ഇറാനില് ഭരണകൂട മാറ്റം (Regime Change) സംഭവിച്ചു കഴിഞ്ഞു എന്നും അവിടെ ഇപ്പോള് ഒരു ‘പുതിയ ഗ്രൂപ്പ്’ ആണുള്ളതെന്നുമാണ് ഡൊണാള് ട്രംപ് യുദ്ധം ആരംഭിച്ച് മൂന്നാഴ്ചയ്ക്ക് ശേഷം ഇപ്പോള് പറയുന്നത്. ഇത് തികച്ചും പരിഹാസ്യമാണ്. ഇറാനില് ഭരണ വ്യവസ്ഥ മാറ്റം എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച ആക്രമണം ആ ലക്ഷ്യത്തിലേക്കെത്തില്ല എന്ന തിരിച്ചറിവില് നിന്ന് നടത്തുന്ന ആത്മരക്ഷാ പ്രഖ്യാപനം മാത്രമാണ് ഇത്. ഇറാന് പരമോന്നത നേതാവ് അലി ഖാംമനഈനിയുടെ വധത്തിന് പിന്നാലെ ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക് ഉടന് തകര്ന്നു വീഴുമെന്ന ട്രംപിന്റെയും ഇസ്രായേലിന്റെയും പ്രവചനങ്ങള് വെറും രാഷ്ട്രീയ അതിശയോക്തികള് മാത്രമാണെന്ന് തെളിയുകയാണ്.
അധികാരശൂന്യത സൃഷ്ടിച്ച് ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തിലൂടെ ഭരണമാറ്റം ലക്ഷ്യമിട്ട ഇസ്രായേല് അമേരിക്കന് തന്ത്രം, ഇറാന്റെ സങ്കീര്ണ്ണമായ ആഭ്യന്തര രാഷ്ട്രീയ ഘടനയെയും സുരക്ഷാ സംവിധാനങ്ങളെയും മനസ്സിലാക്കുന്നതില് ദയനീയമായി പരാജയപ്പെട്ടു. ഇറാന് ഭരണകൂടം കേവലം ഒരാളെ മാത്രം കേന്ദ്രീകരിച്ചു നില്ക്കുന്ന ഒരു സ്വേച്ഛാധിപത്യമല്ല, മറിച്ച് ആഘാതങ്ങളെ ഉള്ക്കൊള്ളാന് ശേഷിയുള്ള കരുത്തുറ്റ സ്ഥാപനങ്ങളാല് നിര്മ്മിതമാണെന്ന യാഥാര്ഥ്യം പടിഞ്ഞാറന് ശക്തികള് തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല. പരമോന്നത നേതാവിന്റെ വധം ഒരു വലിയ ആഘാതമാണെങ്കിലും, ഇറാന്റെ ഭരണഘടന വിഭാവനം ചെയ്യുന്ന ‘സര്വൈവല് പ്രോട്ടോക്കോള്’ അനുസരിച്ച് അധികാരം തടസ്സമില്ലാതെ കൈമാറാന് അവര്ക്ക് സാധിച്ചു.
ഭരണകൂടത്തിന്റെ തലപ്പത്തുള്ളവരെ ഇല്ലാതാക്കുന്നതിലൂടെ (Decapitation Strategy) ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിനെ തകര്ക്കാം എന്ന തന്ത്രം ഇറാനില് എന്തുകൊണ്ട് ഫലിച്ചില്ല എന്നതിന്റെ പ്രധാന കാരണങ്ങള് താഴെ പറയുന്നവയാണ്:
ഭരണഘടനാപരമായ അതിജീവന പ്രോട്ടോക്കോള് (Survival Protocol)
ഇറാന് ഭരണകൂടം തകരില്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നതില് അവിടുത്തെ ഭരണഘടനയിലെ കൃത്യമായ മാര്ഗ്ഗനിര്ദേശങ്ങള് വലിയ പങ്ക് വഹിക്കുന്നു. ഇത് കേവലം ഒരു വ്യക്തിയുടെ തണലില് നില്ക്കുന്ന സംവിധാനമല്ല, മറിച്ച് ആ വ്യക്തി ഇല്ലാതായാല് പോലും സ്വയം പ്രവര്ത്തിക്കാന് സജ്ജമായ ഒരു യന്ത്രം പോലെയാണ് വിഭാവനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഇറാന് ഭരണകൂടം ഒരാളില് മാത്രം കേന്ദ്രീകൃതമല്ലെന്നും, മറിച്ച് ഒന്നിലധികം അധികാര കേന്ദ്രങ്ങളാല് നിര്മിതമായ ‘ഹൈഡ്ര’ സ്വഭാവമുള്ള സംവിധാനമാണ്. പരമോന്നത നേതാവ് വധിക്കപ്പെട്ടാലും ഭരണം സ്തംഭിക്കാത്ത വിധം സമാന്തരമായ അധികാര സംവിധാനങ്ങള് ഇറാനിലുണ്ട്. നേതാവ് എന്ന ‘തല’ പോയാലും ഭരണകൂടത്തിന്റെ മറ്റ് ‘അവയവങ്ങള്’ (Limbs) സ്വതന്ത്രമായി പ്രവര്ത്തിക്കാന് സജ്ജമാണ്.
അധികാര ശൂന്യത നികത്തല്: ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവ് കൊല്ലപ്പെടുകയോ പദവി ഒഴിയുകയോ ചെയ്താല് അധികാരം പെട്ടെന്ന് കൈമാറാന് ഭരണഘടനയുടെ 111-ാം അനുച്ഛേദം (Article 111) വ്യക്തമായ വഴി കാട്ടുന്നു.
താല്ക്കാലിക കൗണ്സില്: നേതാവിന്റെ അസാന്നിധ്യത്തില് ഭരണം സ്തംഭിക്കാതിരിക്കാന് ഒരു മൂന്നംഗ താല്ക്കാലിക കൗണ്സില് ഉടനടി അധികാരം ഏറ്റെടുക്കും. നിലവിലെ സാഹചര്യത്തില് പ്രസിഡന്റ് മസൂദ് പെസെഷ്കിയന്, ജുഡീഷ്യറി തലവന് ഖുലാം ഹുസൈന് മുഹ്സിനി-ഇജെയി, ഗാര്ഡിയന് കൗണ്സില് അംഗം അലിറേസ അറാഫി എന്നിവരടങ്ങുന്ന കൗണ്സിലിനാണ് ഈ ചുമതല.
അസംബ്ലി ഓഫ് എക്സ്പെര്ട്സ് (Assembly of Experts): പുതിയ പരമോന്നത നേതാവിനെ കണ്ടെത്താനുള്ള ചുമതല 88 അംഗങ്ങളുള്ള ഈ സമിതിക്കാണ്. ഈ സമിതിയിലെ അംഗങ്ങള് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട മതപണ്ഡിതന്മാരാണ്, ഇത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ദൈവശാസ്ത്രപരമായ സുരക്ഷിതത്വം (Theological Legitimacy) ഉറപ്പാക്കുന്നു.
സ്ഥാപനപരമായ ലെയറുകള്: ഭരണകൂടം മൂന്ന് പ്രധാന അടരുകളിലായാണ് പ്രവര്ത്തിക്കുന്നത്. ഒന്നാമത്തേത്, മതപരമായ നിയമസാധുത നല്കുന്ന പരമോന്നത നേതാവും അസംബ്ലി ഓഫ് എക്സ്പെര്ട്സും ആണ്. രണ്ടാമത്തേത് സുരക്ഷാ-സൈനിക വിഭാഗമായ ഐ.ആര്.ജി.സി (IRGC) ആണ്. മൂന്നാമത്തേത് ഭരണപരമായ കാര്യങ്ങള് നോക്കുന്ന ബ്യൂറോക്രസിയും.
വികേന്ദ്രീകൃത നിയന്ത്രണം (Decentralized Control): ഐ.ആര്.ജി.സി പോലുള്ള സംഘടനകള്ക്ക് പ്രവര്ത്തനപരമായ വികേന്ദ്രീകരണമുള്ളതിനാല്, മുകള്ത്തട്ടില് ആഘാതം ഏറ്റാലും താഴെത്തട്ടിലുള്ള കമാന്ഡര്മാര്ക്ക് തീരുമാനങ്ങള് എടുക്കാനും ഭരണം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാനും സാധിക്കും. ചുരുക്കത്തില്, ട്രംപും ഇസ്രായേലും കരുതിയത് പോലെ ഒരു നേതാവിന്റെ വധം ഇറാനെ അരാജകത്വത്തിലേക്ക് നയിക്കാത്തത് ഭരണഘടന മുന്കൂട്ടി നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ള ഈ ‘സ്ഥാപനപരമായ സുരക്ഷാ വലയം’ (Institutional Safety Net) ഉള്ളതുകൊണ്ടാണ്. ഇത് ഭരണകൂടത്തിന് ആഘാതങ്ങളെ ഉള്ക്കൊള്ളാനും (Absorb the blow) ആന്തരികമായ തകര്ച്ച ഒഴിവാക്കാനും കരുത്ത് നല്കുന്നു.
ഐ.ആര്.ജി.സിയുടെ മേധാവിത്വം: ഭരണകൂടത്തിന്റെ യഥാര്ത്ഥ നട്ടെല്ല്, അലി ഖാംനഈയുടെ രക്തസാക്ഷിത്വത്തിന് ശേഷവും ഇറാന് തകരാതെ നിന്നതിന്റെ പ്രധാന കാരണം ഐ.ആര്.ജി.സി (IRGC) എന്നറിയപ്പെടുന്ന സൈനിക-രാഷ്ട്രീയ വ്യൂഹത്തിന്റെ അസാധാരണമായ കരുത്താണ്. ഒരു സാധാരണ സൈന്യത്തേക്കാള് ഉപരിയായി ഭരണകൂടത്തിന്റെ കാവലാളായാണ് ഇവര് പ്രവര്ത്തിക്കുന്നത്.
പരമോന്നത നേതാവ് വധിക്കപ്പെട്ടതോടെ രാജ്യത്തിന്റെ സുരക്ഷാ-സാമ്പത്തിക തീരുമാനങ്ങളില് ഐ.ആര്.ജി.സി തങ്ങളുടെ പിടി കൂടുതല് മുറുക്കി. ഇവര് പ്രസിഡന്റിന് കീഴ്പ്പെട്ട ഒരു സൈന്യമല്ല, മറിച്ച് രാജ്യത്തിന്റെ ആഭ്യന്തര സുരക്ഷയിലും പ്രാദേശിക നയങ്ങളിലും മേധാവിത്വമുള്ള സ്വതന്ത്ര ശക്തിയാണ്. ഭരണകൂടത്തിന്റെ തലപ്പത്ത് ആഘാതം ഏറ്റാലും പ്രവര്ത്തനങ്ങള് സ്തംഭിക്കാതിരിക്കാന് മിഡ്-ലെവല് കമാന്ഡര്മാര്ക്ക് സ്വതന്ത്രമായി തീരുമാനങ്ങള് എടുക്കാന് കഴിയുന്ന വികേന്ദ്രീകൃതമായ ഒരു സംവിധാനം ഐ.ആര്.ജി.സിക്കുണ്ട്. ഇത് ‘തലയറുക്കല്’ തന്ത്രത്തെ (Decapitation Strategy) പരാജയപ്പെടുത്താന് അവരെ സഹായിച്ചു. രാജ്യത്തെ പ്രധാന സാമ്പത്തിക സ്രോതസ്സുകളും നിക്ഷേപങ്ങളും ഐ.ആര്.ജി.സിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്. അധികാരം ഒരു താല്ക്കാലിക കൗണ്സിലിലേക്ക് മാറിയെങ്കിലും, പശ്ചാത്തലത്തില് നിന്ന് കാര്യങ്ങള് നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഐ.ആര്.ജി.സി ആണ്. വിദേശ ആക്രമണങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തില് ആഭ്യന്തരമായ പ്രതിഷേധങ്ങളെ രാജ്യദ്രോഹമായി ചിത്രീകരിച്ച് അടിച്ചമര്ത്താന് ഐ.ആര്.ജി.സിക്ക് എളുപ്പത്തില് സാധിച്ചു. ഇത് ഭരണകൂടത്തിനെതിരെയുള്ള ജനകീയ നീക്കങ്ങളെ തടയുന്നതില് വലിയ പങ്ക് വഹിച്ചു. ട്രംപും ഇസ്രായേലും കണക്കുകൂട്ടിയത് ഭരണത്തലവനെ ഇല്ലാതാക്കിയാല് സൈന്യത്തിനുള്ളില് ഭിന്നതയുണ്ടാകുമെന്നാണ്. എന്നാല്, ഈ യുദ്ധസാഹചര്യം ഐ.ആര്.ജി.സിയെ കൂടുതല് ഒന്നിപ്പിക്കുകയും അവരെ രാജ്യത്തിന്റെ ഏക അധികാരികളായി മാറ്റുകയുമാണ് ചെയ്തത്. ഇത് ഇറാന് എന്ന രാഷ്ട്രത്തെ ഭാവിയില് കൂടുതല് സൈനികവത്കരിക്കപ്പെട്ടതും കര്ക്കശവുമായ (Anxious Rigidity) ഒരു അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തിക്കും എന്ന എതിര്വശവും ഇതിനുണ്ട്. എങ്കില് അതിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വവും ട്രംപിനും ഇസ്രയേലിനും തന്നെയാണ്.
ദേശീയ ഐക്യം: അധിനിവേശ വിരുദ്ധതയും ഭരണകൂടത്തിന്റെ അതിജീവനവും
ഇറാന് ഭരണകൂടത്തെ തകര്ക്കാന് പടിഞ്ഞാറന് ശക്തികള് പ്രയോഗിച്ച ‘തലയറുക്കല്’ തന്ത്രം ജനങ്ങള്ക്കിടയില് വിപരീത ഫലമാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. ഭരണകൂടത്തോടുള്ള രാഷ്ട്രീയ വിയോജിപ്പുകളേക്കാള് ഉപരിയായി, ഒരു വിദേശ ശക്തി തങ്ങളുടെ രാജ്യത്തെ ആക്രമിക്കുന്നു എന്ന തോന്നല് ജനങ്ങളെ വൈകാരികമായി ഒന്നിക്കാന് പ്രേരിപ്പിച്ചു. സിറിയയിലോ ലിബിയയിലോ ഉണ്ടായതുപോലെ ഒരു ഭരണമാറ്റം രാജ്യത്തെ ആഭ്യന്തര യുദ്ധത്തിലേക്കോ വിദേശ അധിനിവേശത്തിലേക്കോ നയിക്കുമോ എന്ന ഭയം സാധാരണക്കാരായ പല ഇറാനികള്ക്കുമുണ്ട്. ഈ സുരക്ഷാ ഉത്കണ്ഠ മാറ്റത്തിനായുള്ള തീവ്രമായ ആഗ്രഹത്തെ പലപ്പോഴും മന്ദീഭവിപ്പിക്കുന്നു. പുറത്തുനിന്നുള്ള ഒരു രാജ്യം തങ്ങളുടെ നേതാക്കളെ വധിക്കുമ്പോള്, ഭരണകൂടത്തോട് വിയോജിപ്പുള്ളവര് പോലും വിദേശ അധിനിവേശത്തിനെതിരെ ഒന്നിക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന് നേരെയുള്ള ആക്രമണം എന്ന നിലയില് ഇത് ജനങ്ങളെ വൈകാരികമായി ഭരണകൂടത്തോടൊപ്പം നിര്ത്താന് സഹായിച്ചു. ഇസ്രായേലിന്റെയും അമേരിക്കയുടെയും നീക്കങ്ങള് ഇറാനിലെ ജനതയെ തകര്ക്കുന്നതിന് പകരം, കൂടുതല് കടുത്ത നിലപാടുകളിലേക്കും പ്രതിരോധ ഐക്യത്തിലേക്കും നയിച്ചതായി അന്താരാഷ്ട്ര നിരീക്ഷകരെല്ലാം പറയുന്നുണ്ട്.
ട്രംപിന്റെ അവകാശവാദങ്ങള് കേവലം രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്താവനകള് മാത്രമാണെന്ന് ഈ വസ്തുതകള് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഇറാന് ഭരണകൂടം മാറിയിട്ടില്ല; മറിച്ച് വിദേശ ഭീഷണികള്ക്ക് മുന്നില് അത് കൂടുതല് കര്ക്കശമായ പ്രതിരോധ കവചം തീര്ക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. ജനകീയ പ്രക്ഷോഭത്തിലൂടെ ഭരണമാറ്റം എന്ന പാശ്ചാത്യ കണക്കുകൂട്ടലുകള് ഇറാനിലെ ഈ ‘ദേശീയ ഐക്യ’ത്തിന് മുന്നില് പാളിപ്പോയിചുരുക്കത്തില്, ട്രംപ് അവകാശപ്പെടുന്നത് പോലെ ഇറാന് ഭരണകൂടം മാറിയിട്ടില്ല; മറിച്ച് അത് കൂടുതല് കര്ക്കശവും സൈനിക സ്വഭാവമുള്ളതുമായ ഒരു ഘടനയിലേക്ക് മാറുകയാണ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. ഇപ്പോള് രാഷ്ട്രീയമായ കണക്കുകൂട്ടലിലെ പരാജയമാണ് ഇസ്രയേല്- അമേരിക്കന് രാഷ്ട്ര തന്ത്രജ്ഞതയ്ക്ക് സംഭവിച്ചതെങ്കില് കരയുദ്ധം ആരംഭിച്ച് മുന്നോട്ടു പോയാല് ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സങ്കീര്ണ്ണതകളിലുള്ള ഇറാന്റെ തന്ത്രങ്ങളാല് മറ്റൊരു വലിയ പരാജയം ആണ് ട്രംപിന്റെയും ഇസ്രായേലിന്റെയും മുന്നിലുള്ളത്.
