പ്രശസ്ത ചരിത്രകാരനും ജീവചരിത്രകാരനുമായ രാമചന്ദ്ര ഗുഹ, തന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ പുസ്തകമായ ‘ആർഗ്യുമെന്റ്സ് വിത്ത് ഗാന്ധി’ (Arguments with Gandhi – ഫോർത്ത് എസ്റ്റേറ്റ്/ഹാർപ്പർ കോളിൻസ്) പുറത്തിറക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി അഹമ്മദാബാദിൽ “ഗാന്ധി: അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം, ആശയങ്ങൾ, നിലനിൽക്കുന്ന പൈതൃകം” എന്ന വിഷയത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേക പ്രഭാഷണം നടത്തി. എഴുത്തുകാരനും ആക്ഷേപഹാസ്യകാരനും, ‘ഇന്ത്യ ആഫ്റ്റർ ഗാന്ധി’ (India After Gandhi) എന്ന കൃതിയുടെ ഗുജറാത്തി പരിഭാഷകനും പ്രസാധകനുമായ ഉർവിഷ് കോത്താരിയാണ് ഗുഹയെ സദസ്സിന് പരിചയപ്പെടുത്തിയത്. മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ വികാസം പ്രാപിച്ച തത്വശാസ്ത്രം, വിവിധ പ്രത്യയശാസ്ത്ര ധാരകളിൽ നിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കടുത്ത വിമർശകർ, സമകാലിക ഇന്ത്യയിൽ ഗാന്ധിയൻ ആശയങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് അനിവാര്യമായി തുടരുന്നു എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ഗുഹ തുറന്നു സംസാരിച്ചു.
പ്രകീർത്തനങ്ങൾക്കും പരിഹാസങ്ങൾക്കും അപ്പുറം ഗാന്ധിയെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ മൂന്നാമത്തെ പ്രധാന കൃതി, ഒരു ‘ഗാന്ധി ഭക്തന്റെ’യോ അല്ലെങ്കിൽ അന്ധമായ പിന്തുണക്കാരന്റെയോ നിലപാടിൽ നിന്നല്ല എഴുതിയതെന്ന് ഗുഹ വ്യക്തമാക്കി. ഗാന്ധിയുടെ വിമർശകർക്ക് പൂർണ്ണമായ ഇടം നൽകിക്കൊണ്ട് ചരിത്രത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു ശ്രമമാണ് ‘ആർഗ്യുമെന്റ്സ് വിത്ത് ഗാന്ധി’ എന്ന് അദ്ദേഹം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു. അഹിംസ, നീതി, വിശ്വാസം, പുരോഗതി എന്നിങ്ങനെ നാല് ഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ പുസ്തകം, ഗാന്ധിയൻ ആശയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ആഗോള ചർച്ചകളെയും, അമേരിക്ക, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക തുടങ്ങിയ ഇടങ്ങളിൽ ഗാന്ധിയൻ ചിന്തകൾക്കുള്ള സ്വാധീനത്തെയും പരിശോധിക്കുന്നു.
1996-ൽ കാലിഫോർണിയ സർവകലാശാലയിൽ അധ്യാപകനായി ക്ഷണിക്കപ്പെട്ടപ്പോഴാണ് ഗാന്ധിയെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ പഠനങ്ങൾക്ക് തുടക്കമിട്ടതെന്ന് ഗുഹ ഓർമ്മിച്ചു. അക്കാലത്ത്, തീവ്ര വലതുപക്ഷത്തുനിന്നും തീവ്ര ഇടതുപക്ഷത്തുനിന്നും ഗാന്ധിക്കെതിരെ ഉയർന്നുവന്ന ‘ട്രോളിംഗ്’ അഥവാ പരിഹാസവർഷം അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധിച്ചു. മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി ഈ പ്രവണത തുടരുന്നുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ലൂയി ഫിഷറുടെ ‘എ വീക്ക് വിത്ത് ഗാന്ധി’ (1942), ‘ദി ലൈഫ് ഓഫ് മഹാത്മാ ഗാന്ധി’ (1950) തുടങ്ങിയ കൃതികൾ മുതൽ ബി.ആർ. അംബേദ്കറുടെ ‘അനിഹിലേഷൻ ഓഫ് കാസ്റ്റ്’ (ജാതി ഉന്മൂലനം) വരെയുള്ള വൈവിധ്യമാർന്ന രചനകൾ അദ്ദേഹം ആഴത്തിൽ പഠിച്ചു. നെഹ്റു മെമ്മോറിയൽ മ്യൂസിയം, ഗാന്ധി ആശ്രമം, ബ്രിട്ടീഷ് മ്യൂസിയം എന്നിവിടങ്ങളിലെ ആർക്കൈവൽ രേഖകളും ഇന്റലിജൻസ് റിപ്പോർട്ടുകളും ഉപയോഗിച്ച് ഈ പ്രത്യയശാസ്ത്ര പോരാട്ടങ്ങളെക്കുറിച്ച് അന്വേഷിക്കാൻ അദ്ദേഹം തീരുമാനിച്ചു.
അഹിംസയുടെ ഉത്ഭവവും പാരിസ്ഥിതിക ദീർഘവീക്ഷണവും
സത്യാഗ്രഹത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കവെ, ഗാന്ധിയുടെ അഹിംസയോടുള്ള പ്രതിബദ്ധത അദ്ദേഹത്തിന്റെ കത്തിയവാറിലെ വളർത്തുവേളയിൽ വേരൂന്നിയതാണെന്ന് ഗുഹ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അവിടെ, അന്യായമായി ഭരിച്ചിരുന്ന നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്കും അമിതമായ നികുതിഭാരത്തിനുമെതിരെ കർഷകർ നടത്തുന്ന വിലപേശലുകളും ചെറുത്തുനിൽപ്പുകളും ഗാന്ധി നേരിൽ കണ്ടിരുന്നു. ഇംഗ്ലണ്ടിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് വോട്ടവകാശം ലഭിക്കുന്നതിനായി നടന്ന അഹിംസാത്മകമായ പ്രസ്ഥാനത്തിൽ നിന്നും അദ്ദേഹം വലിയ പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു.
പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണ രംഗത്തെ ഒരു മുൻഗാമിയായും, പാശ്ചാത്യ മാതൃകയിലുള്ള വ്യാവസായിക-നഗര നാഗരികതയുടെ കടുത്ത വിമർശകനായും ഗാന്ധിജിയെ ഗുഹ എടുത്തു കാണിക്കുന്നു. 1928-ൽ ഗാന്ധിജി നൽകിയ ദീർഘവീക്ഷണപരമായ മുന്നറിയിപ്പ് ഗുഹ ഉദ്ധരിക്കുന്നുണ്ട്: ഇംഗ്ലണ്ട് പോലുള്ള ഒരു ചെറിയ ദ്വീപ് രാഷ്ട്രത്തിന് വ്യവസായവൽക്കരണത്തിനായി വൻതോതിലുള്ള ചൂഷണം ആവശ്യമായി വരുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ഇന്ത്യയെപ്പോലെ വിശാലമായ ഒരു രാജ്യം അതേ മാതൃക പിന്തുടർന്നാൽ അത് പരിസ്ഥിതിയെ പലമടങ്ങ് നശിപ്പിക്കും എന്നായിരുന്നു ഗാന്ധിജിയുടെ വാദം.
ഗാന്ധിജിയും ലെനിനും, പിന്നെ ഇടതുപക്ഷവും
ആറു മാസത്തെ ഇടവേളയിൽ ജനിച്ച ഗാന്ധിജിയും വ്ലാഡിമിർ ലെനിനും തമ്മിലുള്ള ചരിത്രപരമായ സമാനതകൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിക്കൊണ്ട്, 1917-ൽ നടന്ന ചമ്പാരൻ സത്യാഗ്രഹത്തെയും റഷ്യൻ വിപ്ലവത്തെയും ഗുഹ പരാമർശിക്കുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്കുള്ള തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായ രണ്ട് വഴികളിൽ ഏത് തിരഞ്ഞെടുക്കണമെന്ന പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് ഇത് അന്നത്തെ യുവ ഇന്ത്യക്കാരെ എത്തിച്ചു.
1917-ഓടെയാണ് മാർക്സിസ്റ്റുകൾക്കിടയിൽ ഗാന്ധിജിയോടുള്ള എതിർപ്പ് ആരംഭിക്കുന്നത്. എം.എൻ. റോയിയെപ്പോലുള്ളവർ അഹിംസയെ അപ്രസക്തമെന്ന് തള്ളിക്കളയുകയും, മതത്തെയും ദൈവത്തെയും കൂട്ടുപിടിച്ച് ഗാന്ധിജി ജനങ്ങളെ അജ്ഞതയിൽ ഇരുത്തുകയാണെന്ന് ആരോപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ശത്രുത പതിറ്റാണ്ടുകളോളം നീണ്ടുനിന്നു എന്ന് ഗുഹ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഗാന്ധിജിയുടെ ജന്മശതാബ്ദി വർഷത്തിൽ പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ നക്സലൈറ്റുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിമകൾ അശുദ്ധമാക്കിയ 179 സംഭവങ്ങൾ പോലീസ് രേഖകളിൽ ഉണ്ടെന്നതും, അഹമ്മദാബാദിലെ മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തകനായ സി.ജി. ഷാ ഗാന്ധിജിയെ ഒരു ‘ബൂർഷ്വാ’ (മുതലാളിത്ത വർഗ്ഗക്കാരൻ) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചതും ഇതിന് തെളിവായി അദ്ദേഹം നിരത്തുന്നു.
വംശം, ലിംഗഭേദം, ജാതി എന്നിവയിലുണ്ടായ പരിണാമം
ആധുനിക കാലത്തെ വിമർശനങ്ങളെ നേരിട്ടുകൊണ്ട്, ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ ആദ്യകാല ജീവിതത്തിൽ കറുത്ത വർഗക്കാരോട് ഗാന്ധിജിക്ക് വംശീയമായ മുൻവിധികളുണ്ടായിരുന്നുവെന്നും, അവരെ ‘അലസർ’ എന്ന് അദ്ദേഹം വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നുവെന്നും ഗുഹ സമ്മതിക്കുന്നു. എന്നാൽ, കാലക്രമേണ ഗാന്ധിജി ഈ മുൻവിധികളെ മറികടക്കുകയും വംശീയതയ്ക്കെതിരെ ഉറച്ച നിലപാടെടുക്കുകയും ചെയ്തു. ദക്ഷിണാഫ്രിക്കൻ പ്രസിഡന്റായപ്പോൾ നെൽസൺ മണ്ടേല ഗാന്ധിയൻ തത്വങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചത് ഈ മാറ്റത്തെ സാധൂകരിക്കുന്നതാണ്. (1912-ൽ രൂപീകൃതമായ ആഫ്രിക്കൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്, 1916-ന് ശേഷം അഹിംസ ഉപേക്ഷിച്ച് സായുധ പോരാട്ടത്തിലേക്ക് മാറിയിരുന്നു എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്). അതുപോലെ, പരമ്പരാഗതമായ പുരുഷാധിപത്യ ചിന്താഗതിയിൽ നിന്ന് മാറി, സ്ത്രീകളുടെ നിർണായകമായ രാഷ്ട്രീയ പങ്കാളിത്തത്തെ അംഗീകരിക്കുന്ന നിലയിലേക്ക് ഗാന്ധിജി വളർന്നു. സരോജിനി നായിഡുവിനെപ്പോലുള്ള നേതാക്കൾക്കൊപ്പം ദണ്ഡി യാത്രയിൽ സ്ത്രീകൾ പങ്കെടുത്തത് ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്.
ജാതി എന്ന വിവാദ വിഷയത്തിൽ, ഗാന്ധിയെയും അംബേദ്കറെയും കേവലം എതിരാളികളായി മാത്രം ചിത്രീകരിക്കുന്നത് ചരിത്രപരമായി നീതിരഹിതമാണെന്ന് ഗുഹ വാദിച്ചു. ഇവരുടെ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ പരസ്പര പൂരകങ്ങളാണെന്ന് അദ്ദേഹം വിശേഷിപ്പിച്ചു. പണ്ഡിതനായ അഭിജിത് ദിപ്കെ ഇതിനെ “ഇന്ത്യയുടെ ആത്മാവും നട്ടെല്ലും” എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു; പിന്നീട് ജന്തർ മന്തറിൽ പ്രതിഷേധിച്ച വിദ്യാർത്ഥികളും ഈ ആശയത്തെ പ്രതിധ്വനിപ്പിക്കുകയുണ്ടായി. ഗാന്ധി അനുയായികൾ അംബേദ്കറെ “ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ ദല്ലാൾ” (British chamcha) എന്ന് അന്യായമായി മുദ്രകുത്തിയപ്പോൾ, ഗാന്ധിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വളരെ സാവധാനമാണെന്ന് അംബേദ്കർക്ക് തോന്നി. അതേസമയം, ഗാന്ധി കാര്യങ്ങൾ വളരെ വേഗത്തിൽ നീക്കുന്നുവെന്ന് ആരോപിച്ച് യാഥാസ്ഥിതികരായ സവർണ വിഭാഗങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെയും ആക്രമിച്ചു.
1932-ലെ പൂനാ കരാറിനും ഗാന്ധിജിയുടെ ക്ഷേത്രപ്രവേശന പ്രക്ഷോഭത്തിനും ശേഷം, യാഥാസ്ഥിതികരായ ബ്രാഹ്മണർ അയിത്താചരണത്തിന് മതഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ പിൻബലമുണ്ടെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഗാന്ധിജിയുടെ മുന്നേറ്റത്തെ അവർ “ഇന്ത്യയുടെ മരണം” എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുകയും, അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ അധിക്ഷേപകരമായ കത്തുകൾ അയയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹം ബ്രാഹ്മണനല്ലെന്നും സംസ്കൃതം അറിയില്ലെന്നും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി, അദ്ദേഹത്തെ ഒരു അഹിന്ദുവായി പ്രഖ്യാപിക്കണമെന്ന് അവർ ആവശ്യപ്പെട്ടു; “ഒരു വേശ്യാലയത്തിൽ പോയി അവിടെ ആരാധിക്കൂ” എന്ന് പോലും അവർ അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു. അയിത്തോച്ചാടനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ഇവർ സ്വീകരിച്ച രണ്ട് വ്യത്യസ്ത സമീപനങ്ങളെ ഗുഹ ഇങ്ങനെ സംഗ്രഹിക്കുന്നു: ദളിതർക്ക് ‘ആത്മസമ്മാൻ’ (ആത്മാഭിമാനം) വേണമെന്ന് അംബേദ്കർ വാദിച്ചപ്പോൾ, സവർണ്ണർ ‘ആത്മശുദ്ധി’ (സ്വയം ശുദ്ധീകരണം) നേടണമെന്ന് ഗാന്ധിജി ആവശ്യപ്പെട്ടു.
1947–48, ആർ.എസ്.എസ്, ഇന്നത്തെ കാലത്ത് ഗാന്ധിജിയുടെ പ്രസക്തി
ഗാന്ധിജിയുടെ ജീവിതത്തിലെ അവസാന മാസങ്ങളായ 1947 ഒക്ടോബർ മുതൽ 1948 ജനുവരി വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കവേ, നോവാഖാലിയിലെ സമാധാന ദൗത്യങ്ങൾ, കൊൽക്കത്തയിലെ ഉപവാസം, ഡൽഹിയിലെ അവസാന നാളുകൾ എന്നിവയിൽ ഗാന്ധിജി നേരിട്ട കടുത്ത ശത്രുതയെക്കുറിച്ച് ഡൽഹി പോലീസ് രേഖകൾ ഉദ്ധരിച്ചുകൊണ്ട് ഗുഹ വിശദീകരിക്കുന്നു. ഗുഹയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, മുസ്ലീങ്ങളെ ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾക്ക് ഗാന്ധിജി തടസ്സമാകുന്നു എന്ന് ആരോപിച്ച്, അദ്ദേഹം തലസ്ഥാനം വിട്ടുപോകുന്നതിനായി രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക് സംഘം (ആർ.എസ്.എസ്) പ്രവർത്തകർ കാത്തിരിക്കുകയായിരുന്നു. ആർ.എസ്.എസിനെ “ഏകാധിപത്യപരമായ കാഴ്ചപ്പാടുള്ള ഒരു വർഗീയ സംഘടന” എന്ന് ഗാന്ധിജിയുടെ സെക്രട്ടറി പ്യാരേലാൽ വിശേഷിപ്പിച്ചത് ഇവിടെ പ്രസക്തമാണ്.
തന്റെ പ്രസംഗം അവസാനിപ്പിക്കുമ്പോൾ, 1992-ലെ ബാബറി മസ്ജിദ് ധ്വംസനത്തിന് ശേഷം ഗോപാലകൃഷ്ണ ഗാന്ധിയുമായി നടത്തിയ ഒരു ടെലിഫോൺ സംഭാഷണം ഗുഹ അനുസ്മരിച്ചു. ഗാന്ധിജിയെ ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയേക്കാം, എന്നാൽ ബുദ്ധനെപ്പോലെ അദ്ദേഹം ആഗോളതലത്തിൽ ജീവിക്കുമെന്ന് അന്ന് താൻ ആശങ്കപ്പെട്ടതായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഇന്ത്യയ്ക്ക് അത്തരമൊരു വിധി ഉണ്ടാകരുതെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയ ഗുഹ, ഗാന്ധിജിയുടെ പൈതൃകം സംരക്ഷിക്കുന്നത് രാജ്യത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിന് തന്നെ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണെന്ന് ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു: “ഇന്ത്യ ഒരു ‘ഹിന്ദു പാകിസ്ഥാൻ’ ആയി മാറാതെയിരിക്കാൻ ഇന്ത്യയ്ക്ക് ഗാന്ധിജിയെ ആവശ്യമുണ്ട്.”
