ഇന്ത്യയുടെ ഖനന നിയമങ്ങളില് കേന്ദ്രസര്ക്കാര് വരുത്തുന്ന വിപ്ലവകരമെന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഭേദഗതികള് സത്യത്തില് രാജ്യത്തിന്റെ പ്രകൃതിവിഭവങ്ങള് കോര്പ്പറേറ്റുകള്ക്ക് തളികയില് വെച്ച് നീട്ടുന്നതിന് തുല്യമാണ്. 1957-ലെ മൈന്സ് ആന്ഡ് മിനറല്സ് (ഡെവലപ്മെന്റ് ആന്ഡ് റെഗുലേഷന്) നിയമത്തില് വരുത്തുന്ന മാറ്റങ്ങള് സാധാരണക്കാരന്റെയും പരിസ്ഥിതിയുടെയും താല്പ്പര്യങ്ങളെയല്ല, മറിച്ച് വന്കിട ഖനന ലോബികളുടെ താല്പ്പര്യങ്ങളെയാണ് സംരക്ഷിക്കുന്നത്. ‘ഇഷ്ടം പോലെ വാരാം’ എന്ന സാഹചര്യം ഒരുക്കുന്നതിലൂടെ സര്ക്കാര് ലക്ഷ്യമിടുന്നത് വികസനമല്ല, മറിച്ച് രാജ്യത്തിന്റെ പൊതുസമ്പത്ത് ചുരുക്കം ചില കോര്പ്പറേറ്റ് സുഹൃത്തുക്കള്ക്ക് വീതിച്ചു നല്കുക എന്നതാണ്.
അനുഭവങ്ങള് നല്കുന്ന പാഠം
മുന്കാലങ്ങളില് ഖനന മേഖലയില് നടന്ന അഴിമതികള് പരിശോധിച്ചാല് ഈ ഭേദഗതി എത്രത്തോളം അപകടകരമാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെടും. കര്ണാടകയിലെ ബെല്ലാരിയില് റെഡ്ഡി സഹോദരന്മാരുടെ നേതൃത്വത്തില് നടന്ന നിയമവിരുദ്ധ ഖനനത്തിലൂടെ ലക്ഷക്കണക്കിന് കോടി രൂപയുടെ പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളാണ് കൊള്ളയടിക്കപ്പെട്ടത്. നിയന്ത്രണങ്ങള് ഉള്ളപ്പോള് പോലും ഇത്ര വലിയ കൊള്ള നടന്നുവെങ്കില്, സ്ഥലപരിധി കൂടി എടുത്തുമാറ്റുന്നതോടെ ‘ഖനന രാജാക്കന്മാര്ക്ക്’ നിയമപരമായ പരിരക്ഷയോടെ തന്നെ കൊള്ള തുടരാം.
കല്ക്കരി പാടങ്ങള് ലേലം കൂടാതെ നല്കിയ പഴയ വിവാദമായ കോള് സ്കാം (Coal Scam) ഉദാഹരണമായി എടുത്തുകൊണ്ട്, നിലവിലെ ഖനന നിയമ ഭേദഗതികള് എങ്ങനെയാണ് മറ്റൊരു വലിയ ‘കൊള്ളയ്ക്ക്’ വഴിമരുന്നിടുന്നത് എന്നതിനെക്കുറിച്ച് താഴെ വിശദീകരിക്കുന്നു:
2012-ല് കംപ്ട്രോളര് ആന്ഡ് ഓഡിറ്റര് ജനറല് (CAG) കണ്ടെത്തിയ ‘കോള് സ്കാം’, കല്ക്കരി പാടങ്ങള് ലേലം വിളിക്കാതെ തന്നിഷ്ടപ്രകാരം കോര്പ്പറേറ്റുകള്ക്ക് നല്കിയത് വഴിയുണ്ടായ ലക്ഷക്കണക്കിന് കോടി രൂപയുടെ നഷ്ടത്തെക്കുറിച്ചായിരുന്നു. അന്ന് നടന്നത് ‘പിന്വാതില്’ നിയമനങ്ങളായിരുന്നെങ്കില്, ഇന്ന് ലേല നടപടികളില് ഇളവുകള് വരുത്തുന്നത് നിയമപരമായ പരിരക്ഷയോടെ കോര്പ്പറേറ്റുകളെ സഹായിക്കാനാണ്. 2023-ല് തന്ത്രപ്രധാന മൂലകങ്ങളുടെ ഖനനത്തിന് ലേലം കൊണ്ടുവന്നെങ്കിലും കമ്പനികള് താല്പര്യം കാണിച്ചില്ല എന്ന കാരണത്താല് ലേല വിജ്ഞാപനങ്ങളില് മാറ്റം വരുത്താന് കേന്ദ്രം തീരുമാനിച്ചു. ഇത് കമ്പനികള്ക്ക് കൂടുതല് ഇളവുകള് നല്കി പ്രകൃതിവിഭവങ്ങള് കുറഞ്ഞ വിലയ്ക്ക് കൈമാറാനുള്ള തന്ത്രമാണ്.
പഴയ വിവാദത്തില് കമ്പനികള്ക്ക് നേരിട്ട് ഭൂമി നല്കിയെങ്കില്, പുതിയ ഭേദഗതിയില് ഖനനത്തിനുള്ള സ്ഥലപരിധി (10 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റര്) പൂര്ണ്ണമായും എടുത്തുമാറ്റുന്നതിലൂടെ വന്കിട കമ്പനികള്ക്ക് ഒരു സംസ്ഥാനത്തെ ധാതുസമ്പത്ത് മുഴുവന് കുത്തകയാക്കാന് അവസരം ലഭിക്കുന്നു. ഇത് ‘അദാനി ഗ്രൂപ്പ്’ പോലുള്ള വന്കിട ലോബികള്ക്ക് വിപണിയില് ഏകപക്ഷീയമായ അധികാരം നല്കും. വ്യവസായ സംരംഭങ്ങള് വേണോ വേണ്ടയോ എന്ന് തീരുമാനിക്കാനുള്ള തദ്ദേശസ്ഥാപനങ്ങളുടെ അധികാരം ഉദ്യോഗസ്ഥരിലും ഗവണ്മെന്റുകളിലും നിക്ഷിപ്തമാക്കിയത് വഴി ഭരണപരമായ സുതാര്യത ഇല്ലാതായി. ഇത് കോള് സ്കാമിലേതുപോലെ ജനകീയ പങ്കാളിത്തമില്ലാത്ത അഴിമതികള്ക്ക് വീണ്ടും കളമൊരുക്കുന്നു. പൊതുഖജനാവിലേക്ക് എത്തേണ്ട വികസന പണം വന്കിട കമ്പനികളുടെ ലാഭമായി മാറുന്നത് അഴിമതിയാണ്. ജനങ്ങളുടെ പണം സമ്പൂര്ണ്ണമായി ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നതിന് പകരം കോര്പ്പറേറ്റുകളിലേക്ക് ഒഴുകുന്നത് തടയാന് രാഷ്ട്രീയ ജാഗ്രത ആവശ്യമാണ്.
കേന്ദ്രസര്ക്കാരിന്റെ ഗൂഢലക്ഷ്യങ്ങള്
ഈ നിയമപരിഷ്കാരങ്ങള് കേവലം സാമ്പത്തിക പുരോഗതി ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ളതല്ല, മറിച്ച് രാജ്യത്തിന്റെ പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളുടെ മേലുള്ള നിയന്ത്രണം കേന്ദ്രീകൃതമാക്കാനും അത് തങ്ങളുടെ വേണ്ടപ്പെട്ട കോര്പ്പറേറ്റുകള്ക്ക് കൈമാറാനുമുള്ള ആസൂത്രിതമായ നീക്കമാണ്.
ക്രിട്ടിക്കല് മിനറല്സ് മിഷനും കോര്പ്പറേറ്റ് നിയന്ത്രണവും
ലിഥിയം, കോബാള്ട്ട്, ടൈറ്റാനിയം, പ്ലാറ്റിനം തുടങ്ങിയ 29 തന്ത്രപ്രധാന മൂലകങ്ങളെ (Critical Minerals) ഖനനം ചെയ്യാനുള്ള അധികാരം സ്വകാര്യ മേഖലയ്ക്ക് നല്കുന്നത് വഴി ഊര്ജ്ജ-സാങ്കേതിക മേഖലകളുടെ നിയന്ത്രണം കോര്പ്പറേറ്റുകള്ക്ക് കൈമാറുകയാണ് കേന്ദ്രം.
ഉദാഹരണം: ഇലക്ട്രിക് വാഹനങ്ങളുടെയും സ്മാര്ട്ട് ഫോണുകളുടെയും ബാറ്ററികള് നിര്മ്മിക്കാന് അവശ്യമായ ‘ലിഥിയം’ ജമ്മു കശ്മീരില് കണ്ടെത്തിയതിന് പിന്നാലെയാണ് ലേല നടപടികളില് മാറ്റം വരുത്തിയത്.
ലക്ഷ്യം: ഊര്ജ്ജ സുരക്ഷയുടെ പേരില് അദാനി, വേദാന്ത തുടങ്ങിയ ഗ്രൂപ്പുകള്ക്ക് ഈ വിപണിയില് ഏകപക്ഷീയമായ അധികാരം നല്കുക. ലേല നടപടികള് ലഘൂകരിക്കുന്നതിലൂടെ ചുരുങ്ങിയ വിലയ്ക്ക് ഈ വിഭവങ്ങള് സ്വന്തമാക്കാന് അവര്ക്ക് സാധിക്കും.
സംസ്ഥാനങ്ങളെ ദുര്ബലപ്പെടുത്തലും ഫെഡറല് സംവിധാനത്തോടുള്ള വെല്ലുവിളിയും
ഇന്ത്യന് ഭരണഘടനയനുസരിച്ച് ധാതുസമ്പത്തിന്മേല് സംസ്ഥാനങ്ങള്ക്കുള്ള അധികാരം ലേല നടപടികളിലെ കേന്ദ്ര ഇടപെടലിലൂടെ ഇല്ലാതാകുകയാണ്. മുന്പ് സംസ്ഥാന സര്ക്കാരുകള്ക്ക് നല്കിയിരുന്ന പല അധികാരങ്ങളും ഇപ്പോള് കേന്ദ്രത്തിന്റെ കൈപ്പിടിയിലായി. സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ വരുമാന സ്രോതസ്സായ ഖനന റോയല്റ്റിയില് പോലും കേന്ദ്രത്തിന് നിയന്ത്രണം കൊണ്ടുവരാന് പുതിയ ഭേദഗതികള് ശ്രമിക്കുന്നു. പ്രതിപക്ഷ പാര്ട്ടികള് ഭരിക്കുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളില് കേന്ദ്രത്തിന് താല്പ്പര്യമുള്ള കമ്പനികള്ക്ക് ഖനന അനുമതി നല്കുന്നത് വലിയ രാഷ്ട്രീയ സംഘര്ഷങ്ങള്ക്ക് കാരണമാകുന്നു. ഇത് സംസ്ഥാന സര്ക്കാരുകളുടെ ഭരണഘടനാപരമായ സ്വയംഭരണത്തിന് മേലുള്ള കടന്നുകയറ്റമാണ്.
ഇലക്ടറല് ബോണ്ട് കണക്ഷനും പണക്കൊഴുപ്പും
ഖനന അനുമതികള് ലഭിച്ച കമ്പനികള് രാഷ്ട്രീയ പാര്ട്ടികള്ക്ക് (പ്രത്യേകിച്ച് ഭരണകക്ഷിക്ക്) നല്കുന്ന വന്തോതിലുള്ള ഫണ്ടിംഗും നിയമഭേദഗതികളും തമ്മില് ആഴത്തിലുള്ള ബന്ധമുണ്ടെന്ന് സുപ്രീം കോടതി പുറത്തുവിട്ട ഇലക്ടറല് ബോണ്ട് വിവരങ്ങള് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഖനന ലേലങ്ങളില് പങ്കെടുക്കുന്ന കമ്പനികള് ഇലക്ടറല് ബോണ്ടുകള് വഴി കോടിക്കണക്കിന് രൂപ സംഭാവന നല്കിയതിന് തൊട്ടുപിന്നാലെ അവര്ക്ക് അനുകൂലമായ രീതിയില് നിയമങ്ങള് മാറുന്ന സാഹചര്യം നേരത്തേ വ്യക്തമായതാണ്.
ഉദാഹരണം: വേദാന്ത ഗ്രൂപ്പ് ഇലക്ടറല് ബോണ്ട് വഴി വലിയ തുകകള് നല്കിയതും ഖനന നയങ്ങളിലെ ഇളവുകളും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം വലിയ ചര്ച്ചയായിരുന്നു. ഖനന മേഖലയിലെ നിയന്ത്രണങ്ങള് നീക്കുമ്പോള്, അതിന്റെ ഉപഭോക്താക്കള് ഈ കമ്പനികളാണെന്നത് പരസ്യമായ രഹസ്യമാണ്.
ഉദ്യോഗസ്ഥ മേധാവിത്വവും സുതാര്യതയില്ലായ്മയും
വ്യവസായ സംരംഭങ്ങള് വേണോ വേണ്ടയോ എന്ന് തീരുമാനിക്കാനുള്ള തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ അധികാരം ഉദ്യോഗസ്ഥരിലും ഗവണ്മെന്റുകളിലും നിക്ഷിപ്തമാക്കിയത് പഞ്ചായത്തീരാജ് സങ്കല്പ്പത്തെ തന്നെ റദ്ദ് ചെയ്യുന്ന ഒന്നാണ്. ലേല വിജ്ഞാപനങ്ങളില് മാറ്റം വരുത്താനുള്ള അധികാരം കേന്ദ്രം ഏറ്റെടുക്കുന്നതോടെ ജനകീയ പങ്കാളിത്തവും സുതാര്യതയും ഇല്ലാതാകുന്നു.
പാരിസ്ഥിതികവും സാമൂഹികവുമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങള്
പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തെക്കുറിച്ച് വലിയ ചോദ്യങ്ങളാണ് ഈ ഭേദഗതി ഉയര്ത്തുന്നത്. ഇന്ത്യയുടെ ഖനന നിയമങ്ങളില് കേന്ദ്രസര്ക്കാര് വരുത്തുന്ന വിപ്ലവകരമെന്നു വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഭേദഗതികള് സത്യത്തില് രാജ്യത്തിന്റെ പ്രകൃതിവിഭവങ്ങള് കോര്പ്പറേറ്റുകള്ക്ക് തളികയില് വെച്ച് നീട്ടുന്നതിന് തുല്യമാണ്. 1957-ലെ മൈന്സ് ആന്ഡ് മിനറല്സ് (ഡെവലപ്മെന്റ് ആന്ഡ് റെഗുലേഷന്) നിയമത്തില് വരുത്തുന്ന മാറ്റങ്ങള് സാധാരണക്കാരന്റെയും പരിസ്ഥിതിയുടെയും താല്പ്പര്യങ്ങളെയല്ല, മറിച്ച് വന്കിട ഖനന ലോബികളുടെ താല്പ്പര്യങ്ങളെയാണ് സംരക്ഷിക്കുന്നത്. ‘ഇഷ്ടം പോലെ വാരാം’ എന്ന സാഹചര്യം ഒരുക്കുന്നതിലൂടെ സര്ക്കാര് ലക്ഷ്യമിടുന്നത് വികസനമല്ല, മറിച്ച് രാജ്യത്തിന്റെ പൊതുസമ്പത്ത് ചുരുക്കം ചില കോര്പ്പറേറ്റ് സുഹൃത്തുക്കള്ക്ക് വീതിച്ചു നല്കുക എന്നതാണ്. ഖനനത്തിന് മുന്പുള്ള സര്വ്വേ നടപടികളുടെയും ലൈസന്സിന്റെയും കാലാവധി കുറയ്ക്കുന്നത് പരിസ്ഥിതി ആഘാത പഠനങ്ങളെ (EIA) അപ്രസക്തമാക്കും.
സ്ഥലപരിധി ഒഴിവാക്കലും കുത്തകവത്കരണവും
നിലവിലെ നിയമപ്രകാരം ഒരു കമ്പനിക്ക് ഒരു സംസ്ഥാനത്ത് ഖനനം ചെയ്യാവുന്ന സ്ഥലത്തിന് 10 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റര് എന്ന പരിധി നിശ്ചയിച്ചിരുന്നു. ഇത് വന്കിട കമ്പനികള് എല്ലാ ഖനികളും സ്വന്തമാക്കുന്നത് തടയാനും ചെറുകിടക്കാര്ക്ക് അവസരം നല്കാനുമായിരുന്നു. എന്നാല്, പുതിയ ഭേദഗതി ഈ പരിധി പൂര്ണ്ണമായും എടുത്തുമാറ്റുന്നു.
ഓസ്ട്രേലിയയിലെ കാര്മൈക്കല് ഖനി മുതല് ഇന്ത്യയിലെ കല്ക്കരി ഖനികള് വരെ നീളുന്ന അദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ സാമ്രാജ്യത്തിന് ഈ ഭേദഗതി വലിയ മുതല്ക്കൂട്ടാകും. സ്ഥലപരിധി ഇല്ലാതാകുന്നതോടെ ഒരു സംസ്ഥാനത്തെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഖനന മേഖലകള് മുഴുവന് ഒരു കമ്പനിക്ക് തന്നെ ലേലത്തിലൂടെ സ്വന്തമാക്കാന് സാധിക്കും.
ലിഥിയം, സ്വര്ണ്ണം, ചെമ്പ് തുടങ്ങിയ തന്ത്രപ്രധാന മൂലകങ്ങളുടെ ഖനനത്തില് കണ്ണുവെച്ചിരിക്കുന്ന വേദാന്ത (Vedanta), ജിന്ഡാല് സ്റ്റീല് (JSW) തുടങ്ങിയ കമ്പനികള്ക്ക് ലേല നടപടികളിലെ ഇളവുകള് വലിയ ലാഭമുണ്ടാക്കും.
വിദേശ നിക്ഷേപം ആകര്ഷിക്കാനാണ് ഈ നീക്കമെന്ന് സര്ക്കാര് അവകാശപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഇത് വിദേശ ഖനന ഭീമന്മാര്ക്ക് ഇന്ത്യന് മണ്ണ് യഥേഷ്ടം തുരന്നു വാരാനുള്ള അനുവാദപത്രമാണ്.
ഹസ്ദിയോ അരണ്ട് (Hasdeo Arand) എന്ന ഛത്തീസ്ഗഡിലെ ഈ വനമേഖല അദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ കല്ക്കരി ഖനനത്തിനായി വിട്ടുകൊടുക്കുന്നത് വലിയ ജനകീയ പ്രതിരോധത്തിന് കാരണമായിട്ടുണ്ട്. വനഭൂമി വിട്ടുകൊടുക്കുമ്പോള് അവിടെയുള്ള ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങളുടെ ‘ഗ്രാമസഭ’കളുടെ അധികാരം കേന്ദ്രം കവര്ന്നെടുക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. കേന്ദ്രസര്ക്കാര് കൊണ്ടുവരുന്ന ഖനന നിയമഭേദഗതികള് അദാനി അടക്കമുള്ള ഖനന ലോബികള്ക്ക് ഇന്ത്യയുടെ പ്രകൃതിസമ്പത്ത് കൊള്ളയടിക്കാനുള്ള ലൈസന്സാണ്. സ്ഥലപരിധി ഒഴിവാക്കുന്നതും ലേല നടപടികള് ലഘൂകരിക്കുന്നതും രാജ്യത്തിന്റെ സുസ്ഥിര വികസനത്തിന് വിരുദ്ധമാണ്. വരുംതലമുറയ്ക്കായി മണ്ണും വെള്ളവും വായുവും സംരക്ഷിക്കാന് ഇത്തരം കോര്പ്പറേറ്റ് പ്രീണന നയങ്ങള്ക്കെതിരെ ജനാധിപത്യപരമായ പോരാട്ടങ്ങള് അനിവാര്യമാണ്.
