ഇന്ത്യൻ സിനിമയിൽ നസീറുദ്ദീൻ ഷായ്ക്ക് മാത്രമുള്ളൊരു പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്. അദ്ദേഹം ഒരു സൂപ്പർസ്റ്റാറാണ്, എങ്കിലും സ്വാഭാവിക അഭിനയത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്ന ഒരു യഥാർത്ഥ കലാകാരനായി അദ്ദേഹം തുടരുന്നു. തന്റെ കരിയറിൽ കൊമേർഷ്യൽ സിനിമകൾക്കും ആർട്ട് ഫിലിമുകൾക്കും ഇടയിൽ അദ്ദേഹം ഒരുപോലെ സഞ്ചരിക്കുകയും രണ്ടിലും വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതിലൂടെ, അദ്ദേഹം ഇന്ത്യൻ അഭിനയത്തിന്റെ അന്താരാഷ്ട്ര മുഖമായി മാറി.
ഷാ വ്യാപകമായി “സൂപ്പർസ്റ്റാർ” എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വത്വം എപ്പോഴും ഗൗരവമുള്ളൊരു നടന്റേതായിരുന്നു. എഫ്.ടി.ഐ.ഐ, നാഷണൽ സ്കൂൾ ഓഫ് ഡ്രാമ എന്നിവിടങ്ങളിലെ പഠനവും, എഴുപതുകളിലെ തിയേറ്റർ-സിനിമാ സംസ്‌കാരവുമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിനയത്തെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങളും യാഥാർത്ഥ്യബോധവും അദ്ദേഹം വെള്ളിത്തിരയിലെത്തിച്ചു. നിശാന്ത്, സ്പർശ്, ആകരോശ്, മണ്ഡി, മസൂം, ഇജാസത്ത്, മിർച്ച് മസാല തുടങ്ങിയ സിനിമകൾ വെറുമൊരു താരപ്പൊലിമയ്ക്കപ്പുറം, സിനിമയുടെ നിർമ്മിതിക്കും സത്യസന്ധതയ്ക്കും വില നൽകുന്ന ഒരു പുതിയ സിനിമാസംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമായി അദ്ദേഹത്തെ മാറ്റി.
താനൊരു വലിയ “പരിശീലനം ലഭിച്ച നടൻ” എന്നോ “ബുദ്ധിജീവി” എന്നോ വിളിക്കപ്പെടാൻ ഷാ ആഗ്രഹിച്ചില്ല. അമാനുഷികനായ കലാകാരൻ എന്ന മിഥ്യാധാരണകൾക്ക് പിന്നാലെ പോകാതെ, സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളോട് ചേർന്നുനിൽക്കാൻ അദ്ദേഹം എപ്പോഴും ശ്രദ്ധിച്ചു. ഈ സ്വയം തിരിച്ചറിവാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രത്യേകത. തന്റെ പരിമിതികളെ അദ്ദേഹം തുറന്നു സമ്മതിച്ചു; സിനിമയിലെ പ്രശ്നങ്ങളെക്കുറിച്ച് തുറന്നു സംസാരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന് അഭിനയം എന്നത് കഴിവ് പ്രകടിപ്പിക്കാനുള്ള വഴി മാത്രമല്ല, ജീവിതത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു ഉപാധി കൂടിയാണ്.
ചെറിയ വേഷങ്ങളോ ആർട്ട് സിനിമകളോ മാത്രം പ്രതീക്ഷിച്ച് കരിയർ തുടങ്ങിയ ഷായെപ്പോലും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നതായിരുന്നു കൊമേർഷ്യൽ സിനിമകളിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിജയം. ഹീറോ ഹീരലാൽ, കർമ്മ, ത്രിദേവ്, വിശ്വാത്മാ, മോഹ്‌റ തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം വാണിജ്യ സിനിമകളുടെ ഭാഗമായി. ഗൗരവമുള്ളൊരു നടനും തിയേറ്ററുകളിൽ സാമ്പത്തിക വിജയം കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയുമെന്ന് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു. താൻ ആർട്ട് സിനിമകളിലും കൊമേർഷ്യൽ സിനിമകളിലും ഒരേപോലെ പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് പറയുന്ന അദ്ദേഹം, ഈ സിനിമകളുടെ ഭാഗമായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ അതിലെ പോരാമ്യകളെ വിമർശിക്കാനും മടിച്ചില്ല. ഈ കൊമേർഷ്യൽ സിനിമകളിൽ അദ്ദേഹം വെറുമൊരു താരം മാത്രമായി ഒതുങ്ങിയില്ല. കേവലം കാഴ്ചപ്പണ്ടാരമായി മാറാനിടയുള്ള ഇടങ്ങളിൽ പോലും കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക് കൃത്യമായ ആഴം നൽകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു. തൽഫലമായി, കൊമേർഷ്യൽ ചേരുവകളും റിയലിസവും ഒത്തുപോകുന്ന ഒരു വലിയ സിനിമാശേഖരം നമുക്ക് ലഭിച്ചു, അവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം കൊണ്ട് സിനിമകളുടെ ഘടനയ്ക്ക് തന്നെ മാറ്റം വന്നു.
ഷാ എന്ന കലാകാരന്റെ അടിത്തറ ഇന്ത്യയിലെ സമാന്തര സിനിമകളോടും സ്വതന്ത്ര തിയേറ്റർ പ്രസ്ഥാനങ്ങളോടും ചേർന്നുനിൽക്കുന്നതാണ്. സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾക്കും മനശാസ്ത്രപരമായ സങ്കീർണ്ണതകൾക്കും പ്രാധാന്യം നൽകിയ എഴുപതുകളിലെയും എൺപതുകളിലെയും ‘ന്യൂ വേവ്’ സിനിമകൾ, മുഖ്യധാരാ സിനിമകളിലെ അതിശയോക്തി നിറഞ്ഞ നായകന്മാരിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു അഭിനയശൈലി അദ്ദേഹത്തിന് നൽകി. ഈ പ്രസ്ഥാനത്തോടൊപ്പം വളർന്ന അദ്ദേഹം അതിന്റെ മൂല്യങ്ങൾ സ്ക്രീനിലും സ്റ്റേജിലും ഒരുപോലെ നിലനിർത്തി. വികാരങ്ങൾ അലറിവിളിച്ചു പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിന് പകരം ചെറിയ നോട്ടങ്ങളിലൂടെയും നിശബ്ദതയിലൂടെയുമാണ് അദ്ദേഹം കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ പോരാട്ടങ്ങൾ പുറത്തെടുത്തത്. ഈ അർത്ഥത്തിൽ, അദ്ദേഹം സമാന്തര സിനിമകളുടെ വെറുമൊരു സൃഷ്ടി മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ഇന്ത്യൻ സിനിമയിലെ ഗൗരവമേറിയ അഭിനയം എന്താണെന്ന് രൂപപ്പെടുത്താൻ സഹായിച്ച അതിന്റെ പ്രധാന വ്യക്തിത്വങ്ങളിൽ ഒരാളാണ്.
മൺസൂൺ വെഡ്ഡിംഗ്, ദി ലീഗ് ഓഫ് എക്സ്ട്രാഓർഡിനറി ജെന്റിൽമെൻ തുടങ്ങിയ സിനിമകളിലൂടെയും ലോകമെമ്പാടുമുള്ള നാടക ടൂറുകളിലൂടെയും രാജ്യാന്തര തലത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനായ ഷാ, ഇന്ത്യൻ അഭിനയത്തിന്റെ ആഗോള പ്രതീകമായി മാറി. റിയലിസവും ജനപ്രിയ രൂപങ്ങളും ഒരുപോലെ വഴങ്ങുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്, തന്റെ നാടൻ തനിമ നഷ്ടപ്പെടുത്താതെ തന്നെ വ്യത്യസ്ത സിനിമാ ശൈലികൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ സാധിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അന്താരാഷ്ട്ര പ്രശസ്തി ഒരിക്കലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രാദേശിക വേരുകളെ ബാധിച്ചില്ല. പകരം, അത് ഇന്ത്യൻ സമാന്തര സിനിമകളുടെയും തിയേറ്റർ രീതികളുടെയും തനത് സൗന്ദര്യത്തെ ലോക പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. പല അന്താരാഷ്ട്ര പ്രേക്ഷകർക്കും, നസീറുദ്ദീൻ ഷാ എന്ന പേര് കലാപരമായി മികച്ചതും ആഗോളതലത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാവുന്നതുമായ ഒരു ഇന്ത്യൻ നടന്റെ പര്യായമാണ്.
അതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹത്തെ ഒരേസമയം ഒരു സൂപ്പർസ്റ്റാറെന്നും, യാതൊരു വിരോധാഭാസവുമില്ലാതെ ഒരു യഥാർത്ഥ കലാകാരനെന്നും വിളിക്കാൻ സാധിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രശസ്തി അഭിനയത്തോടുള്ള ആത്മാർത്ഥതയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായതാണ്, അല്ലാതെ അതിൽ നിന്നുള്ള ഒളിച്ചോട്ടമല്ല. ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ, നസീറുദ്ദീൻ ഷാ എന്നത് സമാന്തര സിനിമാ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ സൃഷ്ടി മാത്രമല്ല, അതിന്റെ മൂല്യങ്ങളെ മുഖ്യധാരയിലേക്കും ലോകവേദിയിലേക്കും നയിച്ച കരുത്തുറ്റ വ്യക്തിത്വം കൂടിയാണ്.
