കേരളത്തിൽ കെഎസ്ആർടിസി ബസ്സുകളിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് സൗജന്യ യാത്ര അനുവദിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ കേവലം ഒരു ഗതാഗത ആനുകൂല്യമെന്നതിനപ്പുറം, ഗൗരവമേറിയ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക വിശകലനം അർഹിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. വികസിത രാജ്യങ്ങളിലെയും ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ മറ്റ് ചില സംസ്ഥാനങ്ങളിലെയും പരീക്ഷണങ്ങൾ വിജയം കണ്ട പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ഈ വിഷയത്തെ ആഴത്തിൽ അപഗ്രഥിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ പദ്ധതിക്കെതിരെ ഉയരുന്ന ഏറ്റവും വലിയ ആയുധം കെഎസ്ആർടിസിയുടെ സാമ്പത്തിക തകർച്ചയാണ്. എന്നാൽ, പൊതുഗതാഗതം എന്നത് ലാഭമുണ്ടാക്കാനുള്ള ഒരു കച്ചവട സ്ഥാപനമല്ല, മറിച്ച് ക്ഷേമരാഷ്ട്ര സങ്കല്പത്തിന്റെ ഭാഗമായുള്ള സാമൂഹിക സേവനമാണ് എന്ന പ്രാഥമിക തത്വം ഇവിടെ വിസ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. റോഡുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിനോ സ്ട്രീറ്റ് ലൈറ്റുകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിനോ സർക്കാർ നേരിട്ട് ലാഭം നോക്കാറില്ല. അത് ജനങ്ങളുടെ ജീവിതനിലവാരം ഉയർത്താനുള്ള നിക്ഷേപമാണ്. അതുപോലെ തന്നെയാണ് പൊതുഗതാഗതവും. ടിക്കറ്റ് വരുമാനത്തിലൂടെ മാത്രം അളക്കേണ്ട ഒന്നല്ല ഗതാഗത വകുപ്പിന്റെ നേട്ടത്തെ. സ്ത്രീകളുടെ സൗജന്യ യാത്ര ഗതാഗത സ്ഥാപനത്തിന് നേരിട്ട് ഒരു ബാധ്യതയായി തോന്നാമെങ്കിലും, അത് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ മൊത്തം സാമൂഹിക വികസനത്തിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന ഗുണപരമായ മാറ്റം വളരെ വലുതാണ്.
കേരളം വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത് കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങൾക്കൊപ്പമെത്താൻ തൊഴിൽ രംഗത്തെ സ്ത്രീ പങ്കാളിത്തത്തിന് കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല എന്നത് ഒരു യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയിട്ടും വലിയൊരു ശതമാനം സ്ത്രീകൾ വീടുകളിൽ ഒതുങ്ങിക്കൂടുന്നതിന് പിന്നിലെ പ്രധാന കാരണങ്ങളിലൊന്ന് തങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന കുറഞ്ഞ ശമ്പളത്തിന്റെ വലിയൊരു പങ്ക് യാത്രാച്ചെലവിലേക്ക് മാറ്റിവെക്കേണ്ടി വരുന്നു എന്നതാണ്. യാത്ര സൗജന്യമാകുന്നതോടെ, അനൗപചാരിക മേഖലയിലെ ജോലിക്ക് ഇറങ്ങാൻ സാധാരണക്കാരായ സ്ത്രീകൾക്ക് വലിയ പ്രചോദനമാകും. സ്ത്രീകളുടെ കൈകളിൽ പണം എത്തുമ്പോൾ അത് കുടുംബത്തിന്റെ പോഷകാഹാരം, ആരോഗ്യം, കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയിലാണ് ആദ്യം നിക്ഷേപിക്കപ്പെടുക. ഇത് വിപണിയിലെ പണലഭ്യത കൂട്ടുകയും പ്രാദേശിക സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും.
സാമ്പത്തിക വശത്തിനപ്പുറം പൊതുവിടങ്ങളുടെ ജനാധിപത്യവൽക്കരണത്തിനും ഇത് വഴിവെക്കും. കേരളത്തിലെ റോഡുകളും ബസ്സുകളും ഇപ്പോഴും പുരുഷകേന്ദ്രീകൃതമാണ്, പ്രത്യേകിച്ച് സന്ധ്യയ്ക്ക് ശേഷം. ബസ്സുകളിൽ സ്ത്രീകളുടെ സാന്നിധ്യം വർദ്ധിക്കുന്നത് പൊതുവിടങ്ങളെ കൂടുതൽ സുരക്ഷിതമാക്കും. സ്ത്രീകളുടെ എണ്ണം കൂടുമ്പോൾ സ്വാഭാവികമായും സാമൂഹിക വിരുദ്ധമായ പെരുമാറ്റങ്ങൾ കുറയുകയും സ്ത്രീകൾക്ക് ഭയമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കാനുള്ള സാഹചര്യം ഒരുങ്ങുകയും ചെയ്യും. “സ്ത്രീയും പുരുഷനും സമന്മാരാണെങ്കിൽ പിന്നെ എന്തിന് പ്രത്യേക പ്രിവിലേജ്?” എന്ന ചോദ്യം ലിംഗസമത്വത്തിന്റെ തെറ്റായ വായനയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാകുന്നതാണ്. നൂറ്റാണ്ടുകളായി സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായി പിന്നാക്കം നിർത്തപ്പെട്ട ഒരു ജനവിഭാഗത്തെ മുൻനിരയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ സമത്വമല്ല, മറിച്ച് നീതിപൂർവ്വമായ പരിഗണനയാണ് വേണ്ടത്. പുരുഷന്മാർക്ക് തടസ്സമില്ലാതെ ലഭ്യമാകുന്ന യാത്രാ സ്വാതന്ത്ര്യവും തൊഴിൽ സാഹചര്യങ്ങളും സ്ത്രീകളിലേക്ക് എത്തിക്കാനുള്ള താൽക്കാലികവും എന്നാൽ ദീർഘവീക്ഷണമുള്ളതുമായ ഒരു നടപടിയാണിത്.
ഈ പദ്ധതിയോട് പൂർണ്ണമായി യോജിക്കുമ്പോഴും, അത് കെഎസ്ആർടിസിയെ തകർക്കാതിരിക്കാൻ ചില കൃത്യമായ പ്രായോഗിക മാനദണ്ഡങ്ങൾ പാലിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ഈ പദ്ധതിയുടെ മുഴുവൻ സാമ്പത്തിക ബാധ്യതയും സർക്കാർ ബഡ്ജറ്റിൽ നിന്ന് നേരിട്ട് കെഎസ്ആർടിസിക്ക് സബ്സിഡിയായി നൽകണം. അല്ലാതെ ടിക്കറ്റ് ഇതര വരുമാനം കൊണ്ട് ഓടുന്ന ഒരു സ്ഥാപനത്തിന് മേൽ ഇത് അടിച്ചേൽപ്പിക്കരുത്. എല്ലാവർക്കും സൗജന്യമായി ടിക്കറ്റ് നൽകുന്നതിന് പകരം, അർഹരായ സ്ത്രീകൾക്ക് (ഉദാഹരണത്തിന്: വിദ്യാർത്ഥിനികൾ, കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ളവർ, തൊഴിലന്വേഷകർ) സ്മാർട്ട് കാർഡുകൾ വഴി യാത്രാ ആനുകൂല്യം നൽകുന്നത് പ്രായോഗികക്ഷമത കൂട്ടും. കൂടാതെ, സ്ത്രീകൾ കൂടുതൽ പൊതുഗതാഗതത്തെ ആശ്രയിക്കുമ്പോൾ ബസ്സുകളുടെ എണ്ണവും ട്രിപ്പുകളും വർദ്ധിപ്പിക്കേണ്ടി വരും. ഇത് കെഎസ്ആർടിസിയുടെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്താനുള്ള ഒരു അവസരമായി സർക്കാർ മാറ്റണം.
ചുരുക്കത്തിൽ, കെഎസ്ആർടിസിയിലെ സ്ത്രീ സൗജന്യ യാത്ര എന്നത് ഒരു ‘രാഷ്ട്രീയ സൗജന്യമല്ല’, മറിച്ച് അതൊരു സോഷ്യൽ എഞ്ചിനീയറിംഗ് ടൂളാണ്. ഒരു നാടിന്റെ പകുതിയിലധികം വരുന്ന സ്ത്രീജനസംഖ്യയെ സാമ്പത്തികമായി സ്വതന്ത്രരാക്കാനും അവരുടെ യാത്രാ അവകാശങ്ങളെ മുൻനിർത്താനും ഉള്ള ഒരു വിപ്ലവകരമായ ചുവടുവെപ്പാണിത്. സാമ്പത്തിക നഷ്ടത്തിന്റെ കണക്കുപുസ്തകങ്ങൾക്കപ്പുറം, സ്ത്രീ ശാക്തീകരണത്തിന്റെ സാമൂഹിക മൂല്യം കൊണ്ട് മാത്രമേ ഈ പദ്ധതിയെ കൃത്യമായി വിലയിരുത്താൻ സാധിക്കൂ.
