ഇന്ത്യ സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയതിന്റെ ആഘോഷങ്ങൾ രാജ്യമെങ്ങും ഉയർന്നുനിന്ന കാലം. എന്നാൽ, ഹൈദരാബാദിൽ ത്രിവർണ്ണ പതാക ഉയർത്തുന്നത് പോലും കുറ്റമായിരുന്നു. നൈസാം മീർ ഒസ്മാൻ അലി ഖാൻ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ ചേരാൻ വിസമ്മതിച്ചുനിന്ന ആ കാലത്ത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വകാര്യ സൈന്യമായ റസാക്കർമാർക്കെതിരെ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ ‘ഓപ്പറേഷൻ പോളോ’ ആരംഭിച്ചു. അതിന്റെ ഭാഗമായി ഹൈദരാബാദിലെ പല പ്രദേശങ്ങളിലും അക്രമവും കൊള്ളയും തീവെപ്പും നടന്നു.
ആ തീയിൽ ഒരു ഏഴുവയസ്സുകാരന്റെ ജീവിതവും കത്തി. മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ. റസാക്കർമാരുടെ ആക്രമണത്തിൽ അമ്മയെയും സഹോദരിയെയും നഷ്ടപ്പെട്ട ബാലൻ. അത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവിന്റെ ജീവിതകഥയുടെ തുടക്കമല്ല. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രത്തിലെ ഒരു ഇരുണ്ട അധ്യായത്തിന്റെ ചാരത്തിൽനിന്ന് ഉയർന്നുവന്ന ഒരു മനുഷ്യന്റെ കഥയുടെ തുടക്കമാണ്.
ലിംഗായത്തുകൾക്കും വൊക്കലിഗർക്കും ശക്തമായ സ്വാധീനമുള്ള കർണാടക രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒരു ദലിത് നേതാവിന്റെ ഉയർച്ച ഒരിക്കലും എളുപ്പമായിരുന്നില്ല. പക്ഷേ, കല്ബുർഗിയിലെ തൊഴിലാളി പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെയും നിയമപോരാട്ടങ്ങളിലൂടെയും വളർന്ന ഖാർഗെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് കടന്നത് അധികാരത്തിന്റെ വാതിലിൽ മുട്ടിക്കൊണ്ടായിരുന്നില്ല; ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ തന്റെ സ്ഥാനം പണിതുകൊണ്ടായിരുന്നു.
1969-ൽ ഗുൽബർഗ സിറ്റി കോൺഗ്രസ് കമ്മിറ്റി പ്രസിഡന്റായി. 1972-ൽ ആദ്യമായി നിയമസഭയിലേക്ക്. പിന്നീട് ഒമ്പത് തവണ തുടർച്ചയായി നിയമസഭാംഗമായി-ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും തോൽക്കാതെ. 2009-ൽ ലോക്സഭയിലെത്തി, 2014-ലും വീണ്ടും വിജയിച്ചു. കേന്ദ്രമന്ത്രിയായി, ലോക്സഭയിലെ കോൺഗ്രസ് കക്ഷിനേതാവായി, രാജ്യസഭയിലെ പ്രതിപക്ഷ നേതാവായി. 2022-ൽ കോൺഗ്രസിന്റെ ദേശീയാധ്യക്ഷനായി.
ഈ യാത്രയിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായത് അദ്ദേഹം നേടിയ പദവികളുടെ എണ്ണമല്ല. ലഭിക്കാമായിരുന്ന പദവികളിൽ ചിലത് അദ്ദേഹം തേടിയില്ല എന്നതാണ്. കർണാടകത്തിൽ കോൺഗ്രസ് പലതവണ അധികാരത്തിലെത്തിയപ്പോൾ മുഖ്യമന്ത്രിസ്ഥാനത്തേക്ക് പല പേരുകളും ഉയർന്നു. അനുഭവവും ജനപിന്തുണയും സംഘടനാപരമായ ശക്തിയും കൈവശമുണ്ടായിരുന്ന ഖാർഗെയ്ക്ക് അവകാശവാദം ഉന്നയിക്കാൻ കഴിയുമായിരുന്നു. പക്ഷേ, ഓരോ തവണയും അദ്ദേഹം തന്റെ മുന്നിലുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുത്തു. പദവിക്കു പിന്നാലെ ഓടുന്നതിനേക്കാൾ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ തുടരുന്നതാണ് തന്റെ ദൗത്യമെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്.
അതാണ് ഖാർഗെയുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തെ മറ്റൊരു രീതിയിൽ വായിക്കാൻ നമ്മെ നിർബന്ധിക്കുന്നത്. ജൂലൈ 21 ആണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനം. 1942 ജൂലൈ 21-ന് ജനിച്ച ആ മനുഷ്യൻ എൺപത്തിനാലാം വയസ്സിലേക്ക് എത്തിയിരിക്കുകയാണ്. പക്ഷേ, പ്രായം അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ശബ്ദത്തെ നിശ്ശബ്ദമാക്കിയിട്ടില്ല. 2026 ഓഗസ്റ്റ് 13-ന്, ഹൽദ്വാനിയിലെ രാംലീല മൈതാനത്ത് ഖാർഗെ പങ്കെടുത്ത പരിപാടിക്ക് ശേഷം മൈതാനം ‘ശുദ്ധീകരിച്ച’ സംഭവമാണ് രാജ്യത്ത് രാഷ്ട്രീയ വിവാദമായത്. അതിനെതിരെ രാജ്യസഭയിൽ ഖാർഗെ ചോദിച്ച ചോദ്യം വളരെ ലളിതമായിരുന്നു“നിങ്ങൾ എന്നെ തൊട്ടുകൂടാത്തവനായി കാണുന്നുവോ?”
ഒരു മനുഷ്യന്റെ എൺപത്തിനാല് വർഷത്തെ ജീവിതം ചിലപ്പോൾ ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തേക്കാൾ വലിയ മറുപടിയാകുന്നു. റസാക്കർമാരുടെ തീയിൽ അമ്മയെയും സഹോദരിയെയും നഷ്ടപ്പെട്ട ഏഴുവയസ്സുകാരനിൽനിന്ന്, ഇന്ത്യൻ പാർലമെന്റിൽ ഇരുന്ന് ജാതിയുടെ പേരിലുള്ള ‘ശുദ്ധീകരണ’ രാഷ്ട്രീയത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്ന രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന പ്രതിപക്ഷ നേതാവിലേക്കുള്ള ദൂരം ചെറുതല്ല. അതൊരു വ്യക്തിയുടെ മാത്രം യാത്രയുമല്ല. ജാതിയുടെ താഴത്തെ പടിയിൽ നിന്ന് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന രാഷ്ട്രീയ വേദിയിലേക്ക് ഒരാൾ നടന്നെത്തിയതിന്റെ ചരിത്രമാണത്. അധികാരത്തിന്റെ ഇടനാഴികളിലൂടെ മാത്രം സഞ്ചരിച്ചല്ല, അപമാനത്തിന്റെയും വിവേചനത്തിന്റെയും ചരിത്രം താണ്ടിയാണ് ഖാർഗെ അവിടെയെത്തിയത്.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം ഒരു പദവിയുടെ രാഷ്ട്രീയം മാത്രമല്ല. ഒരു വശത്ത് മനുഷ്യരെ ജാതിയുടെ പേരിൽ വേർതിരിക്കുന്ന, മതത്തിന്റെ പേരിൽ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന, ചരിത്രത്തെ സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ സൗകര്യത്തിനനുസരിച്ച് പുനർവായിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയം. മറുവശത്ത് ഭരണഘടനയെയും മതേതരത്വത്തെയും സാമൂഹിക നീതിയെയും ജനാധിപത്യത്തെയും പിടിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാരമ്പര്യം.
ഖാർഗെയുടെ ജീവിതം ആ രണ്ടിനുമിടയിലെ വ്യത്യാസം സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ അനുഭവിച്ച ചരിത്രമാണ്. അതിനാലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഘനഗംഭീരമായ ശബ്ദം ഇന്നും തെരുവുകളിൽ കേൾക്കുന്നത്. അതിനാലാണ് എൺപത്തിനാലാം വയസ്സിലും അദ്ദേഹം മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ വിളിക്കുന്നത്. അതിനാലാണ് പാർലമെന്റിൽ അദ്ദേഹം സംസാരിക്കുമ്പോൾ അത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവിന്റെ പ്രസംഗം മാത്രമായി തോന്നാത്തത്.
ഒരു തീയിൽനിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട ബാലൻ, ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ജനാധിപത്യ മനസ്സാക്ഷിയോട് സംസാരിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ പൂർണതയുണ്ടെന്ന് പറയേണ്ടതില്ല. കോൺഗ്രസിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തോട് വിയോജിപ്പുകൾ ഉണ്ടാകാം. ഖാർഗെയുടെ തീരുമാനങ്ങളെയും നിലപാടുകളെയും വിമർശിക്കാം. പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം നിഷേധിക്കാനാകാത്ത ഒരു രാഷ്ട്രീയ സത്യത്തെ മുന്നിൽവയ്ക്കുന്നു: ജാതിവെറിയും അധികാരത്തിന്റെ അഹങ്കാരവും ഒരാളുടെ ജനനം നിർണ്ണയിച്ചേക്കാം; അയാളുടെ ജീവിതത്തിന്റെ ഉയരം നിർണ്ണയിക്കാൻ അതിന് കഴിയില്ല.
നവതിയിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന ഒരു മനുഷ്യൻ ഇന്നും രാഷ്ട്രീയ മുദ്രാവാക്യം വിളിക്കുന്നു എന്നതല്ല അതിലെ അത്ഭുതം. ഏഴാം വയസ്സിൽ തീയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട ഒരാൾ, എൺപത്തിനാലാം വയസ്സിലും ജനാധിപത്യത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ ശബ്ദമുയർത്തുന്നു എന്നതാണ് അതിലെ അത്ഭുതം.
ജനാധിപത്യത്തിന്റെയും മതേതരത്വത്തിന്റെയും ബോധ്യങ്ങളാണ് ഖാർഗെയുടെ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അടിത്തറ. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ജാതിയുടെയും മതത്തിന്റെയും പേരിലുള്ള വെറുപ്പിനെ രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാക്കുന്ന സംഘപരിവാർ രാഷ്ട്രീയത്തിന് മുന്നിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം ഒരു അസ്വസ്ഥതയാണ്. തീയിൽ കത്തിപ്പോയ ഒരു ബാല്യത്തിന്റെ ചാരത്തിൽനിന്ന് ഉയർന്ന്, ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ നെറുകയിൽ തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്ന ഒരു ദളിത് മനുഷ്യൻ. അതാണ് മല്ലികാർജുൻ ഖാർഗെ. അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സൗന്ദര്യവും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അയാളെ ഒരിക്കൽ കത്തിച്ച തീ, ഒടുവിൽ അയാളുടെ ശബ്ദത്തെ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുകയായിരുന്നു.
