കേരള ശാസ്ത്ര സാഹിത്യ പരിഷത്തിന്റെ പ്രമുഖ നേതാവും ആണവ ശാസ്ത്രജ്ഞനുമായിരുന്ന ഡോ. എം.പി. പരമേശ്വരൻ അവതരിപ്പിച്ച ‘നാലാം ലോക സിദ്ധാന്തം’ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത്രയധികം ചർച്ചയായത്? 30 വർഷത്തോളം സിപിഐ(എം) പ്രവർത്തകനായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തെ പാർട്ടിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കാൻ വരെ വഴിവെച്ച ആ ആശയത്തിന്റെ പിന്നിലെ രാഷ്ട്രീയ പശ്ചാത്തലം എന്താണ്? എന്തായിരുന്നു ഈ സിദ്ധാന്തത്തിലേക്ക് നയിച്ച സാമൂഹിക സാഹചര്യം?
സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ പതനം (1990-കൾ): കേന്ദ്രീകൃത സോഷ്യലിസ്റ്റ് മാതൃക തകർന്നടിഞ്ഞതോടെ, “ഇനി വിപ്ലവത്തിനും സോഷ്യലിസത്തിനും എന്ത് സംഭവിക്കും? എന്ന ചോദ്യം ലോകമെമ്പാടും ഉയർന്നു.
ആഗോളവൽക്കരണവും ആഗോളതാപനവും: മുതലാളിത്ത വികസന മാതൃകകൾ പ്രകൃതിയെ ചൂഷണം ചെയ്യുകയും, ആഗോളതാപനം, പരിസ്ഥിതി നാശം, വൻതോതിലുള്ള സാമ്പത്തിക അസമത്വം എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്തു.
കേരളത്തിന്റെ ‘ജനകീയ ആസൂത്രണം’: 1990-കളുടെ മധ്യത്തിൽ കേരളത്തിൽ നടപ്പിലാക്കിയ ജനകീയ ആസൂത്രണ പ്രസ്ഥാനം, താഴെത്തട്ടിലുള്ള ജനങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തത്തിന് എത്രത്തോളം ശക്തിയുണ്ടെന്ന് തെളിയിച്ചു. ഈ മാറ്റങ്ങളാണ് വൻകിട വ്യവസായവൽക്കരണത്തിനും മുതലാളിത്തത്തിനും അപ്പുറം ഒരു ബദൽ വികസന വഴി അന്വേഷിക്കാൻ ഡോ. എം.പി. പരമേശ്വരനെ പ്രേരിപ്പിച്ചത്.
നാലാം ലോകത്തിന്റെ പൂർവ്വ മാതൃകകൾ
ഈ സിദ്ധാന്തം പെട്ടെന്ന് ഉണ്ടായ ഒന്നല്ല; മറിച്ച് മൂന്ന് പ്രധാന ആശയങ്ങളുടെ സംയോജനമായിരുന്നു:
ഗാന്ധിയൻ ഗ്രാമസ്വരാജ്: ഗ്രാമങ്ങൾ സ്വയം പര്യാപ്തമാകണമെന്ന ഗാന്ധിയുടെ ആശയവും അഹിംസയിലൂന്നിയ മാറ്റങ്ങളും.
പരിസ്ഥിതി സോഷ്യലിസം (Eco-socialism): മനുഷ്യന്റെ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകുമ്പോഴും പ്രകൃതിയുടെ സമതുലിതാവസ്ഥ തകർക്കരുതെന്ന പരിസ്ഥിതി കാഴ്ചപ്പാട്.
പങ്കാളിത്ത ജനാധിപത്യം: വികസനം എന്നത് മുകളിൽ നിന്ന് അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നതാകരുത്, മറിച്ച് ഗ്രാമസഭകളിൽ നിന്ന് ഉയർന്നു വരേണ്ടതാണെന്ന ആശയം.
എന്തുകൊണ്ടാണ് മാർക്സിസവുമായി ഇത് തർക്കത്തിലായത്?
വർഗ്ഗസമരമോ? അതോ അക്രമരഹിത മാറ്റമോ?: തൊഴിലാളിവർഗ്ഗം നടത്തുന്ന സംഘടിത വർഗ്ഗസമരത്തിലൂടെ മാത്രമേ മാറ്റം വരൂ എന്ന് മാർക്സിസം പറയുമ്പോൾ, ഗാന്ധിയൻ മാതൃകയിലുള്ള അക്രമരഹിത ജനകീയ കൂട്ടായ്മകളെയാണ് നാലാം ലോകം മുന്നോട്ടുവെച്ചത്.
വൻകിട വ്യവസായങ്ങളോ? പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദമോ?: വൻകിട വ്യവസായവൽക്കരണം വേണമെന്ന് മാർക്സിസം വാദിച്ചപ്പോൾ, അത് പ്രകൃതിയെ നശിപ്പിക്കുമെന്നും ഉപഭോഗം കുറച്ചുള്ള ‘ഇക്കോ-സോഷ്യലിസമാണ്’ വേണ്ടതെന്നും നാലാം ലോകം പറഞ്ഞു.
ഭരണകൂടത്തിന്റെ പങ്ക്: ഭരണകൂടത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകൃത ആസൂത്രണത്തിന് പകരമായി ഗ്രാമസഭകൾക്ക് സർവ്വ അധികാരവും നൽകണമെന്ന് എം.പി. പരമേശ്വരൻ വാദിച്ചു.
ചുരുക്കത്തിൽ, മാർക്സിസത്തിലെ ‘വർഗ്ഗസമരം’, ‘കേന്ദ്രീകൃത ഭരണം’ എന്നീ കാതലായ തത്വങ്ങൾക്ക് പകരം ഗാന്ധിയൻ ആശയങ്ങളും പരിസ്ഥിതി ചിന്തകളും കൂട്ടിച്ചേർക്കാൻ ശ്രമിച്ചതാണ് ഈ സിദ്ധാന്തത്തെ മാർക്സിസ്റ്റ് സൈദ്ധാന്തികർ തള്ളിക്കളയാനും, ഡോ. എം.പി. പരമേശ്വരൻ പാർട്ടിക്ക് പുറത്താകാനും കാരണമായത്. എന്നാൽ, ഇന്ന് നാം നേരിടുന്ന കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെയും വികസന പ്രതിസന്ധികളുടെയും കാലത്ത്, ഈ ചിന്തകൾക്ക് വീണ്ടും പ്രസക്തിയുണ്ടാകുന്നു. വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ ഇല്ലാതെ ആധുനിക ലോകത്ത് നിലനിൽപ്പില്ല എന്നത് ഏറ്റവും പ്രസക്തമായ ഒരു ചോദ്യമാണ്. നാലാം ലോക സിദ്ധാന്തത്തിൽ ഡോ. എം.പി. പരമേശ്വരൻ വ്യവസായങ്ങൾ തീരെ വേണ്ട എന്നല്ല പറയുന്നത്; മറിച്ച് വ്യവസായങ്ങളുടെ രൂപവും ദിശയും മാറണമെന്നാണ് വാദിക്കുന്നത്.
അനിയന്ത്രിതമായ വളർച്ച’ വേണോ, ‘സുസ്ഥിര വളർച്ച’ വേണോ?
ഇന്നത്തെ പല വൻകിട വ്യവസായങ്ങളും പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളെ അനിയന്ത്രിതമായി ഊറ്റിയെടുക്കുകയും വലിയ തോതിൽ മലിനീകരണം ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അന്തരീക്ഷ മലിനീകരണം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം (Climate Change), പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ എന്നിവ നാം ഇന്ന് നേരിടുന്ന വലിയ ഭീഷണികളാണ്. പ്രകൃതി നിലനിന്നാൽ മാത്രമേ മനുഷ്യന് നിലനിൽപ്പുള്ളൂ എന്ന യാഥാർത്ഥ്യമാണ് ഈ സിദ്ധാന്തം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്.
മരുന്നുകളും സാങ്കേതികവിദ്യയും ഒഴിവാക്കാനാവുമോ?
വൻകിട വ്യവസായങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി ഒഴിവാക്കുക സാധ്യമല്ല. ജീവൻരക്ഷാ മരുന്നുകൾ, ഗതാഗത സംവിധാനങ്ങൾ, ഐ.ടി/കമ്മ്യൂണിക്കേഷൻ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ വലിയ ഉൽപ്പാദനം അത്യാവശ്യമാണ്. എന്നാൽ, ഉപഭോഗ തൃഷ്ണ (Consumerism) മാത്രം വളർത്തുന്ന, അനാവശ്യ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന വൻകിട നിർമ്മാണ രീതികളെ പുനർചിന്തിക്കണമെന്നാണ് നാലാം ലോകം ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.
സ്മോൾ ഈസ് ബ്യൂട്ടിഫുൾ’ (Small is Beautiful)
വൻകിട വ്യവസായ കേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് പകരമായി, പ്രാദേശികമായി ലഭ്യമായ വിഭവങ്ങളും തൊഴിലാളികളെയും ഉപയോഗപ്പെടുത്തി നടത്താൻ കഴിയുന്ന ചെറുകിട-ഇടത്തരം വ്യവസായങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകണം. ഇത് പ്രാദേശിക തലത്തിൽ കൂടുതൽ തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും സമ്പത്ത് ഏതാനും കോർപ്പറേറ്റുകളിൽ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് തടയുകയും ചെയ്യും.
സമതുലിതാവസ്ഥ
ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഗുണങ്ങൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുകയും, അതേസമയം പരിസ്ഥിതി നാശവും സാമ്പത്തിക ചൂഷണവും ഒഴിവാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു ‘ഇക്കോ-ഫ്രണ്ട്ലി’ വികസന മാതൃകയാണ് ഇവിടെ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുന്നത്. വ്യവസായങ്ങൾ വേണ്ട എന്നല്ല, പ്രകൃതിയെയും മനുഷ്യനെയും നശിപ്പിക്കാത്ത സുസ്ഥിര വ്യവസായ മാതൃകകളിലേക്ക് (Sustainable Industrialization) നാം മാറണം എന്നാണ് നാലാം ലോക സിദ്ധാന്തം മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന പ്രധാന സന്ദേശം.
