2026 ഫെബ്രുവരി 1-ന് ധനമന്ത്രി നിര്മല സീതാരാമന് പാര്ലമെന്റില് അവതരിപ്പിച്ച 12-ാമത് ബജറ്റ് ‘വികസിത് ഭാരതം’ എന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള ചുവടുവെപ്പായാണ് സര്ക്കാര് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. എന്നാല്, ബജറ്റിന്റെ ഉള്ളടക്കം പരിശോധിക്കുമ്പോള് ദീര്ഘകാല സാമ്പത്തിക വളര്ച്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള അവകാശവാദങ്ങളും സാധാരണക്കാരന്റെ ജീവിത യാഥാര്ഥ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വലിയ അന്തരം പ്രകടമാണ്. ഫെഡറല് വ്യവസ്ഥയോടുള്ള സമീപനം, കേരളം ഉള്പ്പെടെയുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളോടുള്ള അവഗണന, കോര്പ്പറേറ്റ് പ്രീണനം എന്നിവ ഈ ബജറ്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഗൗരവതരമായ ചര്ച്ചകള്ക്ക് വഴിവെക്കുന്നു.
ഇന്ത്യയുടെ ഫെഡറല് ഘടനയെ ദുര്ബലപ്പെടുത്തുന്ന സാമ്പത്തിക കേന്ദ്രീകരണമാണ് ഈ ബജറ്റില് പ്രകടമാകുന്നത്. കേന്ദ്രം പിരിച്ചെടുക്കുന്ന ആകെ നികുതി വരുമാനത്തിന്റെ ഏകദേശം 20% മുതല് 25% വരെ സെസ്സും സര്ചാര്ജുമാണ്. ഇതില് നിന്ന് സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്ക് വിഹിതമില്ല, ഇത് സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അര്ഹമായ വിഹിതം കവര്ന്നെടുക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്. 16-ാം ധനകാര്യ കമീഷന് വിതരണ മാനദണ്ഡങ്ങളില് ജനസംഖ്യാ നിയന്ത്രണം നടപ്പാക്കിയ കേരളം പോലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്ക് തിരിച്ചടിയുണ്ടാകുന്ന രീതിയാണ് പിന്തുടരുന്നത്. വിഭവ വിതരണത്തില് (Vertical Devolution) സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്ക് നല്കുന്ന 41% വിഹിതം പ്രായോഗികമായി കുറയുന്ന അവസ്ഥയാണ് നിലവിലുള്ളത്. സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക അധികാരം കവരുന്നത് വഴി താഴെത്തട്ടിലുള്ള ജനവിഭാഗങ്ങള്ക്ക് (എസ്.സി, എസ്.ടി, ഒബിസി) സംസ്ഥാന സര്ക്കാരുകള് നല്കുന്ന നേരിട്ടുള്ള ക്ഷേമപദ്ധതികളുടെ ഫണ്ട് കുറയാന് കാരണമാകുന്നു. രാജ്യം ഏഴ് ശതമാനം വളര്ച്ചാനിരക്ക് നിലനിര്ത്തുന്നു എന്നത് കണക്കുകളില് അഭിമാനകരമാണെങ്കിലും, ഈ വളര്ച്ചയുടെ ഗുണഫലങ്ങള് സമൂഹത്തിന്റെ എല്ലാ തട്ടുകളിലും എത്തുന്നില്ല എന്ന വിമര്ശനം ശക്തമാണ്. ഇതിനെ ‘കെ-ഷെയ്പ്പ്ഡ് ഗ്രോത്ത്’ (K-shaped growth) എന്നാണ് സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധര് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. അതായത്, ഒരു വശത്ത് കോര്പ്പറേറ്റുകളും സമ്പന്നരും അതിവേഗം വളരുമ്പോള്, മറുവശത്ത് സാധാരണക്കാരന്റെ വരുമാനം കുറയുകയോ സ്തംഭിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു.
ഈ ബജറ്റിനെ മൂന്ന് കര്ത്തവ്യ ബജറ്റ് എന്നാണ് ധനമന്ത്രി വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തിക വളര്ച്ച ത്വരിതപ്പെടുത്തുക, ജനങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങള് നിറവേറ്റുക, സമഗ്രമായ വികസനം എന്നിവയാണ് ആ മൂന്ന് കര്ത്തവ്യങ്ങള്.
വിതരണ വശത്ത് (Supply side) ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന സര്ക്കാര്, ഉല്പ്പാദനം കൂട്ടാന് കോര്പ്പറേറ്റുകള്ക്ക് ഇളവുകള് നല്കുന്നു. എന്നാല്, വാങ്ങല് ശേഷിയുള്ള ഒരു ജനതയില്ലാതെ എങ്ങനെയാണ് വളര്ച്ച സുസ്ഥിരമാകുന്നത്. ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ആധുനിക സൗകര്യങ്ങള്ക്കും മുന്ഗണന നല്കുമ്പോള്, അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങളായ വിലക്കയറ്റ നിയന്ത്രണം, മിനിമം വേതനം എന്നിവ ബജറ്റില് വസ്മരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുകയാണ്. സാമൂഹ്യനീതിയുടെ കണ്ണിലൂടെ നോക്കിയാല്, വികസനം നഗരകേന്ദ്രീകൃതവും വന്കിട പദ്ധതികളില് ഒതുങ്ങുന്നതുമാണ്. ഗ്രാമീണ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ ഉത്തേജിപ്പിക്കാന് ബജറ്റില് വ്യക്തമായ റോഡ് മാപ്പില്ല. അതിനാല് മൂന്ന് കര്ത്തവ്യങ്ങളും സന്തുലിതമായി നടപ്പാക്കാനുള്ള ഭാവനയില്ലാത്ത ബജറ്റാണിത്.
അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിന് (Infrastructure) നീക്കിവെച്ച 12.2 ലക്ഷം കോടി രൂപ ദീര്ഘകാലാടിസ്ഥാനത്തില് ഗുണകരമാണ്. റോഡുകള്, റെയില്വേ, തുറമുഖങ്ങള് എന്നിവ വികസിക്കുന്നത് സാമ്പത്തിക ചലനമുണ്ടാക്കും. ഈ നിക്ഷേപങ്ങള് തൊഴിലവസരങ്ങള് സൃഷ്ടിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അവ ഭൂരിഭാഗവും താല്ക്കാലികവും കുറഞ്ഞ വേതനമുള്ളതുമായ അവിദഗ്ധ ജോലികളാണ്. സ്ഥിരമായ തൊഴില് സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്ന വന്കിട വ്യവസായങ്ങള് ഗ്രാമീണ മേഖലകളില് എത്തുന്നില്ല.
ഇന്ത്യന് സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ നട്ടെല്ല് ആഭ്യന്തര ഉപഭോഗമാണ്. ജനങ്ങളുടെ കയ്യില് പണമില്ലാത്ത അവസ്ഥ (Low disposable income) വിപണിയെ ബാധിക്കുന്നു. ആദായനികുതി ഇളവുകള് നാമമാത്രമായതിനാല് മധ്യവര്ഗത്തിന് കാര്യമായ നേട്ടമില്ല. തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതി (MGNREGS) പോലുള്ള പദ്ധതികളുള് അട്ടിമറിച്ചതും ബദലായി നിര്ദ്ദേശിച്ച പദ്ധതിയിലെ വിഹിതത്തിലെ കുറവും ഗ്രാമീണ മേഖലയിലെ ഉപഭോഗം കുറയ്ക്കും. ഇത് ആഭ്യന്തര വിപണിയെ തളര്ത്തുകയും വളര്ച്ചയെ മന്ദീഭവിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും.
ആഗോള അനിശ്ചിതത്വങ്ങള് നിലനില്ക്കുന്ന സാഹചര്യത്തില് കയറ്റുമതിയെയും വിദേശ നിക്ഷേപത്തെയും (FDI) അമിതമായി ആശ്രയിക്കുന്നത് അപകടകരമാണ്. ആഗോള വിപണിയില് തളര്ച്ചയുണ്ടായാല് അത് നേരിട്ട് ഇന്ത്യന് സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ ബാധിക്കും. ആഭ്യന്തരമായ ഉല്പ്പാദനവും ഉപഭോഗവും ഒരേപോലെ വളരുന്ന ‘ആത്മനിര്ഭര്’ മാതൃകയാണ് സാമൂഹ്യനീതി ഉറപ്പാക്കാന് ആവശ്യം.
ഈ ബജറ്റ് വിഭാവനം ചെയ്യുന്ന ഏഴ് ശതമാനം വളര്ച്ച എന്നത് ഒരു ‘ടോപ്പ്-ഡൗണ്’ (Top-down) സമീപനമാണ്. മൂലധന നിക്ഷേപം വര്ധിപ്പിക്കുമ്പോഴും, താഴെത്തട്ടിലുള്ള ജനങ്ങളുടെ വരുമാനം ഉയര്ത്താനും വിലക്കയറ്റം തടയാനും നടപടികളില്ലാത്തത് വലിയൊരു പോരായ്മയാണ്. ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള വലിയ വാഗ്ദാനങ്ങള് നല്കുമ്പോഴും, വര്ത്തമാനകാലത്തെ സാധാരണക്കാരന്റെ അതിജീവനത്തെ ബജറ്റ് ഗൗരവമായി കാണുന്നില്ല.
ഇന്ത്യന് ഭരണഘടന വിഭാവനം ചെയ്യുന്നത് ശക്തമായ ഒരു കേന്ദ്രവും സ്വയംഭരണാധികാരമുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളും ചേര്ന്ന ഫെഡറല് സംവിധാനമാണ്. എന്നാല് 2026-27 ബജറ്റിലെ നിര്ദ്ദേശങ്ങള് പലതും ‘സഹകരണ ഫെഡറലിസം’ (Cooperative Federalism) എന്ന ആശയത്തിന് വിരുദ്ധമായി ‘കേന്ദ്രീകൃത സാമ്പത്തിക നയ’ത്തിലേക്കാണ് വിരല് ചൂണ്ടുന്നത്.
16-ാം ധനകാര്യ കമീഷന് ശുപാര്ശ പ്രകാരം കേന്ദ്ര നികുതിയുടെ 41 ശതമാനം സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്ക് നല്കണം. എന്നാല്, ഇവിടെയാണ് കേന്ദ്രം സാങ്കേതികമായ ഒരു കളി നടത്തുന്നത്. കേന്ദ്രം പിരിച്ചെടുക്കുന്ന ആകെ വരുമാനത്തില് സെസ്സുകളും സര്ചാര്ജുകളും (ഉദാഹരണത്തിന് കൃഷി കല്യാണ് സെസ്സ്, വിദ്യാഭ്യാസ സെസ്സ്) വര്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇവ സംസ്ഥാനങ്ങളുമായി പങ്കുവെക്കേണ്ടതില്ല (Divisible Pool-ല് വരില്ല).
നിലവില് കേന്ദ്രത്തിന്റെ ആകെ വരുമാനത്തിന്റെ ഏകദേശം 25 ശതമാനത്തോളം ഇത്തരത്തില് സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്ക് പങ്കുവെക്കാത്ത ഇനങ്ങളാണ്. ഇത് ഫലത്തില് സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്ക് ലഭിക്കേണ്ട കൃത്യമായ വിഹിതത്തെ 29-30 ശതമാനത്തിലേക്ക് ചുരുക്കുന്നു. ഇത് സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സാമൂഹ്യക്ഷേമ പദ്ധതികളെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്നു.
ബജറ്റില് പല പദ്ധതികളും ‘ചലഞ്ച് മോഡ്’ വഴി നടപ്പാക്കുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. കേന്ദ്രം നിശ്ചയിക്കുന്ന മാനദണ്ഡങ്ങള്ക്കനുസരിച്ച് മത്സരിച്ച് വിജയിക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്ക് മാത്രം ഫണ്ട് നല്കുന്ന രീതിയാണിത്. പി.എം ശ്രീയെപ്പോലെ ഹിന്ദുത്വയുടെ കണ്ടീഷനാണ് മിക്കപ്പോഴും വെയ്ക്കാറുള്ള മാനദണ്ഡം. ബി.ജെപി ഭരിക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്ക് കൂടുതല് ഫണ്ട് ലഭിക്കാനും, പ്രതിപക്ഷ പാര്ട്ടികള് ഭരിക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളും പിന്നോക്കാവസ്ഥയിലുള്ളതോ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ പ്രത്യേകതകളുള്ളതോ ആയ സംസ്ഥാനങ്ങളും പിന്തള്ളപ്പെടാനും ഇത് കാരണമാകും.
അസമത്വം പരിഹരിക്കുക എന്നതാണ് ബജറ്റിന്റെ ലക്ഷ്യമെങ്കില് പിന്നോക്കം നില്ക്കുന്ന മേഖലകള്ക്ക് പ്രത്യേക പരിഗണന നല്കുകയാണ് വേണ്ടത്. മത്സരം എന്ന പേരില് ഫണ്ട് നിഷേധിക്കുന്നത് ഫെഡറല് നീതിയല്ല. സംസ്ഥാനങ്ങള് എടുക്കുന്ന കടമെടുപ്പിന് (Borrowing Limit) കേന്ദ്രം കര്ശന നിയന്ത്രണങ്ങള് ഏര്പ്പെടുത്തുന്നു. എന്നാല്, കേന്ദ്രം നിയന്ത്രണമില്ലാതെ കടമെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കേരളം ഉള്പ്പെടെയുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങള് സുപ്രീം കോടതിയില് വരെ ഈ വിഷയത്തില് പ്രതിഷേധം അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്. സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ കിഫ്ബി (KIIFB) പോലുള്ള വികസന നിധികളെ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പൊതുവായ കടമെടുപ്പ് പരിധിയില് ഉള്പ്പെടുത്തുന്നത് സാമ്പത്തിക ശ്വാസംമുട്ടിക്കലാണ്.
തെലങ്കാന മന്ത്രി ശ്രീധര് ബാബു ഉള്പ്പെടെയുള്ളവര് ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയതുപോലെ, ‘സബ് കാ സാത്ത് സബ് കാ വികാസ്’ എന്നത് വെറും മുദ്രാവാക്യമായി മാറുന്നു. പ്രതിപക്ഷ സംസ്ഥാനങ്ങളോട് കാണിക്കുന്ന അവഗണനയും ബിജെപി ഭരിക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്കോ അല്ലെങ്കില് സഖ്യകക്ഷികള് ഭരിക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്കോ (ഉദാഹരണത്തിന് ആന്ധ്രാപ്രദേശ്, ബീഹാര്) നല്കുന്ന അമിത പരിഗണനയും ഫെഡറല് വ്യവസ്ഥയെ തകര്ക്കുന്നതാണ്.
ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, ക്രമസമാധാനം തുടങ്ങിയ സുപ്രധാന മേഖലകള് സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ പരിധിയിലാണ് വരുന്നത്. കേന്ദ്രം വിഭവങ്ങള് കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോള്, സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതത്തെ നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്ന ഈ മേഖലകളില് നിക്ഷേപം നടത്താന് സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്ക് കഴിയാതെ വരുന്നു. ഇത് രാജ്യത്തെ താഴെത്തട്ടിലുള്ള ജനങ്ങളുടെ സാമൂഹ്യ വളര്ച്ചയെ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നു.
കേരളത്തോടും അവഗണനയുടെ ആവര്ത്തനം
ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വികസന സ്വപ്നങ്ങളെ കേന്ദ്ര ബജറ്റ് എങ്ങനെ തളര്ത്തുന്നു എന്നതിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ് ഈ വര്ഷത്തെ ബജറ്റും കേരളത്തോട് സ്വീകരിച്ച നിലപാട്. കേരളം പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഉന്നയിക്കുന്ന ആവശ്യമാണ് കോഴിക്കോട് കിനാലൂരില് ഒരു എയിംസ് വേണമെന്നത്. ഇതിനായി സ്ഥലം ഏറ്റെടുപ്പ് ഉള്പ്പെടെയുള്ള നടപടികള് സംസ്ഥാനം പൂര്ത്തിയാക്കിയിട്ടും ഇത്തവണയും ബജറ്റില് കേരളത്തെ തഴഞ്ഞു. മറ്റു പല സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്കും ഒന്നിലധികം എയിംസുകള് അനുവദിക്കുമ്പോള്, മികച്ച ആരോഗ്യ മാതൃകയുള്ള കേരളത്തോട് കാണിക്കുന്ന ഈ വിവേചനം സാമൂഹ്യനീതിയുടെ ലംഘനമാണ്.
റെയില്വേ വികസനത്തില് കേരളം നേരിടുന്ന അവഗണന ഇത്തവണയും തുടരുന്നു. സ്റ്റേഷന് നവീകരണത്തിന് തുച്ഛമായ തുക മാത്രം നീക്കിവെക്കുമ്പോള്, സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങള്ക്കും ഇരട്ടപ്പാത നിര്മാണത്തിനും വേണ്ടത്ര വിഹിതമില്ല. കേരളത്തിലെ ട്രെയിനുകളുടെ വേഗത വര്ധിപ്പിക്കാനുള്ള കൃത്യമായ പ്രോജക്റ്റുകള് ബജറ്റിലില്ല. കേരളത്തിന്റെ കടമെടുപ്പ് പരിധിയില് (Borrowing Limit) ഏര്പ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന കടുത്ത നിയന്ത്രണങ്ങള് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ നിത്യനിദാന ചെലവുകളെയും ക്ഷേമ പദ്ധതികളെയും ബാധിക്കുന്നു. ശമ്പളം, പെന്ഷന്, ലോട്ടറി ക്ഷേമനിധി തുടങ്ങിയ സാധാരണക്കാരെ ബാധിക്കുന്ന മേഖലകളെയാണ് ഈ സാമ്പത്തിക നിയന്ത്രണം ഏറ്റവും കൂടുതല് തളര്ത്തുന്നത്. കേന്ദ്രം സ്വന്തം കടമെടുപ്പ് പരിധി വര്ധിപ്പിക്കുമ്പോള് സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ കൈകാലുകള് കെട്ടിയിടുന്ന സമീപനമാണ് സ്വീകരിക്കുന്നത്. കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ നട്ടെല്ലായ റബ്ബര് കൃഷിക്കാരെ ബജറ്റ് പൂര്ണ്ണമായും കൈവിട്ടു. റബ്ബറിന്റെ ഇറക്കുമതി തീരുവ വര്ധിപ്പിക്കണമെന്നോ, താങ്ങുവില 250 രൂപയാക്കി ഉയര്ത്തണമെന്നോ ഉള്ള ആവശ്യങ്ങള് പരിഗണിക്കപ്പെട്ടില്ല. കുരുമുളക്, ഏലം, കാപ്പി തുടങ്ങിയ വിളകളുടെ ഉല്പ്പാദനക്ഷമത വര്ധിപ്പിക്കാനോ കര്ഷകര്ക്ക് ഇന്ഷുറന്സ് പരിരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാനോ ഉള്ള വന്കിട പദ്ധതികള് ബജറ്റിലില്ല.
തീരദേശ സംരക്ഷണത്തിനും കടലാക്രമണം തടയുന്നതിനും വലിയ പാക്കേജുകള് പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്ന കേരളത്തിന് ‘ടര്ട്ടില് ട്രയല്സ്’ (ആമകളുടെ സംരക്ഷണം) പോലുള്ള പരിമിതമായ പദ്ധതികള് നല്കിയത് ഒരു തമാശയായി മാത്രമേ കാണാന് കഴിയൂ. കേരളത്തിലെ ലക്ഷക്കണക്കിന് വരുന്ന മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളുടെ പുനരധിവാസത്തിനോ തീരസംരക്ഷണത്തിനോ വേണ്ടിയുള്ള ക്രിയാത്മകമായ പദ്ധതികള് ബജറ്റിലില്ല. കേരളം മികച്ച രീതിയില് നടപ്പാക്കുന്ന സാമൂഹ്യക്ഷേമ പദ്ധതികളെ തകര്ക്കുന്ന രീതിയിലുള്ള സാമ്പത്തിക നയങ്ങളാണ് കേന്ദ്രം പിന്തുടരുന്നത്. വികസനത്തിന്റെ കാര്യത്തില് രാഷ്ട്രീയ വിവേചനം കാണിക്കുന്നത് ഇന്ത്യയുടെ ഫെഡറല് ഭരണഘടനയ്ക്കും സഹകരണ ഫെഡറലിസത്തിനും വലിയ ഭീഷണിയാണ്. വിലക്കയറ്റം നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള കൃത്യമായ പദ്ധതികള് ബജറ്റില് കാണാനില്ല. സാധാരണക്കാരന്റെ അടുക്കള ബജറ്റിനെ ബാധിക്കുന്ന അവശ്യസാധനങ്ങളുടെ വില കുറയ്ക്കാന് എക്സൈസ് ഡ്യൂട്ടിയിലോ ജിഎസ്ടിയിലോ ഇളവുകള് പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടില്ല. പട്ടികജാതി, പട്ടികവര്ഗ വിഭാഗങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി വിഹിതം അനുവദിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അത് ജനസംഖ്യാനുപാതികമല്ല എന്ന പരാതി നിലനില്ക്കുന്നു. ആദിവാസി മേഖലയിലെ വികസനത്തിനായി പുതിയ പദ്ധതികള് പ്രഖ്യാപിക്കുമ്പോഴും കൃത്യമായ ഫണ്ട് ലഭ്യത ഉറപ്പാക്കുന്നില്ല.
ഈ ബജറ്റും കോര്പ്പറേറ്റ് താല്പ്പര്യങ്ങള് സംരക്ഷിക്കുന്നതാണെന്ന വിമര്ശനം ശക്തമാണ്. കോര്പ്പറേറ്റ് നികുതിയില് ഇളവുകള് തുടരുമ്പോള്, ഇടത്തരക്കാര്ക്ക് ആദായനികുതി സ്ലാബുകളില് വലിയ മാറ്റങ്ങള് ലഭിച്ചില്ല. പുതിയ ഇന്കം ടാക്സ് നിയമം (Income Tax Act 2025) 2026 ഏപ്രില് മുതല് പ്രാബല്യത്തില് വരുമെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, അത് നികുതി ഭാരം കുറയ്ക്കുമോ അതോ സങ്കീര്ണ്ണതകള് വര്ധിപ്പിക്കുമോ എന്നത് കാത്തിരുന്ന് കാണേണ്ടതാണ്. ഗള്ഫ് മലയാളികള് ഉള്പ്പെടെയുള്ള പ്രവാസികള്ക്ക് വിദേശത്തെ ആസ്തികള് വെളിപ്പെടുത്താന് അനുവദിച്ച ആറുമാസത്തെ ഇളവ് മാത്രമാണ് ആശ്വാസകരമായ ഒരു നീക്കം.
തൊഴിലില്ലായ്മ രാജ്യം നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളിയായി തുടരുമ്പോള്, തൊഴിലവസരങ്ങള് സൃഷ്ടിക്കാന് ക്രിയാത്മകമായ പദ്ധതികള് ബജറ്റിലില്ല. നിര്മാണ മേഖലയിലും (Manufacturing) സേവന മേഖലയിലും പുതിയ കമ്മിറ്റികള് രൂപീകരിക്കുമെന്ന പ്രഖ്യാപനം മാത്രമാണുള്ളത്. തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതിയുടെ (MGNREGS) വിഹിതം വെട്ടിക്കുറയ്ക്കുന്നത് ഗ്രാമീണ മേഖലയിലെ തൊഴിലാളികളെ സാരമായി ബാധിക്കും. തൊഴിലാളികളുടെ സാമൂഹിക സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുന്ന നടപടികളും ബജറ്റില് വേണ്ടത്രയില്ല.
സ്ത്രീ ശാക്തീകരണത്തിനായി ‘ലഖ്പതി ദീദി’ (Lakhpati Didi) പദ്ധതിയും ‘SHE-Marts’ ഉം ബജറ്റ് ഉയര്ത്തിക്കാട്ടുന്നു. എന്നാല്, ജെന്ഡര് ബജറ്റിംഗിനായുള്ള ആകെ വിഹിതം പരിശോധിക്കുമ്പോള് അത് ഇപ്പോഴും തുച്ഛമാണ്. സ്ത്രീകളുടെ ആരോഗ്യ-വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലകളില് വലിയ നിക്ഷേപങ്ങള് ആവശ്യമാണെന്നിരിക്കെ, പെണ്കുട്ടികള്ക്കായി എല്ലാ ജില്ലകളിലും ഹോസ്റ്റലുകള് നിര്മിക്കുമെന്ന പ്രഖ്യാപനം സ്വാഗതാര്ഹമാണെങ്കിലും അത് എത്രത്തോളം പ്രായോഗികമാകുമെന്ന് കണ്ടറിയണം.
2026-27 ബജറ്റ് വികസനത്തിന്റെ തിളങ്ങുന്ന കണക്കുകള് നിരത്തുമ്പോഴും അത് പൊള്ളയാണെന്നും സാധാരണക്കാരന്റെയും സംസ്ഥാനങ്ങളുടെയും ആശങ്കകള് പരിഹരിക്കാന് പോന്നതല്ലെന്നും വ്യക്തമാണ്. കോര്പ്പറേറ്റ് അനുകൂല നയങ്ങളും ഫെഡറല് വിരുദ്ധ സമീപനങ്ങളും ബജറ്റിന്റെ തിളക്കം കുറയ്ക്കുന്നു. കേരളം പോലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളോട് കാണിക്കുന്ന വിവേചനം രാജ്യത്തിന്റെ മൊത്തത്തിലുള്ള വികസനത്തെയും ബാധിക്കുന്നതാണ്. ദീര്ഘകാല വളര്ച്ചയെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വപ്നങ്ങള്ക്കപ്പുറം, ജനങ്ങളുടെ നിത്യജീവിതത്തിലെ പ്രതിസന്ധികള്ക്ക് പരിഹാരം കാണുന്ന ഒരു ബജറ്റായി ഇതിനെ വിശേഷിപ്പിക്കാനാവില്ല.
