ് (Scientific Desilting): നദികളിലും അണക്കെട്ടുകളിലും അടിഞ്ഞുകൂടിയിരിക്കുന്ന മണ്ണും ചെളിയും ശാസ്ത്രീയമായി ഡ്രെഡ്ജ് ചെയ്ത് മാറ്റുക. ഇത് നദികളുടെ വാഹകശേഷി വർദ്ധിപ്പിക്കും. (മണൽ മാഫിയയെ സഹായിക്കാനല്ല, പരിസ്ഥിതി വിദഗ്ദ്ധരുടെ മേൽനോട്ടത്തിലാവണം ഇത്).
2. കർശനമായ പ്രളയ ഭൂപടവും സോണിങ്ങും (Flood Mapping & Zonation): കഴിഞ്ഞ 10 വർഷത്തെ ഡാറ്റ ഉപയോഗിച്ച് പ്രളയം ബാധിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളുടെ കൃത്യമായ മാപ്പ് തയ്യാറാക്കുക. നദിയോട് ചേർന്നുള്ള റെഡ് സോണുകളിൽ പുതിയ വാണിജ്യ കെട്ടിടങ്ങളോ വീടുകളോ നിർമ്മിക്കുന്നത് നിയമം മൂലം കർശനമായി നിരോധിക്കുക.
3. തടസ്സങ്ങൾ നീക്കുക: നദിയുടെ സ്വാഭാവിക ഒഴുക്കിനെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന പഴയ താഴ്ന്ന പാലങ്ങൾ പൊളിച്ചുമാറ്റി വലിയ സ്പാൻ ഉള്ള തൂണുകളില്ലാത്ത പാലങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുക. വെട്ടുകടവ് പാലം പോലുള്ളവ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.
4. തണ്ണീർത്തട സംരക്ഷണം (Wetland Conservation): നിലവിലുള്ള നെൽവയലുകളും തണ്ണീർത്തടങ്ങളും നികത്തുന്നത് വധശിക്ഷയ്ക്ക് തുല്യമായ കുറ്റമായി കണ്ട് തടയുക. ഇവയാണ് പ്രളയജലത്തെ ഒപ്പിയെടുക്കുന്ന പ്രകൃതിയുടെ സ്പോഞ്ചുകൾ.
5. ആർക്കിടെക്ചർ മാറ്റങ്ങൾ (Amphibious/Stilt Architecture): കുട്ടനാട്, അപ്പർ കുട്ടനാട് പോലെയുള്ള താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ വീടുകൾ നിർമ്മിക്കുമ്പോൾ തറനിരപ്പ് പില്ലറുകളിൽ (Stilts) ഉയർത്തി നിർമ്മിക്കാൻ സർക്കാർ സബ്സിഡി നൽകുകയും, ഡ്രോയിംഗുകളിൽ അത് നിർബന്ധമാക്കുകയും ചെയ്യുക. താഴത്തെ നിലയിൽ വെള്ളം കയറിയാലും ആളുകൾക്കും വിലപിടിപ്പുള്ള സാധനങ്ങൾക്കും മുകളിലത്തെ നിലയിൽ സുരക്ഷിതമായിരിക്കാൻ ഇത് സഹായിക്കും.
6. മുന്നറിയിപ്പ് സംവിധാനങ്ങൾ (Early Warning Systems): റഡാറുകളും നദികളിലെ വാട്ടർ ലെവൽ സെൻസറുകളും ഉപയോഗിച്ച് കൃത്യമായ മൈക്രോ-ലെവൽ മുന്നറിയിപ്പുകൾ ജനങ്ങൾക്ക് മൊബൈൽ ഫോണുകളിലൂടെ നൽകാനുള്ള സംവിധാനം മെച്ചപ്പെടുത്തുക.

റൂം ഫോർ ദ് റിവർ എന്ന ആശയത്തിന് പിന്നിലെ ശാസ്ത്രം തെറ്റല്ല; എന്നാൽ അത് പൂർണ്ണമായും നെതർലൻഡ്‌സ് മാതൃകയിൽ കേരളത്തിൽ നടപ്പിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് കേരളത്തിന്റെ ജനസാന്ദ്രതയെയും ഭൂപ്രകൃതിയെയും കുറിച്ച് ഗൌരവത്തിൽ പഠിക്കാത്തതുകൊണ്ടാണ്. ഒന്നാം പിണറായി സർക്കാരിന്റെ കാലത്ത് തുടങ്ങിയ ആ പദ്ധതി വെറുമൊരു പ്രഖ്യാപനമായി ഇന്നും അവശേഷിക്കാൻ കാരണവും അത് തന്നെ. ഇപ്പോഴത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ, വിദേശ രാജ്യങ്ങളുടെ പദ്ധതികൾ അതുപോലെ പകർത്തുന്നതിന് പകരം, കേരളത്തിന്റെ തനതായ പാരിസ്ഥിതിക, സാമൂഹിക ഘടനയ്ക്ക് അനുയോജ്യമായ ‘കേരളാ മോഡൽ’ ജലവിഭവ മാനേജ്‌മെന്റ് പോളിസിയാണ് നമുക്ക് അനിവാര്യം. കാലവർഷം കനക്കുമ്പോൾ മാത്രം പ്രളയത്തെക്കുറിച്ച് ചർച്ച ചെയ്യുകയും പിന്നീട് അത് മറക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നമ്മുടെ ഭരണ-സാമൂഹിക രീതികൾ മാറേണ്ട സമയം അതിക്രമിച്ചിരിക്കുന്നു.