ബിഹാർ, മധ്യപ്രദേശ്, ഗുജറാത്ത് എന്നീ മൂന്ന് പ്രധാന സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നടന്ന ഉപതെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിതുറന്നിരിക്കുകയാണ്. ബി.ജെ.പി ഭരിക്കുന്ന ഈ മൂന്ന് സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഭരണകക്ഷിക്ക് അനുകൂലമായ എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളും ഉണ്ടായിട്ടും, ഫലങ്ങൾ പുറത്തുവന്നപ്പോൾ അത് പരമ്പരാഗത രാഷ്ട്രീയ സമവാക്യങ്ങളെ പാടെ തിരുത്തിയെഴുതുന്നതായി മാറി. പ്രത്യേകിച്ച് ബിഹാറിലെ ബങ്കിപ്പൂരിൽ പ്രശാന്ത് കിഷോറിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ജൻ സുരാജ് പാർട്ടി നേടിയ മിന്നുന്ന വിജയം, തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ദ്രാവിഡ പാർട്ടികളുടെ കുത്തക തകർത്ത് നടൻ വിജയ്‌യുടെ തമിഴക വെട്രി കഴകം സൃഷ്ടിച്ച തരംഗം എന്നിവ കേവലം തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയങ്ങൾക്കപ്പുറം ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന അടിസ്ഥാനപരമായ മാറ്റങ്ങളുടെ സൂചനയാണ്.
ഈ മാറ്റങ്ങളെ കേവലം തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കണക്കുകളായി മാത്രം കാണാൻ കഴിയില്ല. കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി ധർമേന്ദ്ര പ്രധാനിന്റെ രാജി ആവശ്യപ്പെട്ട് രാജ്യത്തെ യുവാക്കളും വിദ്യാർത്ഥികളും ആരംഭിച്ച ‘സി.ജെ.പി’ അഥവാ ‘കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി’ (Cockroach Janata Party) എന്ന ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തിന് ശേഷം ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിലുണ്ടായ പരിണാമങ്ങളുടെ തുടർച്ചയാണിത്. വിഭജന രാഷ്ട്രീയത്തിനും സമഗ്രാധിപത്യ പ്രവണതകൾക്കും ജനങ്ങൾ നൽകുന്ന ശക്തമായ മറുപടിയായി ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളെ എങ്ങനെ വിലയിരുത്താം എന്ന് ഡാറ്റകളുടെയും രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷണങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ വിശദമായി പരിശോധിക്കാം.
സി.ജെ.പി (കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി) സമരം: മാറ്റത്തിന്റെ ഉത്ഭവം
ഭരണകൂടത്തിന്റെ പിടിപ്പുകേടുകൾക്കും വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ അഴിമതികൾക്കും ചോദ്യപേപ്പർ ചോർച്ചകൾക്കുമെതിരെ രാജ്യത്തെ വിദ്യാർത്ഥികളും യുവാക്കളും സി.ജെ.പി എന്ന ലേബലിൽ തെരുവിലിറങ്ങിയത് ഏറ്റവും സർഗ്ഗാത്മകവും എന്നാൽ, മൂർച്ചയേറിയതുമായ രാഷ്ട്രീയ ആവിഷ്കാരമായിരുന്നു. കേന്ദ്ര വിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി ധർമേന്ദ്ര പ്രധാനിന്റെ രാജി ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട് ആരംഭിച്ച ഈ സമരം കേവലം ഒരു വിദ്യാർത്ഥി പ്രക്ഷോഭമായി ഒതുങ്ങിയില്ല.
ഭരണകൂടം സാധാരണക്കാരെയും യുവാക്കളെയും ‘പാറ്റകളെപ്പോലെ’ വിലയില്ലാത്തവരായി കാണുന്നു എന്ന പ്രതിഷേധത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ പേര് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്. സമഗ്രാധിപത്യം പുലർത്തുന്ന ഭരണകൂടത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തിനെതിരെയുള്ള ഒരു ആയുധമായി ഈ ആക്ഷേപഹാസ്യത്തെ യുവജനങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തു. പരമ്പരാഗതമായ പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികൾ ഈ വിഷയങ്ങൾ ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരുന്നതിൽ പരാജയപ്പെട്ടപ്പോൾ, യുവാക്കൾ സ്വയം ഒരു ബദലായി മാറി.
സി.ജെ.പി സമരം രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഉണ്ടാക്കിയ പ്രധാന മാറ്റങ്ങൾ
ഹിന്ദു-മുസ്ലിം, രാമക്ഷേത്രം തുടങ്ങിയ വിഭജന വിഷയങ്ങളിൽ നിന്നും തൊഴിലില്ലായ്മ, വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ തകർച്ച, ഭരണഘടനാ സംരക്ഷണം എന്നീ യഥാർത്ഥ ജീവിത പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് ദേശീയ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകളെ മാറ്റാൻ സി.ജെ.പി സമരത്തിന് കഴിഞ്ഞു.
ഭരണകൂട ഏജൻസികളെ ഉപയോഗിച്ച് ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ബി.ജെ.പിയുടെ ശൈലിയെ നര്‍മം കൊണ്ടും ആക്ഷേപഹാസ്യംകെണ്ടും അചഞ്ചലമായ പ്രതിഷേധം കൊണ്ടും നേരിടാൻ സാധിക്കുമെന്ന് സി.ജെ.പി സമരം തെളിയിച്ചു. ധർമേന്ദ്ര പ്രധാനിനെതിരായ പ്രതിഷേധം ബി.ജെ.പിയുടെ കേന്ദ്ര നേതൃത്വത്തിനെതിരെയുള്ള ജനങ്ങളുടെ അവിശ്വാസത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനമായിരുന്നു.
ഈ സമരത്തിന് ശേഷം നടന്ന ഉപതെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ഇതിന്റെ പ്രതിഫലനം വളരെ വ്യക്തമായി കാണാം.
ബങ്കിപ്പൂർ: ദേശീയ അധ്യക്ഷന്റെ മണ്ഡലത്തിൽ ബി.ജെ.പിക്കേറ്റ വൻ പ്രഹരം
ഉപതെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ദേശീയ ശ്രദ്ധ ആകർഷിച്ചതും ബി.ജെ.പിയെ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഞെട്ടിച്ചതും ബിഹാറിലെ ബങ്കിപ്പൂർ നിയമസഭാ മണ്ഡലമാണ്. 1995 മുതൽ ബി.ജെ.പിയുടെ അജയ്യമായ കോട്ടയാണ് ബങ്കിപ്പൂർ. ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുത, ബി.ജെ.പിയുടെ ദേശീയ അധ്യക്ഷൻ പ്രതിനിധീകരിച്ചിരുന്ന മണ്ഡലമാണിത് എന്നതാണ്. അദ്ദേഹം എം.എൽ.എ സ്ഥാനം രാജിവെച്ച ഒഴിവിലേക്ക് നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബി.ജെ.പിക്ക് വൻ തോൽവി നേരിടേണ്ടി വന്നു എന്നത് ഒരു സാധാരണ സംഭവമല്ല.
ബി.ജെ.പിയുടെ ദേശീയ അധ്യക്ഷൻ മുൻപ് അൻപതിനായിരത്തിൽ പരം വോട്ടുകളുടെ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ വിജയിച്ചിരുന്ന മണ്ഡലത്തിൽ, ഭരണകൂടത്തിന്റെ സർവ്വ സ്വാധീനങ്ങളും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമ്മീഷന്റെ പൂർണ്ണ പിന്തുണയുമുണ്ടായിട്ടും പാർട്ടി പരാജയപ്പെട്ടു. പ്രതിപക്ഷമായ ആർ.ജെ.ഡിയെയും പിന്തള്ളിക്കൊണ്ട്, രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സ്ഥിരം കളിക്കാരനല്ലാത്ത പ്രശാന്ത് കിഷോറും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ‘ജൻ സുരാജ്’ പാർട്ടിയും നേടിയ ഈ വിജയം നൽകുന്ന സന്ദേശം വളരെ വലുതാണ്.
സി.ജെ.പി സമരത്തിലൂടെ യുവാക്കൾ ആവശ്യപ്പെട്ട മാറ്റം ബങ്കിപ്പൂരിലെ വോട്ടർമാർ പ്രാവർത്തികമാക്കി. ബി.ജെ.പിയുടെ വിഭജന രാഷ്ട്രീയത്തിനും യാഥാസ്ഥിതിക പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികൾക്കും അപ്പുറം, വികസനവും കൃത്യമായ ആസൂത്രണവും മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന പ്രശാന്ത് കിഷോറിനെ ജനങ്ങൾ നെഞ്ചിലേറ്റി. ഭരണകക്ഷിക്ക് മീതെ എപ്പോഴും സ്വാധീനം ചെലുത്താൻ കഴിയുന്ന ഉപതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പോലും ബി.ജെ.പിയുടെ ദേശീയ നേതൃത്വത്തിന് സ്വന്തം തട്ടകം സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല എന്നത് അവരുടെ ജനപ്രീതിയിലുണ്ടായ വൻ ഇടിവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ദതിയയും മഞ്ജൽപൂരും: നൽകുന്ന സൂചനകൾ
ബങ്കിപ്പൂരിന് പുറമെ മധ്യപ്രദേശിലെ ദതിയയിലും ഗുജറാത്തിലെ മഞ്ജൽപൂരിലും നടന്ന ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പുകളുടെസ്ഥിതിവിവരം പരിശോധിക്കുമ്പോഴും സി.ജെ.പി സമരത്തിന് ശേഷമുള്ള ഭരണവിരുദ്ധ വികാരത്തിന്റെ ആഴം കൂടുതൽ വ്യക്തമാകുന്നു.
ദതിയ (മധ്പ്രദേശ്)
കോൺഗ്രസിന്റെ സിറ്റിംഗ് സീറ്റായ ദതിയ പിടിച്ചെടുക്കാൻ ബി.ജെ.പി മുഖ്യമന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ വൻ സന്നാഹങ്ങളാണ് ഒരുക്കിയത്. എന്നാൽ, ഭരണകൂട സംവിധാനങ്ങളെല്ലാം ഉപയോഗിച്ചിട്ടും കോൺഗ്രസ് സ്ഥാനാർത്ഥി ഇവിടെ വിജയം നിലനിർത്തി. ധർമേന്ദ്ര പ്രധാനിനെതിരെയും വിദ്യാഭ്യാസ മാഫിയകൾക്കെതിരെയും മധ്യപ്രദേശിലെ യുവാക്കൾക്കിടയിലുണ്ടായ രോഷം ഈ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബി.ജെ.പിക്ക് തിരിച്ചടിയായി. സംസ്ഥാനം ഭരിക്കുന്ന പാർട്ടിക്ക് ഒരു ഉപതെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല എന്നത് അവരുടെ സംഘടനാപരമായ ദൗർബല്യത്തെയാണ് കാണിക്കുന്നത്.
മഞ്ജൽപൂർ (ഗുജറാത്ത്)
ഗുജറാത്തിലെ ബി.ജെ.പിയുടെ ശക്തികേന്ദ്രമായ മഞ്ജൽപൂരിൽ അവർ വിജയം നിലനിർത്തിയെങ്കിലും, ഡാറ്റകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ബി.ജെ.പിക്ക് വൻ ഇടിവ് സംഭവിച്ചു എന്നാണ്. മുൻപ് ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം വോട്ടുകളുടെ ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ ബി.ജെ.പി വിജയിച്ചിരുന്ന മണ്ഡലത്തിൽ, ഇത്തവണ ഭൂരിപക്ഷം കുത്തനെ കുറഞ്ഞു. കൂടാതെ, പോളിംഗ് ശതമാനം ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ നിരക്കിലേക്ക് കൂപ്പുകുത്തി. ഭരണകക്ഷിയോടുള്ള വോട്ടർമാരുടെ താല്പര്യമില്ലായ്മയും, സർക്കാരിന്റെ നയങ്ങളോടുള്ള നിശ്ശബ്ദമായ പ്രതിഷേധവുമാണ് ഗുജറാത്തിലെ ഈ ഡാറ്റ വ്യക്തമാക്കുന്നത്. സി.ജെ.പി സമരത്തിന്റെ അലയൊലികൾ ഗുജറാത്തിലെ നഗരപ്രദേശങ്ങളിലെ യുവാക്കളിലും സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ഇ.വി.എം വിശ്വാസ്യതയും പ്രതിപക്ഷ വിജയവും: ഒരു രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷണം
ഈ ഉപതെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഉയർന്നുവന്ന വളരെ ഗൗരവമേറിയ ഒരു രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷണം ഇവിടെ പരാമർശിക്കേണ്ടതുണ്ട്: “ഈ ഫലങ്ങൾ ജനങ്ങളുടെ വികാരത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്, എന്നാൽ, അതേസമയം തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമീഷൻ നടത്തുന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾക്ക് വിശ്വാസ്യത തോന്നിപ്പിക്കാൻ വേണ്ടി ബി.ജെ.പി ഇത്തരം ഉപതെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ പ്രതിപക്ഷത്തെ വിജയിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതുമാകാം.”
ഈ വാദത്തിൽ രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രത്തിന്റെ വലിയൊരു തലമുണ്ട്. ഇതിലെ പ്രധാന പോയിന്റുകൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
ബങ്കിപ്പൂരിലോ ദതിയയിലോ പരാജയപ്പെടുന്നത് ബിഹാറിലെയും മധ്യപ്രദേശിലെയും ബി.ജെ.പി-എൻ.ഡി.എ സർക്കാരുകളുടെ നിലനിൽപ്പിനെ ഒരു തരത്തിലും ബാധിക്കില്ല. അവർക്ക് അവിടെ വലിയ ഭൂരിപക്ഷമുണ്ട്. നിയമസഭാ/ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ഭരണകക്ഷി വൻ വിജയം നേടുമ്പോൾ പ്രതിപക്ഷം സ്വാഭാവികമായും ഇ.വി.എം തിരിമറിയും തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമീഷന്റെ പക്ഷപാതിത്വവും ആരോപിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ, ബങ്കിപ്പൂർ പോലുള്ള ബി.ജെ.പിയുടെ കോട്ടകളിൽ പ്രതിപക്ഷം വിജയിക്കുമ്പോൾ, ഇതേ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കമീഷനും ഇ.വി.എമ്മിനും പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ കണ്ണിൽ തന്നെ വിശ്വാസ്യത ലഭിക്കുന്നു . വരാനിരിക്കുന്ന വലിയ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ ഇ.വി.എം തട്ടിപ്പ് ആരോപണങ്ങളെ പ്രതിരോധിക്കാൻ ബി.ജെ.പിക്ക് ഈ പരാജയങ്ങൾ ഒരു പ്രതിരോധ കവചമായി ഉപയോഗിക്കാം.
എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യം അതായിരുന്നോ?
ഈ തിയറിക്ക് രാഷ്ട്രീയമായ യുക്തിയുണ്ടെങ്കിലും, ബങ്കിപ്പൂരിലെ പരാജയം ബി.ജെ.പി മുൻകൂട്ടി തീരുമാനിച്ച ഒരു തിരക്കഥയാണെന്ന് പൂർണ്ണമായും പറയാനാകില്ല. കാരണം, ബി.ജെ.പിയുടെ ദേശീയ അധ്യക്ഷൻ രാജിവെച്ച സീറ്റിൽ പരാജയപ്പെടുന്നത് പാർട്ടിയുടെ ദേശീയ പ്രതിച്ഛായയെയാണ് ബാധിക്കുന്നത്. കൂടാതെ, സി.ജെ.പി സമരത്തിന് ശേഷം താഴെത്തട്ടിൽ ജനങ്ങൾക്കിടയിലുണ്ടായ വലിയ രോഷം ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ പ്രതിഫലിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇ.വി.എമ്മുകൾക്ക് വിശ്വാസ്യത നൽകാൻ വേണ്ടി ബി.ജെ.പി തോറ്റുകൊടുത്തതാണെന്ന് പറഞ്ഞാൽ, സി.ജെ.പി സമരങ്ങളിലൂടെ യുവാക്കൾ ഉണ്ടാക്കിയെടുത്ത രാഷ്ട്രീയ മുന്നേറ്റങ്ങളെയും, പ്രശാന്ത് കിഷോർ നടത്തിയ ചിട്ടയായ പ്രവർത്തനങ്ങളെയും വിലകുറച്ചു കാണുന്നതിന് തുല്യമാകും. ഭരണകക്ഷിക്ക് തങ്ങളുടെ തോൽവിയെ മറയ്ക്കാൻ ഈ ‘ഇ.വി.എം വിശ്വാസ്യത’ വാദം ഉപയോഗിക്കാമെങ്കിലും, ജനങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ പ്രതിഷേധത്തെ റദ്ദാക്കാൻ അതിന് കഴിയില്ല.
പുതിയ ബദലുകളുടെ ഉദയം: തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ടി.വി.കെ നൽകിയ പാഠം
ബങ്കിപ്പൂരിൽ പ്രശാന്ത് കിഷോർ വിജയിച്ചതിനെ, കുറച്ചു കാലം മുൻപ് തമിഴ്‌നാട്ടിൽ നടൻ വിജയ്‌യുടെ തമിഴക വെട്രി കഴകം നേടിയ ചരിത്ര വിജയത്തോട് ചേർത്ത് വായിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ രണ്ട് സംഭവങ്ങളും നൽകുന്ന സന്ദേശം ഒന്നാണ്: ഇന്ത്യൻ വോട്ടർമാർ പഴയതും വ്യവസ്ഥാപിതവുമായ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളെ മാത്രം ഇനി ബദലായി കാണാൻ തയ്യാറല്ല. തമിഴ്‌നാട്ടിൽ ദശാബ്ദങ്ങളായി അധികാരത്തിലിരുന്ന ഡി.എം.കെയെയും എ.ഐ.എ.ഡി.എം.കെയെയും, ഒപ്പം ദേശീയ പാർട്ടിയായ ബി.ജെ.പിയെയും തള്ളിക്കളഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് നിലവിൽ രാഷ്ട്രീയത്തിലെ സ്ഥിരം കളിക്കാരനല്ലാത്ത വിജയ്‌യുടെ പാർട്ടിക്ക് ജനങ്ങൾ അധികാരം നൽകിയത്. സി.ജെ.പി സമരത്തിൽ പങ്കെടുത്ത യുവാക്കൾ പരമ്പരാഗത വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനകളെ തള്ളിക്കളഞ്ഞത് പോലെ തന്നെയാണ് തമിഴ്‌നാട്ടിലെ ജനങ്ങൾ പഴയ പാർട്ടികളെ തള്ളിക്കളഞ്ഞത്.
സമാനമായ സാഹചര്യമാണ് ബങ്കിപ്പൂരിലുമുണ്ടായത്. ബി.ജെ.പിയോടുള്ള വിയോജിപ്പ് പ്രകടിപ്പിക്കാൻ ജനങ്ങൾ അവിടെ ആർ.ജെ.ഡിയെയോ കോൺഗ്രസിനെയോ അല്ല തിരഞ്ഞെടുത്തത്, മറിച്ച് പ്രശാന്ത് കിഷോർ എന്ന പുതിയ ബദലിനെയാണ്. സ്ഥിരം രാഷ്ട്രീയക്കാരുടെ വാഗ്ദാന ലംഘനങ്ങളും, അഴിമതിയും, ജനങ്ങളെ ഭിന്നിപ്പിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയവും മടുത്ത ജനങ്ങൾ, വ്യക്തമായ അജണ്ടയും പുതിയ കാഴ്ചപ്പാടുമുള്ളവർക്ക് അവസരം നൽകാൻ തയ്യാറായിരിക്കുന്നു എന്നതാണ് ടി.വി.കെ യുടെയും ജൻ സുരാജിന്റെയും വിജയങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നത്.
വിഭജന രാഷ്ട്രീയത്തിനുള്ള മറുപടിയും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അതിജീവനവും
ധർമേന്ദ്ര പ്രധാനിന്റെ രാജി ആവശ്യപ്പെട്ട് ഉയർന്നുവന്ന കോക്രോച്ച് ജനതാ പാർട്ടി പ്രക്ഷോഭം മുതൽ ബങ്കിപ്പൂരിലെ ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം വരെ നീളുന്ന സംഭവവികാസങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ആരോഗ്യകരമായ അതിജീവനത്തെയാണ് കാണിക്കുന്നത്. ഭരണകൂടം എല്ലാ സംവിധാനങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് വിയോജിപ്പുകളെ അടിച്ചമർത്താൻ ശ്രമിച്ചാലും, ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ വോട്ടവകാശത്തിലൂടെ കൃത്യമായ മറുപടി നൽകും എന്ന് ഈ ഫലങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു.
ബി.ജെ.പിയുടെ ദേശീയ അധ്യക്ഷന്റെ കോട്ടയായിരുന്ന ബങ്കിപ്പൂരിലെ പരാജയം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് മതത്തിന്റെയും വിഭജനത്തിന്റെയും പേരിലുള്ള രാഷ്ട്രീയം ഇനി അധികകാലം വിലപ്പോകില്ല എന്നാണ്. തൊഴിലില്ലായ്മ, വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ തകർച്ച, ഭരണഘടനാ മൂല്യങ്ങളുടെ സംരക്ഷണം എന്നിവയാണ് ജനങ്ങൾ ഇന്ന് പ്രധാനമായി കാണുന്നത്. സമഗ്രാധിപത്യ രീതികളിലൂടെയും അധികാരത്തിന്റെ ഹുങ്കിലൂടെയും ജനങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താം എന്ന് കരുതുന്നവർക്കുള്ള ശക്തമായ താക്കീതാണ് ബങ്കിപ്പൂരിലും ദതിയയിലും മഞ്ജൽപൂരിലും തമിഴ്‌നാട്ടിലുമെല്ലാം ജനങ്ങൾ നൽകിയത്.
പരമ്പരാഗത പ്രതിപക്ഷ പാർട്ടികൾ പരാജയപ്പെടുന്നിടത്ത്, സി.ജെ.പി സമരങ്ങളിലൂടെയും പുതിയ രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെയും ജനങ്ങൾ സ്വയം ബദലുകൾ കണ്ടെത്തുന്നു എന്നത് ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ചലനാത്മകതയെ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. ഈ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലങ്ങൾ കേവലം ചില സീറ്റുകളിലെ ജയപരാജയങ്ങൾ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് സമഗ്രാധിപത്യത്തിനും വിഭജന രാഷ്ട്രീയത്തിനും എതിരെ ഇന്ത്യൻ ജനത ഒറ്റക്കെട്ടായി നൽകുന്ന ശക്തമായ സന്ദേശവുമാണ്.
