2026 ജൂലൈയുടെ അവസാന ദിവസങ്ങളും ആഗസ്റ്റ് മാസത്തിന്റെ തുടക്കവും കേരളം വീണ്ടും ഒരു കഠിനമായ യാഥാർഥ്യത്തിന് മുന്നിൽ നിൽക്കേണ്ടി വന്നു. മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ പുഴകൾ കരകവിഞ്ഞൊഴുകി. രാത്രിയിൽ സാധാരണ ഒഴുക്കിലായിരുന്ന നദികൾ പുലർച്ചെയാകുമ്പോഴേക്കും പത്തും പന്ത്രണ്ടും അടി ഉയരത്തിൽ കുതിച്ചുയർന്നു. ഈരാറ്റുപേട്ട, കോട്ടയം, പത്തനംതിട്ട, ഇടുക്കി, എറണാകുളം, വയനാട് തുടങ്ങി നിരവധി ജില്ലകളിൽ മിന്നൽപ്രളയവും ഉരുൾപൊട്ടലും ജനജീവിതത്തെ തകർത്തു. സംസ്ഥാന സർക്കാരിന്റെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ജീവഹാനിയും വീടുകളുടെ നാശവും ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളെ ദുരിതാശ്വാസ ക്യാമ്പുകളിലേക്ക് മാറ്റിപ്പാർപ്പിക്കേണ്ട സാഹചര്യവും ഉണ്ടായി. എന്നാൽ ഈ ദുരന്തത്തെ വെറും “അതിശക്തമായ മഴ”യുടെ ഫലമായി മാത്രം വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് യാഥാർഥ്യത്തോട് നീതി പുലർത്തുന്നതല്ല.
കേരളത്തിൽ മഴയുടെ സ്വഭാവം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഇന്ത്യൻ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പ് ഉൾപ്പെടെയുള്ള ശാസ്ത്രീയ സ്ഥാപനങ്ങൾ വർഷങ്ങളായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്ന ഒരു യാഥാർഥ്യമാണിത്. മുമ്പ് രണ്ടോ മൂന്നോ ദിവസങ്ങളിലായി ലഭിച്ചിരുന്ന മഴ ഇന്ന് ഏതാനും മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ ലഭിക്കുന്നു. ഈ അതിതീവ്ര മഴയാണ് മിന്നൽപ്രളയങ്ങളുടെ പ്രധാന കാരണങ്ങളിലൊന്ന്. എന്നാൽ അതേ മഴ പ്രകൃതിദത്ത സംവിധാനങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഒരു ഭൂമിയിൽ ഇത്ര വലിയ ദുരന്തം സൃഷ്ടിക്കണമെന്നില്ല. മഴയെ ദുരന്തമാക്കുന്നത് പലപ്പോഴും മനുഷ്യൻ സൃഷ്ടിച്ച ഭൂവിനിയോഗ മാറ്റങ്ങളാണ്.
കേരളത്തിലെ പശ്ചിമഘട്ടം മഴവെള്ളം സംഭരിക്കുകയും പതുക്കെ പുറത്തുവിടുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രകൃതിയുടെ മഹത്തായ ജലസംഭരണ സംവിധാനമാണ്. വാഗമൺ, പൂഞ്ഞാർ, ഇല്ലിക്കൽക്കല്ല്, ഇലവീഴാപൂഞ്ചിറ, മൂന്നാർ എന്നിവിടങ്ങളിലെ പുൽമേടുകളും ശോലവനങ്ങളും ചതുപ്പുനിലങ്ങളും ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി ഈ ദൗത്യം നിർവഹിച്ചുവരികയാണ്. മഴ പെയ്യുമ്പോൾ വെള്ളം ഒരേസമയം താഴേക്ക് കുതിച്ചിറങ്ങാതിരിക്കാൻ ഈ പുൽമേടുകൾ പ്രകൃതിദത്ത സ്പോഞ്ചുകളായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ന് ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ വ്യാപകമായ ഭൂവിനിയോഗ മാറ്റങ്ങളും വിനോദസഞ്ചാര വികസനവും റോഡ് നിർമ്മാണവും വിവിധ തരത്തിലുള്ള നിർമാണ പ്രവർത്തനങ്ങളും നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. എല്ലാ നിർമാണങ്ങളും നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് പറയാനാവില്ല. എന്നാൽ ജലസംഭരണ മേഖലകളുടെ സ്വാഭാവിക സ്വഭാവം നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതം താഴ്ന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ മിന്നൽപ്രളയമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുമെന്ന് ജലശാസ്ത്ര പഠനങ്ങൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.
കേരളത്തിന്റെ വികസന മാതൃകയും പുനഃപരിശോധിക്കപ്പെടേണ്ട ഘട്ടത്തിലാണ്. കഴിഞ്ഞ രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടിനിടെ ദേശീയപാതകളും സംസ്ഥാനപാതകളും നഗരറോഡുകളും വലിയ തോതിൽ വികസിപ്പിച്ചു. വികസനം അനിവാര്യമാണ്. എന്നാൽ സ്വാഭാവിക ജലഒഴുക്ക് കണക്കിലെടുക്കാതെയും മതിയായ മഴവെള്ള നിർഗമന സംവിധാനങ്ങൾ ഒരുക്കാതെയും നിർമ്മിക്കുന്ന റോഡുകൾ പല സ്ഥലങ്ങളിലും വെള്ളത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് തടയുന്ന മതിലുകളായി മാറുന്നുവെന്ന വിമർശനം ശക്തമാണ്. അതോടൊപ്പം തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ നികത്തൽ, വയലുകൾ കോൺക്രീറ്റ് നഗരങ്ങളായി മാറൽ, പ്രകൃതിദത്ത നീർച്ചാലുകൾ ഇല്ലാതാകൽ എന്നിവയും മഴവെള്ളം അതിവേഗം പുഴകളിലേക്ക് ഒഴുകാൻ ഇടയാക്കുന്നു.
കേരളത്തിൽ ഇപ്പോൾ ഏറ്റവും ഗൗരവമായി ചർച്ച ചെയ്യേണ്ട വിഷയം നദികളുടെ അവസ്ഥയാണ്. ഒരുകാലത്ത് വിശാലമായി ഒഴുകിയിരുന്ന പല നദികളും ഇന്ന് ചുരുങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഉത്തരപ്പള്ളിയാറിനെക്കുറിച്ചുള്ള സമീപകാല റിപ്പോർട്ടുകൾ ഈ പ്രതിസന്ധിയുടെ പ്രതീകമാണ്. ഒരുകാലത്ത് നദിയായിരുന്ന ഭാഗങ്ങൾ ഇന്ന് കാടുപിടിച്ച ഭൂമിയോ സ്വകാര്യ കൈവശങ്ങളോ ആയി മാറിയതായി ആരോപണങ്ങളുണ്ട്. ഇത് ഒരു നദിയുടെ മാത്രം പ്രശ്നമല്ല; കേരളത്തിലെ ഒട്ടേറെ നദികളുടെയും തോടുകളുടെയും യാഥാർഥ്യമാണ്. നദീതടങ്ങൾ കൈയേറപ്പെടുകയും പ്രളയസമതലങ്ങൾ വീടുകളും വ്യാപാരസ്ഥാപനങ്ങളും കൃഷിയിടങ്ങളുമായി മാറുകയും ചെയ്താൽ മഴവെള്ളം വ്യാപിക്കേണ്ട സ്ഥലം നഷ്ടപ്പെടും. അപ്പോൾ നദി അതിന്റെ പഴയ പാത തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് പ്രളയമായിട്ടാണ് മനുഷ്യൻ അനുഭവിക്കുന്നത്.
അതുകൊണ്ടുതന്നെ കേരളത്തിൽ ഇനി അടിയന്തരമായി വേണ്ടത് ഒരു സംസ്ഥാന നദീതട പുനഃപരിശോധന കമ്മീഷൻ ആണ്. 1970-കളിൽ പൊതുമരാമത്ത് വകുപ്പും ജലവിഭവ വകുപ്പും തയ്യാറാക്കിയ നദികളുടെ വീതി, ഒഴുക്ക്, കാച്ച്മെന്റ് ഏരിയ, പ്രളയപരിധി എന്നിവ സംബന്ധിച്ച രേഖകൾ ഇന്നത്തെ ഉപഗ്രഹ ചിത്രങ്ങളുമായും ഡ്രോൺ സർവേകളുമായും റവന്യൂ രേഖകളുമായും താരതമ്യം ചെയ്ത് ഓരോ നദിയുടെയും യഥാർത്ഥ സ്ഥിതി കണ്ടെത്തണം. നദീതടങ്ങൾ കൈയേറപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ, സ്വാഭാവിക നീർച്ചാലുകൾ ഇല്ലാതായിട്ടുണ്ടോ, വെള്ളപ്പൊക്ക സമതലങ്ങൾ നിർമ്മാണങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ടോ എന്നതെല്ലാം ശാസ്ത്രീയമായി വിലയിരുത്തണം. അനധികൃത കൈയേറ്റങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയാൽ നിയമാനുസൃതമായി ഭൂമി തിരിച്ചുപിടിക്കുകയും നദിയുടെ സ്വാഭാവിക ഒഴുക്ക് പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടത് കാലതാമസമില്ലാതെ നടപ്പാക്കേണ്ട നടപടിയാണ്.
ദുരന്തകാലത്ത് സ്കൂളുകൾക്ക് അവധി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതുപോലും ഇന്ന് ശാസ്ത്രീയമായ അപകടസാധ്യതാ വിലയിരുത്തലിന്റെ ഭാഗമായിക്കഴിഞ്ഞു. ജില്ലാ കളക്ടർമാർ കാലാവസ്ഥാ വകുപ്പിന്റെ മുന്നറിയിപ്പ് മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് തീരുമാനമെടുക്കുന്നതെന്ന പൊതുധാരണ ശരിയല്ല. ഓട്ടോമാറ്റിക് വെതർ സ്റ്റേഷനുകളിൽ നിന്നുള്ള മഴവിവരങ്ങൾ, നദികളിലെ ജലനിരപ്പ്, ഉരുൾപൊട്ടൽ സാധ്യത, തദ്ദേശഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളുടെയും റവന്യൂ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെയും റിപ്പോർട്ടുകൾ, റോഡുകളുടെ അവസ്ഥ എന്നിവയെല്ലാം പരിശോധിച്ച ശേഷമാണ് തീരുമാനം കൈക്കൊള്ളുന്നത്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം മഴയുടെ സ്വഭാവത്തെ അതിവേഗം മാറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ ഭരണപരമായ ഈ തീരുമാനങ്ങളും കൂടുതൽ സങ്കീർണമാവുകയാണ്.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ കേരളം വികസനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അടിസ്ഥാനചോദ്യങ്ങൾ വീണ്ടും ചോദിക്കേണ്ട സമയമാണിത്. വികസനം വേണോ എന്നതല്ല ചോദ്യം; പ്രകൃതിയുടെ പരിധികളെ അംഗീകരിക്കുന്ന വികസനമാണോ വേണ്ടത് എന്നതാണ്. പശ്ചിമഘട്ടത്തിലെ പുൽമേടുകൾ സംരക്ഷിക്കാതെ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ വീണ്ടെടുക്കാതെ, നദികളുടെ പ്രളയസമതലങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിക്കാതെ, ജലഒഴുക്ക് തടസ്സപ്പെടുത്തുന്ന നിർമ്മാണങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാതെ, കാലാവസ്ഥാ പ്രതിരോധശേഷിയുള്ള അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാതെ കേരളത്തിന് ഭാവിയിലെ ദുരന്തങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാനാവില്ല.
2018-ലെ മഹാപ്രളയം കേരളത്തിന് ഒരു മുന്നറിയിപ്പായിരുന്നു. 2019, 2020, 2021, 2024, 2026 എന്നിവയിലുണ്ടായ അതിതീവ്ര മഴകളും പ്രളയങ്ങളും ആ മുന്നറിയിപ്പ് യാഥാർഥ്യമായി മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്ന് തെളിയിക്കുന്നു. ഓരോ ദുരന്തത്തിനുശേഷവും രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങളും നഷ്ടപരിഹാരങ്ങളും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത് ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ അതിലും പ്രധാനപ്പെട്ടത് ദുരന്തത്തിന്റെ മൂലകാരണങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുകയും പരിഹരിക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം നമുക്ക് നിയന്ത്രിക്കാനാവില്ല. എന്നാൽ ഭൂവിനിയോഗം, നദീതട സംരക്ഷണം, വനസംരക്ഷണം, പരിസ്ഥിതി നിയമങ്ങളുടെ നടപ്പാക്കൽ, ശാസ്ത്രീയമായ വികസന ആസൂത്രണം എന്നിവ നമ്മുടെ കൈകളിലാണ്.
കേരളം ഇന്ന് ഒരു നിർണായക വഴിത്തിരിവിലാണ്. പ്രകൃതിയെ മറികടക്കുന്ന വികസനം തുടർന്നാൽ ഓരോ മഴക്കാലവും കൂടുതൽ വലിയ ദുരന്തങ്ങൾ ആവർത്തിക്കും. എന്നാൽ നദികൾക്ക് അവയുടെ ഇടം തിരികെ നൽകുകയും, പശ്ചിമഘട്ടത്തെ ജലസംഭരണ മേഖലയായി സംരക്ഷിക്കുകയും, പരിസ്ഥിതിയെ വികസനത്തിന്റെ ശത്രുവല്ല അടിസ്ഥാനസൗകര്യമെന്ന നിലയിൽ കാണുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു പുതിയ വികസന നയം സ്വീകരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ ഭാവിയിലെ ദുരന്തങ്ങളുടെ തീവ്രത ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാൻ കഴിയും. പ്രളയത്തെ തടയാൻ മനുഷ്യന് കഴിയില്ല. പക്ഷേ പ്രളയത്തെ മഹാദുരന്തമാക്കി മാറ്റുന്ന മനുഷ്യനിർമിത കാരണങ്ങൾ ഒഴിവാക്കാൻ കേരളത്തിന് ഇപ്പോഴും അവസരമുണ്ട്. ആ അവസരം ഉപയോഗിക്കുമോ എന്നതാണ് ഇനി സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാവി നിർണയിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ചോദ്യം.
