നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുടെ പരിഹാസ്യമായ ഒരവസ്ഥയ്ക്ക് ബിൽക്കിസ് ബാനു വീണ്ടും ഇരയായിരിക്കുന്നു. 2002-ലെ കലാപത്തിനിടെ ബിൽക്കിസ് ബാനുവിനെ കൂട്ടബലാത്സംഗം ചെയ്തതിനും, രണ്ട് മാസം പ്രായമുള്ള കുഞ്ഞടക്കം അവരുടെ കുടുംബാംഗങ്ങളെ കൊലപ്പെടുത്തിയതിനും ജീവപര്യന്തം തടവ് ശിക്ഷ അനുഭവിക്കുന്ന രണ്ട് കുറ്റവാളികൾക്ക് സുപ്രീം കോടതി ഒക്ടോബർ 28-ന് ജാമ്യം അനുവദിച്ചു. ഏകദേശം രണ്ടാഴ്ചയ്ക്ക് ശേഷം സുപ്രീം കോടതിയുടെ വെബ്സൈറ്റിൽ അപ്ലോഡ് ചെയ്ത ഈ ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചത് ജസ്റ്റിസുമാരായ എം.എം. സുന്ദരേഷ്, പി.ബി. വരാലെ എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ചാണ്. 17 വർഷത്തിലേറെയായി തടവിൽ കഴിയുന്നുവെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയാണ് ബിപിൻ ചന്ദ്ര ജോഷി, പ്രദീപ് മോർധിയ എന്നിവർക്ക് ജാമ്യം നൽകിയത്. “കക്ഷികളുടെ വാദങ്ങൾ കേട്ടതിൽ നിന്ന്, അപ്പീൽ നൽകിയവർ 17 വർഷത്തിലേറെയായി തടവിൽ കഴിയുന്നുണ്ടെന്നും, അവരിൽ ഒരാൾക്ക് ഗുരുതരമായ ശാരീരിക വൈകല്യമുണ്ടെന്നും വ്യക്തമാണ്. തീർച്ചയായും, വസ്തുതകളുടെയും നിയമത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഈ അപ്പീലിൽ തീരുമാനമെടുക്കേണ്ട വിഷയങ്ങളുണ്ട്,” എന്ന് ബെഞ്ച് നിരീക്ഷിച്ചു.
ഈ ഉത്തരവ് നീതിബോധമുള്ള എല്ലാവരിലും വലിയ പ്രതിഷേധമാണ് ഉയർത്തിയിരിക്കുന്നത്. ഇതൊരു നീതിനിഷേധം തന്നെയാണ്. യാതൊരു കാമ്പുമില്ലാത്ത ഈ ഉത്തരവ്, മൊത്തം നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയെത്തന്നെ നാണംകെടുത്തുന്നതാണ്. ഇത്രയും ക്രൂരമായ കുറ്റകൃത്യത്തിന് ഏറ്റവും കഠിനമായ ശിക്ഷയാണ് ലഭിക്കേണ്ടത്. തികച്ചും ദയനീയമായ ഈ ഉത്തരവിനെ മാനദണ്ഡമാക്കിയാൽ, കുറ്റപത്രം പോലും സമർപ്പിക്കാതെ ആറ് വർഷത്തിലേറെയായി ജയിലിൽ കഴിയുന്ന ഉമർ ഖാലിദിനെപ്പോലുള്ളവരുടെ അവസ്ഥയെ എങ്ങനെ ന്യായീകരിക്കും? ജയിലിൽ കഴിയുമ്പോൾ ഒരു ‘സ്ട്രോ സിപ്പർ’ (പാനീയം കുടിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഉപകരണം) പോലും നിഷേധിക്കപ്പെട്ട ഫാദർ സ്റ്റാൻ സ്വാമിയുടെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് എന്തുപറയാൻ കഴിയും? ഗുരുതരമായ ശാരീരിക വൈകല്യമുണ്ടായിട്ടും പ്രൊഫസർ ജി.എൻ. സായിബാബ ഏകദേശം പത്ത് വർഷത്തോളം ജയിലിൽ കിടന്നു എന്നത് എങ്ങനെ വിശദീകരിക്കും? നീതിനിഷേധമെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന ഈ നടപടിയെ ന്യായീകരിക്കാൻ സുപ്രീം കോടതിയുടെ പക്കൽ തീർച്ചയായും ഉത്തരങ്ങളുണ്ടാകില്ല.
ജീവപര്യന്തം ശിക്ഷ മരവിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള സുപ്രീം കോടതിയുടെ ഉത്തരവിൽ ബിൽക്കിസ് ബാനു ഞെട്ടലും അവിശ്വാസവും പ്രകടിപ്പിച്ചു. മാധ്യമങ്ങൾക്ക് നൽകിയ, ഹൃദയഭേദകവും ശക്തവുമായ ഒരു പ്രസ്താവനയിൽ അവർ പറഞ്ഞു:
“എനിക്ക് 19 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ, എൻ്റെ ലോകം – എൻ്റെ കുഞ്ഞു മകൾ, എൻ്റെ കുടുംബം, എൻ്റെ വീട്, മനുഷ്യരാശിയിലുള്ള എൻ്റെ വിശ്വാസം – എല്ലാം ക്രൂരമായി എന്നിൽ നിന്ന് തട്ടിയെടുക്കപ്പെട്ടു. അന്നു മുതൽ നീണ്ട 24 വർഷങ്ങളായി, എനിക്കും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സ്ത്രീകൾക്കും വേണ്ടി നീതി തേടി ഞാൻ നിരന്തരം പോരാടിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. എനിക്ക് ഇത്രയധികം ധൈര്യമുണ്ടെന്ന് എനിക്കറിയുമായിരുന്നില്ല; എന്നാൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ പിന്തുണയും ഐക്യദാർഢ്യവും എനിക്ക് ലഭിച്ചതുകൊണ്ട്, ആ ധൈര്യം കണ്ടെത്താൻ എനിക്ക് സാധിച്ചു.
“എന്നാൽ ഇന്ന്, കഠിനമായി പോരാടി നേടിയ നീതി തന്നെ എനിക്ക് നഷ്ടപ്പെടുന്നതായി തോന്നുന്നു. പഴയ ഭയങ്ങൾ വീണ്ടും കടന്നുവരുന്നു. എനിക്കും എൻ്റെ കുടുംബത്തിനും എൻ്റെ മക്കൾക്കും വേണ്ടി ഞാൻ വീണ്ടും ഭയപ്പെടുന്നു. നീതിയിലുള്ള വിശ്വാസം വീണ്ടും നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്ന ഭയവും എന്നെ വേട്ടയാടുന്നു. എന്നോട് ഈ ക്രൂരത ചെയ്തവരുടെ ശിക്ഷാവിധി സുപ്രീം കോടതിക്ക് എങ്ങനെയാണ് മരവിപ്പിക്കാൻ കഴിയുക? എന്നെ അറിയിക്കുക പോലും ചെയ്യാതെ എങ്ങനെയാണ് അവർക്ക് ഇങ്ങനെ ചെയ്യാൻ സാധിച്ചത്? കോടതിയിൽ എൻ്റെ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ പോലും അവർക്ക് കഴിഞ്ഞില്ലേ? പല കോടതികളിലും ഞാൻ കയറിയിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്; നീതി ലഭിച്ചപ്പോഴെല്ലാം ഞാൻ കൃതജ്ഞതയോടെ അത് സ്വീകരിച്ചു. നീതിയിലുള്ള എൻ്റെ വിശ്വാസം ഓരോ തവണയും പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. കുടുംബത്തിൻ്റെയും സുഹൃത്തുക്കളുടെയും സ്നേഹത്താൽ തകർന്നടിഞ്ഞ എൻ്റെ ജീവിതം ഞാൻ കെട്ടിപ്പടുത്തു. സമാധാനത്തോടെ ജീവിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. വേദനയും ഞെട്ടലും അവിശ്വാസവും നിറഞ്ഞ കണ്ണുനീരിനിടയിൽ, വാക്കുകൾ കിട്ടാൻ പ്രയാസപ്പെടുന്ന ഈ നിമിഷത്തിലും ഞാൻ ഈ പ്രസ്താവന നടത്തുകയാണ്. എന്നെ വിളിച്ചു വരുത്തുകയോ എൻ്റെ ഭാഗം കേൾക്കുകയോ ചെയ്യാതെ, സുപ്രീം കോടതി വീണ്ടും – രണ്ടാമത്തെ തവണയും – ഒരു ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിച്ചു എന്നത് എനിക്ക് വിശ്വസിക്കാനാവുന്നില്ല. മാധ്യമ വാർത്തകളിലൂടെയാണ് ഞാൻ ഇക്കാര്യം അറിഞ്ഞത്…
“ജീവിതത്തിലേക്ക് അവകാശമുണ്ടായിരുന്ന, എന്നാൽ ക്രൂരമായി കൊല്ലപ്പെട്ട എൻ്റെ മൂന്ന് വയസ്സുകാരി മകൾ സാലിഹയ്ക്ക് വേണ്ടിയാണ് ഞാൻ ഇത് ചെയ്യുന്നത്; അവളുടെ ഓർമ്മകൾ നീതി ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സ്ത്രീകൾക്ക് വേണ്ടിയാണ് ഞാൻ ഇത് ചെയ്യുന്നത്. കാരണം, ഒരു സ്ത്രീയും, അതിജീവിതയും, പൗരനും – തങ്ങൾക്കും തുല്യ അവകാശങ്ങളുണ്ടെന്ന് തെളിയിക്കാനായി ജീവിതകാലം മുഴുവൻ നീതിക്ക് വേണ്ടി പോരാടേണ്ട അവസ്ഥ ഉണ്ടാകാൻ പാടില്ല.”
ബിൽക്കിസ് ബാനു അനുഭവിച്ച തീരാദുരിതത്തെ, 2002-ൽ ഗുജറാത്തിൽ അരങ്ങേറിയ ഭയാനകമായ കൂട്ടക്കൊലയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വേണം നോക്കിക്കാണാൻ. 2002 ഫെബ്രുവരി 27-ന് എസ്-6 കോച്ച് കത്തിക്കപ്പെടുകയും, അതിൽ 59 പേർ (പ്രധാനമായും കർസേവകർ) ദാരുണമായി കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തതിനെത്തുടർന്ന്, പിറ്റേദിവസം ഗുജറാത്തിന്റെ പല ഭാഗങ്ങളിലും അക്രമപരമ്പരകൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. അപകടം മണത്തറിഞ്ഞ പതിനേഴ് പേർ അടങ്ങിയ ഒരു സംഘം, ദാഹോദ് ജില്ലയിലെ തങ്ങളുടെ ഗ്രാമമായ രന്ധിക്പൂരിൽ നിന്ന് പലായനം ചെയ്തു. ബിൽക്കിസ്, അവരുടെ മൂന്ന് വയസ്സുള്ള മകൾ സാലിഹ, ബിൽക്കിസിന്റെ അമ്മ, കൂടാതെ മറ്റ് പതിനാല് പേർ എന്നിവരടങ്ങുന്നതായിരുന്നു ഈ സംഘം. അവർ ഛപ്പാർവാദ് എന്ന മറ്റൊരു ഗ്രാമത്തിൽ അഭയം തേടി. എന്നാൽ, മാർച്ച് 3-ന്, അരിവാളുകൾ, വാളുകൾ, വടികൾ എന്നിവയുമായി എത്തിയ 20-ഓളം മുതൽ 30-ഓളം വരുന്ന അക്രമിസംഘം ഇവരെ ആക്രമിച്ചു. ബിൽക്കിസിനെയും അമ്മയെയും മറ്റ് മൂന്ന് സ്ത്രീകളെയും അവർ ക്രൂരമായി മർദ്ദിക്കുകയും ബലാത്സംഗം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. ആക്രമണത്തിനിരയായ പതിനേഴ് മുസ്ലീംങ്ങളിൽ എട്ടുപേർ കൊല്ലപ്പെട്ട നിലയിലും, ആറുപേരെ കാണാതാവുകയും ചെയ്തു. ബിൽക്കിസും ഒരു പുരുഷനും മൂന്ന് വയസ്സുള്ള ഒരു കുട്ടിയും മാത്രമാണ് ഈ ആക്രമണത്തെ അതിജീവിച്ചത്. കുറഞ്ഞത് മൂന്ന് മണിക്കൂറോളം ബിൽക്കിസ് അബോധാവസ്ഥയിലായിരുന്നു. ബോധം തിരിച്ചുകിട്ടിയ ശേഷം, ഒരു ആദിവാസി സ്ത്രീയിൽ നിന്ന് വസ്ത്രം കടം വാങ്ങി, പരാതി നൽകാനായി അവർ ലിംഖേഡ പൊലീസ് സ്റ്റേഷനിലെത്തി. സിബിഐയുടെ കണ്ടെത്തൽ പ്രകാരം, അവിടുത്തെ ഹെഡ് കോൺസ്റ്റബിൾ “പ്രധാനപ്പെട്ട വസ്തുതകൾ മറച്ചുവെക്കുകയും, ബിൽക്കിസ് നൽകിയ പരാതിയെ വളച്ചൊടിച്ചും വെട്ടിച്ചുരുക്കിയും രേഖപ്പെടുത്തുകയാണുണ്ടായത്.”
” അവർ വസ്ത്രങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്ത് എന്നെ നഗ്നയാക്കുകയും, പല പുരുഷന്മാർ ചേർന്ന് എന്നെ ബലാത്സംഗം ചെയ്യുകയും ചെയ്തു. അവർ എന്നെയും പിടികൂടി. എന്റെ മൂന്ന് വയസ്സുകാരി മകൾ സാലിഹ എന്റെ കൈകളിലുണ്ടായിരുന്നു. അവർ അവളെ പിടിച്ചുവാങ്ങി, തങ്ങളുടെ മുഴുവൻ ശക്തിയുമെടുത്ത് വായുവിലേക്ക് എറിഞ്ഞു. പാറക്കെട്ടുകളിൽ അവളുടെ ചെറിയ തല തകർന്നപ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയം തകർന്നുപോയി. നാല് പുരുഷന്മാർ ചേർന്ന് എന്റെ കൈകാലുകളിൽ പിടിച്ചു, തുടർന്ന് പലരും ഓരോരുത്തരായി എന്നെ ബലാത്സംഗം ചെയ്തു. തങ്ങളുടെ കാമം തീർക്കുന്നതിനിടയിൽ അവർ എന്നെ ചവിട്ടുകയും, ഒരു വടികൊണ്ട് എന്റെ തലയിൽ അടിക്കുകയും ചെയ്തു. ഞാൻ മരിച്ചുവെന്ന് കരുതി അവർ എന്നെ കുറ്റിക്കാട്ടിലേക്ക് വലിച്ചെറിഞ്ഞു. നാലോ അഞ്ചോ മണിക്കൂറുകൾക്ക് ശേഷം എനിക്ക് ബോധം തിരിച്ചുകിട്ടി. ശരീരം മറയ്ക്കാൻ എന്തെങ്കിലും തുണിക്കഷണങ്ങൾ കിട്ടുമോ എന്ന് ഞാൻ തിരഞ്ഞെങ്കിലും ഒന്നും കണ്ടെത്താനായില്ല. ഭക്ഷണവും വെള്ളവുമില്ലാതെ ഒന്നര ദിവസത്തോളം ഞാൻ ഒരു കുന്നിൻ മുകളിൽ കഴിച്ചുകൂട്ടി. മരണം സംഭവിക്കാനായി ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചുപോയി. ഒടുവിൽ, എങ്ങനെയോ ഒരു ആദിവാസി കോളനിയിൽ എത്തിച്ചേരാൻ എനിക്ക് സാധിച്ചു. ഞാൻ ഒരു ഹിന്ദുവാണെന്ന് പറഞ്ഞ് അവിടെ അഭയം തേടി. ഞങ്ങളെ ആക്രമിച്ചവർ വളരെ മോശമായ ഭാഷയാണ് ഉപയോഗിച്ചത്; അത് ആവർത്തിക്കാൻ പോലും എനിക്ക് കഴിയില്ല. എന്റെ കൺമുന്നിൽ വെച്ചാണ് അവർ എന്റെ അമ്മയെയും സഹോദരിയെയും മറ്റ് 12 ബന്ധുക്കളെയും കൊലപ്പെടുത്തിയത്. ഞങ്ങളെ ബലാത്സംഗം ചെയ്യുമ്പോഴും കൊല്ലുമ്പോഴും അവർ ലൈംഗികച്ചുവയുള്ള അശ്ലീല പദങ്ങൾ വിളിച്ചുപറയുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഞാൻ അഞ്ച് മാസം ഗർഭിണിയാണെന്ന് അവരോട് പറയാൻ പോലും എനിക്ക് സാധിച്ചില്ല, കാരണം അവരുടെ കാലുകൾ എന്റെ വായയിലും കഴുത്തിലുമായിരുന്നു. എന്നെ ബലാത്സംഗം ചെയ്തവരെ എനിക്ക് വർഷങ്ങളായി അറിയാമായിരുന്നു. ഞങ്ങൾ അവർക്ക് പാൽ വിൽക്കാറുണ്ടായിരുന്നു; അവർ ഞങ്ങളുടെ സ്ഥിരം ഉപഭോക്താക്കളായിരുന്നു. അവർക്ക് അല്പമെങ്കിലും ലജ്ജയുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, എന്നോട് ഇങ്ങനെയൊന്നും ചെയ്യുമായിരുന്നില്ല. “എങ്ങനെയാണ് എനിക്ക് അവരോട് ക്ഷമിക്കാൻ കഴിയുക?”
മറ്റാരെങ്കിലുമായിരുന്നെങ്കിൽ എപ്പോഴേ തളർന്നുപോയേനെ, എന്നാൽ ബിൽക്കിസ് ബാനു അങ്ങനെയല്ലായിരുന്നു. എല്ലാ പ്രതിസന്ധികളിലും തനിക്കൊപ്പം ഉറച്ചുനിന്ന ഭർത്താവ് യാക്കൂബ് റസൂലിനൊപ്പം (അക്രമം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട സമയത്ത് അദ്ദേഹം വീട്ടിലുണ്ടായിരുന്നില്ല), കഷ്ടപ്പാടുകളും താൽക്കാലിക നീതിയും നിറഞ്ഞ ഒരു ദുഷ്കരമായ ജീവിതയാത്രയിലൂടെയാണ് അവർ കടന്നുപോയത്. തുടക്കത്തിൽ, ബിൽക്കിസിന് ഒരക്ഷരം പോലും മിണ്ടാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയായിരുന്നു. എന്നാൽ, സഹായഹസ്തവുമായി മുന്നോട്ടുവന്ന ചില പൗരന്മാരുടെ പിന്തുണയോടെ, അവർ സാവധാനം ആത്മവിശ്വാസം വീണ്ടെടുത്തു. ഈ ക്രൂരകൃത്യം ചെയ്തവരെ നിയമത്തിന് മുന്നിൽ കൊണ്ടുവരുന്നതിൽ താനാണ് പ്രധാന സാക്ഷിയെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
ധൈര്യം സംഭരിച്ച്, സത്യത്തിനും നീതിക്കും വേണ്ടിയുള്ള വേദനാജനകമായ ഒരു പോരാട്ടത്തിന് അവർ തുടക്കമിട്ടു. കൊലയാളികളും ബലാത്സംഗം ചെയ്തവരും ആരൊക്കെയാണെന്ന് അവർക്കറിയാമായിരുന്നു; ധീരതയോടെ അവർ ആ കുറ്റവാളികളെ തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്തു. തടസ്സങ്ങളും ശത്രുതയും ഭീഷണികളും ഭയപ്പെടുത്തലുകളും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു ആ യാത്ര.
നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ, തന്നെ ബലാത്സംഗം ചെയ്യുകയും തന്റെ കുടുംബാംഗങ്ങളെ കൊലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്ത കുറ്റവാളികളെയാണ് പ്രത്യക്ഷത്തിൽ പിന്തുണച്ചത്. എഫ്.ഐ.ആർ (FIR) തിരുത്തിയെഴുതപ്പെട്ടു; മെഡിക്കൽ റിപ്പോർട്ടുകളിലും പോസ്റ്റ്മോർട്ടം രേഖകളിലും നിർണായകമായ പല വിവരങ്ങളും ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു. മരിച്ചവരെല്ലാം പോലീസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽത്തന്നെ സംസ്കരിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ തെളിവുകൾ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു; മൂന്ന് വയസ്സുള്ള കുഞ്ഞിന്റെ മൃതദേഹം അപ്രത്യക്ഷമാവുകയും ചെയ്തു. പ്രോസിക്യൂഷൻ പ്രതികൾക്കൊപ്പം നിന്നു; കേസ് പരിഗണിച്ച കീഴ്ക്കോടതിയാകട്ടെ, നുണകളും കള്ളക്കഥകളും ശരിവെച്ചു. അങ്ങനെ കേസ് അവസാനിപ്പിച്ചു. എങ്കിലും, ബിൽക്കിസ് പിന്മാറാൻ തയ്യാറായില്ല; സത്യത്തിനും നീതിക്കുമായുള്ള അവരുടെ പോരാട്ടം അവിശ്രമം തുടർന്നു.
അക്കാലത്തെ ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമ്മീഷൻ (ഇന്നത്തെ, ഭരണകൂടത്തിന്റെ കുറ്റകൃത്യങ്ങളെ പരസ്യമായി പിന്തുണയ്ക്കുന്നതും നട്ടെല്ലില്ലാത്തതുമായ ദേശീയ മനുഷ്യാവകാശ കമീഷനിൽ നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു അത്) അവരുടെ പരാതി സ്വീകരിക്കുകയും, സ്വതന്ത്രമായ അന്വേഷണം നടത്തി അവർക്ക് അനുകൂലമായ നിലപാട് സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. തുടർന്ന് അവർ സുപ്രീം കോടതിയെ സമീപിച്ചു. 2004-ൽ കേസ് വീണ്ടും തുറക്കുകയും സി.ബി.ഐക്ക് (CBI) കൈമാറുകയും ചെയ്തു. പ്രതികളായിരുന്ന ഇരുപതുപേരിൽ പന്ത്രണ്ടുപേരെ 2004-ൽ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും, അഹമ്മദാബാദിൽ വിചാരണ ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, സാക്ഷികൾക്ക് ഉപദ്രവമുണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്നും സി.ബി.ഐ ശേഖരിച്ച തെളിവുകൾ അട്ടിമറിക്കപ്പെട്ടേക്കാമെന്നും ബിൽക്കിസ് ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചതിനെത്തുടർന്ന്, സുപ്രീം കോടതി കേസ് മുംബൈയിലേക്ക് മാറ്റി. സംഭവത്തിന് നേരിട്ടുള്ള ഏക സാക്ഷി ബിൽക്കിസ് മാത്രമായിരുന്നു. അവർ നിരന്തരം ഭീഷണി നേരിട്ടു. സ്വന്തം സുരക്ഷയ്ക്കായി അവർക്ക് പലതവണ താമസസ്ഥലം മാറേണ്ടി വന്നു.
2008-ൽ, പ്രത്യേക കോടതി പതിനൊന്ന് പ്രതികൾക്ക് ശിക്ഷ വിധിച്ചു. ഗർഭിണിയായ ഒരു സ്ത്രീയെ ബലാത്സംഗം ചെയ്യാൻ ഗൂഢാലോചന നടത്തി, കൊലപാതകം ചെയ്തു, നിയമവിരുദ്ധമായി സംഘം ചേർന്നു എന്നീ കുറ്റങ്ങൾ ചുമത്തി (ഇതിൽ ഒരാൾ വിചാരണയ്ക്കിടെ മരിച്ചു) പ്രതികളെ ജീവപര്യന്തം തടവിന് ശിക്ഷിച്ചു. റിപ്പോർട്ടുകളിൽ കൃത്രിമം കാണിക്കാൻ കൂട്ടുനിന്നു എന്ന് ആരോപിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന പൊലീസുകാരെയും ഡോക്ടർമാരെയും കുറ്റവിമുക്തരാക്കിയിരുന്നു. എന്നാൽ, 2017 മെയ് മാസത്തിൽ, സിബിഐ നൽകിയ അപ്പീലിൽ, മുംബൈ ഹൈക്കോടതി ഈ ശിക്ഷാവിധി ശരിവെക്കുകയും, ഡോക്ടർമാരും പൊലീസുകാരും കുറ്റക്കാരാണെന്ന് കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു. ജസ്റ്റിസ് സാൽവി എന്ന ജഡ്ജി, ബിൽക്കീസ് നൽകിയ “ധീരമായ മൊഴിയാണ് ഈ കേസിലെ വഴിത്തിരിവ്” എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. 2019-ൽ, ബിൽക്കീസി ന്50 ലക്ഷം രൂപ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകാൻ സുപ്രീം കോടതി ഉത്തരവിട്ടു; 2002-ലെ കലാപവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു കേസിൽ ഇത്തരമൊരു ഉത്തരവ് വരുന്നത് ആദ്യമായായിരുന്നു. അന്നത്തെ ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് രഞ്ജൻ ഗൊഗോയ്, ജസ്റ്റിസുമാരായ ദീപക് ഗുപ്ത, സഞ്ജീവ് ഖന്ന എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ച് ഇപ്രകാരം നിരീക്ഷിച്ചു: “സംഭവിക്കാൻ പാടില്ലാത്തതാണ് സംഭവിച്ചത് എന്നത് വ്യക്തമാണ്, അതിനാൽ സർക്കാർ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകേണ്ടതുണ്ട്.”
2022-ലെ സ്വാതന്ത്ര്യദിനത്തിൽ, ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ തടവിലാക്കപ്പെട്ടവരെ മോചിപ്പിച്ചപ്പോൾ രാജ്യം ഞെട്ടലോടെയാണ് അത് കേട്ടത്. കുറ്റവാളികൾ (ബലാത്സംഗം, കൊലപാതകം എന്നിവയിൽ ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടവർ) ജയിലിന് പുറത്തിറങ്ങിയ ഉടൻ തന്നെ, ഹിന്ദുത്വവാദികള് അവർക്ക് ലഡ്ഡു നൽകിയും മാലയണിയിച്ചും സ്വീകരണം നൽകി. ശ്രദ്ധേയമായ മറ്റൊരു കാര്യം, ശിക്ഷാ ഇളവ് ലഭിച്ച ഉത്തരവ് വന്നയുടൻ തന്നെ അവർക്ക് ജയിൽ കവാടത്തിന് പുറത്തെത്താൻ കഴിഞ്ഞു എന്നതാണ്. (മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകർക്കും അന്യായമായി തടവിലാക്കപ്പെട്ട മറ്റുള്ളവർക്കും ജാമ്യമോ മോചന ഉത്തരവോ ലഭിച്ചാൽ പോലും, ജയിൽ അധികൃതർ നടപടിക്രമങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി അവരെ പുറത്തിറക്കാൻ മണിക്കൂറുകളോ ദിവസങ്ങളോ എടുക്കാറുണ്ട്). മാത്രമല്ല, ജയിലിൽ കഴിഞ്ഞ കാലയളവ് അവർ നന്നായി ആസ്വദിച്ചുവെന്ന് തോന്നും വിധമായിരുന്നു അവരുടെ അവസ്ഥ; നല്ല ആരോഗ്യത്തോടെ, ഭംഗിയായി വസ്ത്രം ധരിച്ച്, വൃത്തിയായി ഒരുങ്ങിയാണ് അവർ പുറത്തുവന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഭൂരിഭാഗം തടവുകാർക്കും ഇത്തരമൊരു ‘ഭാഗ്യം’ ലഭിക്കാറില്ല; എന്നാൽ ഹിന്ദുത്വയുടെ ഈ അനുയായികൾക്ക് അത് ലഭിച്ചു. ബിൽക്കീസിനും അവരുടെ ബന്ധുക്കൾക്കും, ഗുജറാത്ത് കലാപത്തിൽ ഇരകളായവർക്കും, അവർക്കായി ജീവിതം ഉഴിഞ്ഞുവെച്ച മനുഷ്യാവകാശ പ്രവർത്തകർക്കും, ഒപ്പം നീതി ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾക്കും ഇത് വീണ്ടും ഒരു വലിയ തിരിച്ചടിയായി മാറി.
ഈ പതിനൊന്ന് കുറ്റവാളികളുടെ ശിക്ഷാ ഇളവ് ചെയ്ത നടപടിക്കെതിരെ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള, സത്യത്തെയും നീതിയെയും സ്നേഹിക്കുന്ന പൗരന്മാർ ശക്തമായ പ്രതിഷേധം രേഖപ്പെടുത്തി. ഇത്രയും ഭയാനകമായ ഒരു കുറ്റകൃത്യത്തിന് ശിക്ഷാ ഇളവ് നൽകുക എന്നത് ഒട്ടും ന്യായീകരിക്കാവുന്നതല്ല. എന്നാൽ, ദുർബലവും അസ്വീകാര്യവുമായ കാരണങ്ങൾ നിരത്തി അധികൃതർ ഈ നടപടിയെ ന്യായീകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. സമൂഹമാധ്യമങ്ങളിൽ ഇതിനെതിരെ വലിയ പ്രതിഷേധം ഉയർന്നു; വിവിധ തുറകളിലുള്ള ആളുകൾ ഒത്തുചേർന്ന് തങ്ങളുടെ എതിർപ്പ് പ്രകടിപ്പിച്ചു. ദേശീയവും അന്തർദേശീയവുമായ പ്രമുഖ പത്രങ്ങൾ, ഈ ശിക്ഷാ ഇളവിനെതിരെ ശക്തമായ നിലപാട് സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ട് മുഖപ്രസംഗങ്ങളും ലേഖനങ്ങളും പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. ചില മാധ്യമങ്ങൾ പോലും, തങ്ങളുടെ റിപ്പോർട്ടിംഗിന്റെ പേരിൽ വിമർശനങ്ങൾ നേരിട്ടു.
പ്രമുഖരായ പൗരന്മാർ, ബുദ്ധിജീവികൾ, രാഷ്ട്രീയക്കാർ, സാമൂഹിക പ്രവർത്തകർ തുടങ്ങി സമൂഹത്തിന്റെ വിവിധ മേഖലകളിൽ നിന്നുള്ളവർ ശക്തമായ പ്രതിഷേധം അറിയിച്ചു. എല്ലാവരുടെയും ശബ്ദം ഒരേപോലെ വ്യക്തമായിരുന്നു: ക്രൂരമായ ഒരു കുറ്റകൃത്യത്തിന് ഇത്തരമൊരു ഇളവ് നൽകുന്നത് നീതിയുടെ നഗ്നമായ ലംഘനമാണ്. 2022 ആഗസ്റ്റ് 17-ന് ബിൽക്കീസ് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:
“രണ്ടു ദിവസം മുൻപ്, 2022 ആഗസ്റ്റ് 15-ന്, കഴിഞ്ഞ 20 വർഷത്തെ ആഘാതങ്ങൾ (trauma) എന്നെ വീണ്ടും പിടികൂടി. എൻ്റെ കുടുംബത്തെയും ജീവിതത്തെയും തകർക്കുകയും, എൻ്റെ മൂന്നു വയസ്സുള്ള മകളെ എന്നിൽ നിന്ന് തട്ടിയെടുക്കുകയും ചെയ്ത 11 കുറ്റവാളികൾ സ്വതന്ത്രരായെന്ന വാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ, എനിക്ക് വാക്കുകൾ കിട്ടിയില്ല. ഞാൻ ഇപ്പോഴും മരവിച്ച അവസ്ഥയിലാണ്. ഇന്ന് എനിക്ക് ഇത്രയേ പറയാനുള്ളൂ-ഏതൊരു സ്ത്രീക്കും ലഭിക്കേണ്ട നീതി ഇത്തരത്തിലാണോ അവസാനിക്കേണ്ടത്? നമ്മുടെ രാജ്യത്തെ പരമോന്നത കോടതികളിൽ ഞാൻ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയിൽ എനിക്ക് വിശ്വാസമുണ്ടായിരുന്നു, എൻ്റെ ജീവിതത്തിലെ ആഘാതങ്ങളുമായി പൊരുത്തപ്പെട്ട് ജീവിക്കാൻ ഞാൻ പതിയെ പഠിച്ചുവരികയായിരുന്നു. കുറ്റവാളികളുടെ ഈ മോചനം എൻ്റെ സമാധാനം കവർന്നെടുക്കുകയും, നീതിയിലുള്ള എൻ്റെ വിശ്വാസത്തെ ഉലയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. എൻ്റെ ദുഃഖവും തകർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന വിശ്വാസവും എനിക്ക് വേണ്ടി മാത്രമല്ല; കോടതികളിൽ നീതിക്കായി പോരാടുന്ന ഓരോ സ്ത്രീക്കും വേണ്ടിയാണ്. ഇത്രയും വലിയതും നീതിരഹിതവുമായ ഒരു തീരുമാനം എടുക്കുന്നതിന് മുൻപ്, എൻ്റെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ചോ ക്ഷേമത്തെക്കുറിച്ചോ ആരും അന്വേഷിച്ചില്ല. ഗുജറാത്ത് സർക്കാരിനോട് ഞാൻ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു: ദയവായി ഈ തെറ്റ് തിരുത്തുക. ഭയമില്ലാതെ സമാധാനത്തോടെ ജീവിക്കാനുള്ള എൻ്റെ അവകാശം എനിക്ക് തിരികെ നൽകുക. എനിക്കും എൻ്റെ കുടുംബത്തിനും സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കുക.”
ഭാഗ്യവശാൽ, ചില പ്രമുഖ വനിതകളും, പ്രതിജ്ഞാബദ്ധരും സമർത്ഥരുമായ അഭിഭാഷകരുടെ ഒരു സംഘവും (ഇവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും സ്ത്രീകളായിരുന്നു) ബിൽക്കീസിനും, ഇന്ത്യയിലെ സ്ത്രീകൾക്കും, ഒടുവിൽ രാജ്യത്തിൻ്റെ ഭാവിക്ക് തന്നെയും, സത്യവും നീതിയും വിജയിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചു. പതിനാറ് മാസത്തിലേറെയായി ബിൽക്കീസ് ക്ഷമയോടെ കാത്തിരുന്നു. 2024 ജനുവരി 8-ന് ബിൽക്കീസ് ബാനുവിന് നീതി ലഭിച്ചു. 2002-ലെ ഗുജറാത്ത് കലാപത്തിനിടെ നടന്ന, അതിക്രൂരവും പൈശാചികവുമായ കൂട്ടബലാത്സംഗക്കേസിലെ കുറ്റവാളികളെ കാലാവധി പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുൻപ് വിട്ടയക്കാനുള്ള ഗുജറാത്ത് സർക്കാരിൻ്റെ തീരുമാനം സുപ്രീം കോടതി റദ്ദാക്കി. ഇതോടെ സത്യത്തിനും നീതിക്കു വേണ്ടിയുള്ള ബിൽക്കിസിൻ്റെ നിരന്തരമായ പോരാട്ടം വിജയം കണ്ടു.
ജസ്റ്റിസ് ബി.വി. നാഗരത്ന, ജസ്റ്റിസ് ഉജ്ജൽ ഭുയാൻ എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ച്, സുപ്രധാനമായ ഒരു വിധിയിലൂടെ, ശിക്ഷാ ഇളവ് ലഭിച്ചിരുന്ന ആ 11 കുറ്റവാളികളും രണ്ടാഴ്ചയ്ക്കുള്ളിൽ ജയിൽ അധികൃതർക്ക് മുൻപാകെ ഹാജരാകണമെന്നും, തുടർന്നും ജയിലിൽ കഴിയണമെന്നും ഉത്തരവിട്ടു. ശിക്ഷാ ഇളവ് (remission) അനുവദിക്കുന്നതിനുള്ള ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കാൻ ഗുജറാത്ത് സർക്കാരിന് അധികാരമില്ലെന്ന് ബെഞ്ച് വ്യക്തമായി പ്രസ്താവിച്ചു. വിചാരണ നടന്ന സംസ്ഥാനത്തെ സർക്കാരിനാണ് ശിക്ഷാ ഇളവ് അനുവദിക്കാൻ അധികാരമുള്ളത്; ഈ പ്രത്യേക കേസിൽ, ശിക്ഷാ ഇളവ് പരിഗണിക്കാൻ പോലും അധികാരമുള്ള അതോറിറ്റി ഗുജറാത്ത് സർക്കാരല്ല, മറിച്ച് മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരാണ്.
251 പേജുള്ള ഈ വിധി വളരെ മികച്ചതാണ്. ഇതിലെ പ്രധാന ഭാഗം ഇങ്ങനെ പറയുന്നു:
“ശിക്ഷാ ഇളവ് (remission) അനുവദിക്കുന്നതിനുള്ള ഗുജറാത്ത് സർക്കാരിന്റെ അധികാരപരിധിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ഇത്തരമൊരു ഉത്തരവ് പുറപ്പെടുവിക്കുന്നതിന് മുൻപ് കോടതിയുടെ അനുമതി വാങ്ങേണ്ടത് അനിവാര്യമായിരുന്നു എന്നത് വ്യക്തമാണ്. ഇതിനർത്ഥം, കുറ്റം നടന്ന സ്ഥലമോ കുറ്റവാളികൾ ശിക്ഷ അനുഭവിച്ച സ്ഥലമോ ശിക്ഷാ ഇളവ് അനുവദിക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ പ്രസക്തമല്ല എന്നാണ്. ‘ഉചിതമായ സർക്കാർ’ (appropriate government) എന്നതിന്റെ നിർവചനം വ്യത്യസ്തമാണ്. ഒരു കുറ്റവാളിയെ വിചാരണ ചെയ്യുകയും ശിക്ഷ വിധിക്കുകയും ചെയ്ത സംസ്ഥാനമാണ് ഇവിടെ ‘ഉചിതമായ സർക്കാർ’ എന്ന് നിയമം അർത്ഥമാക്കുന്നത്. അതായത്, കുറ്റം നടന്ന സ്ഥലത്തേക്കാൾ ഉപരിയായി, വിചാരണ നടന്ന സ്ഥലത്തിനാണ് ഇവിടെ പ്രാധാന്യം.”
ഗുജറാത്ത് സർക്കാരിനെതിരെ കോടതി രൂക്ഷമായ വിമർശനമാണ് ഉന്നയിച്ചത്. 2022 മെയ് മാസത്തിലെ വിധിക്കെതിരെ പുനഃപരിശോധനാ ഹർജി (review plea) ഫയൽ ചെയ്യാതിരുന്നതിലൂടെ, ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ കുറ്റവാളികളുമായി ഒത്തുചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുകയും, ശിക്ഷാ ഇളവ് അനുവദിക്കുന്നതിനുള്ള മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരിന്റെ അധികാരപരിധി കൈക്കലാക്കുകയും ചെയ്തുവെന്നും, അതുവഴി അവർ ഈ കുറ്റകൃത്യത്തിൽ പങ്കാളികളായെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. “ശിക്ഷാ ഇളവ് അനുവദിക്കാൻ അധികാരമുണ്ടായിരുന്നത് മഹാരാഷ്ട്ര സംസ്ഥാനത്തിനായിരുന്നു; എന്നാൽ, മൂന്നാം പ്രതി (Respondent No. 3) രഹസ്യമായി സുപ്രീം കോടതിയിൽ ഹർജി സമർപ്പിക്കുകയായിരുന്നു. 2022 മെയ് 13-ലെ സുപ്രീം കോടതി ഉത്തരവിനെ മുതലെടുത്ത്, മറ്റ് കുറ്റവാളികളും ശിക്ഷാ ഇളവിനായി അപേക്ഷ നൽകുകയും ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ അവർക്ക് ഇളവ് അനുവദിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ വിഷയത്തിൽ ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ കുറ്റവാളികളുമായി ഒത്തുചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുകയും, അവർക്ക് കൂട്ടുനിൽക്കുകയും ചെയ്തു. വസ്തുതകൾ മറച്ചുവെച്ചുകൊണ്ട് കോടതിയെ തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ തങ്ങളുടെ അധികാരം ഉപയോഗിച്ചത് യഥാർത്ഥത്തിൽ മറ്റൊരാളുടെ അധികാരപരിധി കൈക്കലാക്കിക്കൊണ്ടാണ്.”
കുറ്റവാളികൾ ഉപയോഗിച്ച എല്ലാ തട്ടിപ്പ് തന്ത്രങ്ങളെയും ഈ വിധി വിശദമായി തുറന്നുകാട്ടുന്നു. സുപ്രീം കോടതിയിൽ നിന്നുണ്ടായ തെറ്റായ നിർദ്ദേശങ്ങളുടെ മറവിൽ, ശിക്ഷാ ഇളവ് എന്ന വ്യാജ നടപടിക്രമത്തിലൂടെ, അർഹതയില്ലാത്തതും കാലാവധി പൂർത്തിയാക്കുന്നതിന് മുൻപുള്ളതുമായ മോചനം നേടാൻ ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ കുറ്റവാളികളെ സഹായിച്ചതെങ്ങനെയെന്ന് വിധി വ്യക്തമാക്കുന്നു. പ്രധാനപ്പെട്ട വസ്തുതകൾ മറച്ചുവെച്ചുകൊണ്ട് കോടതിയെ കബളിപ്പിക്കുകയും, 2022 മെയ് മാസത്തിൽ അനുകൂലമായ ഉത്തരവ് സമ്പാദിക്കുകയും ചെയ്ത രാധേശ്യാം എന്ന കുറ്റവാളിക്കെതിരെയും കോടതി ശക്തമായ വിമർശനം ഉന്നയിച്ചു. ഇയാളുടെ ഈ നടപടിയാണ് ഒടുവിൽ പതിനൊന്ന് കുറ്റവാളികളുടെയും മോചനത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്.
2022 മെയ് മാസത്തിലെ വിധി തട്ടിപ്പിലൂടെ നേടിയെടുത്തതാണെന്നും, അതിനാൽ, നിയമപരമായി അത് നിലനിൽക്കില്ലെന്നും കോടതി അസന്ദിഗ്ധമായി വ്യക്തമാക്കി. കോടതി ഉത്തരവ് പ്രകാരം കുറ്റവാളികൾ ജയിലിലേക്ക് തിരികെ പോകേണ്ടി വന്നു. 2024-ലെ സുപ്രീം കോടതി വിധി, ഗുജറാത്ത് സർക്കാരിനെയും കേന്ദ്ര സർക്കാരിലെ മറ്റ് കുറ്റവാളികളെയും ലജ്ജയാൽ തലകുനിക്കാൻ നിർബന്ധിതരാക്കി. കൂട്ടബലാത്സംഗത്തിന് ഇരയാവുകയും, തന്റെ ബന്ധുക്കൾ ക്രൂരമായി പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുകയും കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നത് നേരിൽ കാണേണ്ടി വരികയും ചെയ്ത ഒരു പാവം ഗ്രാമീണ സ്ത്രീക്ക് വേണ്ടി ശബ്ദമുയർത്താൻ പോലും കഴിയാത്തത്ര അധഃപതിച്ച അവസ്ഥയിലായിരുന്നു അവർ.
ബിൽക്കിസ് ബാനു കേസിലെ ആ വിധി, സത്യത്തിലും നീതിയിലും വിശ്വസിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും വലിയൊരു ഉണർവ് നൽകി; ഫാസിസ്റ്റ് ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഭാഗമായ കുറ്റവാളികൾക്ക് അതൊരു കനത്ത പ്രഹരവുമായിരുന്നു. വിധി കേട്ടപ്പോൾ ബിൽക്കീസ് പറഞ്ഞു:
“ഇന്ന് എനിക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒരു പുതുവർഷമാണ്. ആശ്വാസം കൊണ്ടെന്റെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു. ഒന്നര വർഷത്തിലേറെയായി ആദ്യമായി ഞാൻ പുഞ്ചിരിച്ചു. എന്റെ മക്കളെ ഞാൻ ചേർത്തുപിടിച്ചു. എന്റെ നെഞ്ചിൽ നിന്ന് ഒരു പർവ്വതത്തോളം ഭാരമുള്ള കല്ല് നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ടതുപോലെ തോന്നുന്നു, എനിക്കിപ്പോൾ സ്വതന്ത്രമായി ശ്വസിക്കാൻ കഴിയുന്നു. നീതി ലഭിക്കുക എന്നാൽ ഇതാണ്. എനിക്കും എന്റെ മക്കൾക്കും, ഒപ്പം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സ്ത്രീകൾക്കും നീതിയും, എല്ലാവർക്കും തുല്യനീതി ലഭിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷയും നൽകിയ ബഹുമാനപ്പെട്ട സുപ്രീം കോടതിക്ക് ഞാൻ നന്ദി പറയുന്നു.”
എന്നാൽ, നിർഭാഗ്യവശാൽ, സുപ്രീം കോടതിയുടെ സമീപകാല ഉത്തരവോടെ ബിൽക്കിസിന്റെ ലോകം വീണ്ടും കീഴ്മേൽ മറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇതൊരു നീതിനിഷേധമാണ് — അതിൽ യാതൊരു സംശയവുമില്ല. ബിൽക്കിസ് വീണ്ടും ഇരയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. പക്ഷേ, അവളൊരു പോരാളിയാണ്. നീതി നടപ്പിലാവുകയും സത്യം വിജയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് വരെ, ഇന്ത്യയിലെ ജനങ്ങളായ ഞങ്ങൾ അവൾക്കൊപ്പം ഉറച്ചുനിൽക്കും. ആ ദിവസം വരുന്നത് വരെ, വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത പോരാട്ടം തുടരും.
